Samoa Amerykańskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Territory of American Samoa
O le Teritori o Amerika Sāmoa

Terytorium Samoa Amerykańskiego
Flaga Samoa Amerykańskiego
Godło Samoa Amerykańskiego
Flaga Samoa Amerykańskiego Godło Samoa Amerykańskiego
Dewiza: (samoa.) Samoa, Muamua Le Atua
Hymn: Amerika Samoa
Położenie Samoa Amerykańskiego
Język urzędowy angielski, samoański
Stolica Pago Pago, Utulei (siedziba rządu)[1]
Ustrój polityczny terytorium nieinkorporowane USA
Głowa państwa prezydent USA Barack Obama
W jego imieniu gubernator Lolo Letalu Matalasi Moliga
Szef rządu gubernator Lolo Letalu Matalasi Moliga
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe

199 km²
0%
Liczba ludności (2012)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

71 000
357 osób/km²
Jednostka monetarna dolar amerykański (USD)
Rok utworzenia 1899
Strefa czasowa UTC -11
Kod ISO 3166 AS/ASM/016
Domena internetowa .as
Kod telefoniczny +1 684
Mapa Samoa Amerykańskiego
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Samoa Amerykańskie w Wikipodróżach
Tutuila, główna wyspa archipelagu

Samoa Amerykańskie (Terytorium Samoa Amerykańskiego; ang. American Samoa, Territory of American Samoa; samoa. Amerika Samoa lub Samoa Amelika) – terytorium nieinkorporowane USA zajmujące wschodnią część Wysp Samoa oraz atol Swains na Oceanie Spokojnym. Zachodnią część wysp zajmuje niepodległe państwo Samoa (dawniej Samoa Zachodnie).

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Terytorium nieinkorporowane USA. Jest demokracją parlamentarną z własną konstytucją ustanowioną w 1966. Władzę ustawodawczą sprawuje dwuizbowy parlament, a wykonawczą rząd, na którego czele stoi gubernator wybierany w wyborach powszechnych. Terytorium administrowane jest przez amerykański Urząd Spraw Wyspiarskich (ang. Office of Insular Affairs) przy Departamencie Zasobów Wewnętrznych.

Od 1980 Samoa Amerykańskie ma prawo wyboru delegata do Izby Reprezentantów Stanów Zjednoczonych, który nie posiada prawa głosu w głosowaniach plenarnych, jednakże korzysta z innych przywilejów reprezentanta (m.in. udział w komisjach).

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Samoa Amerykańskie (z wyjątkiem wyspy Swains) wchodzi w skład Archipelagu Samoa. Pod nadzorem rządu amerykańskiego znajdują się wyspy położone na wschód od 171°W. Największą z nich jest Tutuila, którą dzieli 80 km od Upolu – najbliższej wyspy w zachodniej, niepodległej części archipelagu. W odległości 97 km na wschód od Tutuili leży grupa wysp Manu'a, w której skład wschodzą Ta'u, Ofu i Olosega. Odleglejsze są niewielkie koralowe atole: bezludny Rose, położony 400 km na wschód od Tutuili, a także Swains – 450 km na północny zachód od niej, należący już do archipelagu Tokelau.

Wnętrza głównych wysp – Tutuili i grupy Manu'a – stanowiących pozostałości wygasłych wulkanów są górzyste. Najwyższe wzniesienie – Lata (966 m n.p.m.), znajduje się na wyspie Ta'u. Tam też leży najlepiej zachowany wulkan (Judds Crater) z kalderą o 9-kilometrowej średnicy.

Wyspy[edytuj | edytuj kod]

Samoa Amerykańskie stanowi siedem wysp, z których największą jest Tutuila.

Największe miasta[edytuj | edytuj kod]

Stolicą konstytucyjną jest Fagatogo (od 1967 roku). W miejscowości tej znajdują się również zabudowania parlamentu, budynki rządowe znajdują się natomiast w sąsiedniej miejscowości Utulei. Część źródeł podaje, że stolicą tego terytorium jest Pago Pago[1].

Największym miastem Samoa Amerykańskiego jest Tafuna, którą zamieszkuje ponad 12 tysięcy osób.

L.p. Miasto Ludność
1. Tafuna 12 100
2. Pago Pago 10 640
3. Nu'uuli 5 300
4. Leone 4 200
5. Faleniu 3 700
6. Ili'ili 3 300
7. Pava'ia'i 2 700
8. Mapusagafou 2 200
9. Aua 2 100
10. Fagatogo 1 800
11. Vaitogi 1 400

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Skład etniczny (2012)[2]: Samoańczycy – 85,9%, Euronezyjczycy - 6,9%, Amerykanie - 2%, Japończycy - 1,8%, Filipińczycy - 1,3%, Tongijczycy - 1,3%, Koreańczycy - 1%.

Wyspy zamieszkują przede wszystkim Polinezyjczycy, ponadto Europejczycy, Amerykanie i Azjaci, głownie Chińczycy. Zróżnicowane warunki naturalne wpłynęły w istotny sposób na sieć osadniczą i rozmieszczenie ludności. Większość zamieszkuje Tutuilę. Po II wojnie światowej notuje się silny wzrost zatrudnienia wynoszący ostatnio 39% w ciągu roku. Jest to wynikiem nie tylko wysokiego przyrostu naturalnego – 33% (urodzenia – 37%, zgony – 4%, śmiertelność niemowląt – 19%), ale także wzmożonego napływu ludności, głównie z sąsiedniego Samoa Zachodniego. Dodatni bilans migracji zagranicznych w ostatnich latach wahał się w granicach 5-6%. Przy tak kształtującym się ruchu ludności przeciętna wieku społeczeństwa jest bardzo niska (ponad 50% ludności w wieku 19 lat i 5% ponad 60 lat) o przewadze mężczyzn (52%). Opieka zdrowotna, jak i postęp tutejszej medycyny wpłynęły na zahamowanie śmiertelności (w tym niemowląt) oraz na wydłużenie średniej długości życia, która w przypadku mężczyzn wynosi 71 lat, kobiet – 75 lat. Powszechna i obowiązkowa jest edukacja, na którą przeznacza się 8% produktu krajowego brutto[3].

Religia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Diecezja Samoa-Pago Pago.
  • agnostycyzm – 0,7% (500 osób) Green Arrow Up.svg 3,56%
  • religie chińskie – 0,37% (260 osób) Green Arrow Up.svg 2,42%
  • buddyzