Samoa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Na mapach: 13°50′00″S 171°45′00″W/-13,833333 -171,750000

Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: Wyspy Samoa.
Malo Sa'oloto Tuto'atasi o Samoa
Independent State of Samoa

Niezależne Państwo Samoa
Flaga Samoa
Herb Samoa
Flaga Samoa Herb Samoa
Dewiza: (ang.) Samoa is founded on God
(Samoa opiera się na Bogu)
Hymn: The Banner of Freedom
Położenie Samoa
Język urzędowy samoański, angielski
Stolica Apia
Ustrój polityczny monarchia konstytucyjna
Głowa państwa o le Ao o le Malo Tuiatua Tupua Tamasese Efi
Szef rządu premier Tuila'epa Sailele Malielegaoi
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
167. na świecie
2944 km²
0, 3%
Liczba ludności (2003)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
173. na świecie
177 714
60 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

0,705 mld[1] USD
3832[1] USD
PKB (PPP) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

1,142 mld[1] USD
6210[1] USD
Jednostka monetarna tala (WST)
Niepodległość od Nowej Zelandii
1 stycznia 1962
Strefa czasowa UTC +13 (zima)
UTC +14 (lato)[2]
Kod ISO 3166 WS
Domena internetowa .ws
Kod samochodowy WS
Kod samolotowy 5W
Kod telefoniczny +685
Mapa Samoa
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Samoa w Wikipodróżach

Samoa (pełna oficjalna nazwa: Niezależne Państwo Samoa) – państwo w Oceanii, obejmujące zachodnią część Wysp Samoa (pozostałe stanowią terytorium Stanów Zjednoczonych jako Samoa Amerykańskie). Do 1997 znane było jako Samoa Zachodnie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wojownik z Samoa, 1896

Archipelag Samoa został zasiedlony około 1000 r. p.n.e. przez ludność polinezyjską pochodzącą z wysp Tonga. Wyspy zostały odkryte dla Europy w 1606, kiedy to dotarł do nich Hiszpan P.F. de Quiros, lecz o nich zapomniano, i ponownego ich odkrycia dokonano w 1722. W 1768 uczestnicy wyprawy Bougainville'a dokonali kolejnych badań wysp, nadając im nazwę Wyspy Żeglarskie. Od 1838 rozpoczął się napływ kolonistów i kupców europejskich i amerykańskich, którzy osiedlali się wokół miasta Apia na wyspie Upolu. Głównymi zainteresowanymi w kolonizacji archipelagu były Niemcy, Wielka Brytania i Stany Zjednoczone.

W 1889 archipelag został podzielony na część zachodnią, dzisiejsze państwo Samoa, którą dostali Niemcy, i część wschodnią, dzisiejsze Samoa Amerykańskie, którą dostały Stany Zjednoczone. Wielka Brytania w zamian za zrzeczenie się roszczeń do archipelagu otrzymała wyspy Tonga, Niue i Wyspy Salomona.

Po I wojnie światowej Samoa Niemieckie przejęła w 1919, jako odszkodowanie wojenne, Wielka Brytania, która następnie odstąpiła to terytorium Nowej Zelandii. Na mocy traktatu wersalskiego z 1919 byłą kolonię niemiecką (zwaną od tej pory Samoa Zachodnim) przekazano Nowej Zelandii jako terytorium mandatowe Ligi Narodów. Po II wojnie światowej, od 1946 Samoa Zachodnie jako terytorium powiernicze ONZ pozostało w administracji Nowej Zelandii. W 1961 odbyło się, nadzorowane przez ONZ, referendum w sprawie ogłoszenia niepodległości kraju, na mocy którego, w 1962 Samoa Zachodnie stało się w pełni niepodległym państwem. W 1997 zmieniono nazwę państwa z Samoa Zachodniego na Samoa.

W 2011 nastąpiła zmiana strefy czasowej poprzez pominięcie daty 30 grudnia. W ten sposób Samoa znalazła się po zachodniej stronie linii zmiany daty. Celem zmiany było ułatwienie współpracy z Australią i Nową Zelandią. Zmiana nastąpiła poprzez usunięcie daty 30 grudnia 2011 z kalendarza, po 29 grudnia nastąpił 31 grudnia. Poprzednia zmiana nastąpiła w 1892 w celu dostosowania daty do czasu w Kalifornii; mieszkańcy Samoa przeżywali dwukrotnie datę 4 lipca[3].

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Fale tele, tradycyjny dom spotkań, wyspa Savaiʻi, 2009

Samoa jest monarchią konstytucyjną, a władzę ustawodawczą sprawuje parlament zwany Fono. Władza wykonawcza należy do rządu, a premiera wybiera parlament i rekomenduje władcy. Premier sam dobiera sobie 12 ministrów.

Głową państwa jest o le Ao o le Malo, wybierany przez parlament na pięcioletnią kadencję spośród czterech żyjących wielkich wodzów (tama aiga). Zasada dożywotności pełnienia urzędu obowiązywała tylko do śmierci ostatniego z dwóch pierwszych władców, Malietoa Tanumafili II. Po jego śmierci o le Ao o le Malo de facto stali się odpowiednikami prezydentów. Władca Samoa odgrywa w życiu politycznym kraju rolę symboliczną i nie posiada żadnej faktycznej władzy, choć formalnie zatwierdza ustawy przyjęte przez parlament. Samoa po śmierci Melioteoi jest de facto republiką

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Podział administracyjny Samoa.

Samoa dzieli się na 11 dystryktów (itūmālō), z których część składa się z kilku fragmentów leżących na obu głównych wyspach państwa.

Podział administracyjny Samoa (nr dystryktów takie jak w tabeli)
Ava lub Kava, tradycyjne uroczystości, 1909
Dystrykt Liczba ludności
(wg spisu z 2001)
1. A'ana 20.167
2. Aiga-i-le-Tai   4.508
3. Atua 21.168
4. Fa'asaleleaga 12.949
5. Gaga'emauga 7.108
6. Gaga'ifomauga 4.770
7. Palauli 8.984
8. Satupa'itea 5.556
9. Tuamasaga 83.191
10. Va'a-o-Fonoti 1.666
11. Vaisigano 6.643

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Samoa leży w południowej części Oceanu Spokojnego, w centralnej Oceanii i rozciąga się na długość ponad 600 km. Od północy graniczy z Tokelau, od zachodu z Tuvalu oraz Wallis i Futuną, od południa z Tonga, a od wschodu z Samoa Amerykańskim. W skład państwa Samoa wchodzi 9 zachodnich wysp archipelagu Samoa, z których cztery są zamieszkane: Savaiʻi (1715 km²), Upolu (1113 km²), Apolima i Manono. Niezamieszkane wyspy to: Fakuatapu, Namu'a, Nu'utele i Nu'ulua (tworzące wyspy Aleipata) oraz Nu'usafe'e. Duże wyspy są pochodzenia wulkanicznego, mniejsze zaś koralowego, a najwyższym wzniesieniem jest góra Silisili (1858 m n.p.m.) leżąca na wyspie Savaiʻi. Niemal wszystkie wyspy otoczone są barierą raf koralowych.

Na wyspach panuje Klimat równikowy - gorący i wilgotny, o niskich wahaniach temperatur nie przekraczających średnio 2 °C w skali rocznej. Średnia roczna temperatura powietrza wynosi 27 °C, a średnie opady 5000 mm. W okresie od listopada do marca często występują huragany. Ponad połowę powierzchni kraju pokrywają lasy równikowe.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Gospodarka Samoa.

Gospodarka Samoa jest słabo rozwinięta. Najważniejszymi gałęziami są: rolnictwo (85% produkcji opiera się na rolnictwie), rybołówstwo, leśnictwo i turystyka. Uprawia się głównie: kukurydzę, ryż, jams, bataty, taro, orzechy kokosowe (kopra), kakao, kava, kauczuk. Jednym z ważniejszych źródeł dochodu narodowego są przekazy pieniężne od emigrantów oraz dotacje z (Japonii, Australii, Nowej Zelandii, Unii Europejskiej).

Transport[edytuj | edytuj kod]

7 września 2009 roku w Samoa nastąpiła zmiana kierunku w ruchu drogowym z prawostronnego na lewostronny[4]. Powodem zmiany jest wprowadzenie takiego samego kierunku ruchu jak w innych krajach w Oceanii co ma przynieść obniżenie kosztów sprowadzania samochodów. Do tej pory samochody sprowadzano z USA.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Archidiecezja Samoa-Apia.
Information icon.svg Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy na Samoa.
[5]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  2. od 31 grudnia 2011 r. http://wwp.greenwichmeantime.com/time-zone/pacific/western-samoa/time/index.htm
  3. Jonathan Pearlman: Samoa prepares to skip Dec 30 (ang.). The Telegraph, 2011-12-29. [dostęp 2013-01-12].
  4. Kierowcy z Samoa zaczną jeździć lewą stroną
  5. [1] Dane statystyczne zaczerpnięto z książki Patricka Johnstona i Jasona Mandryka pt. "Operation World"
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Samoa w Wikisłowniku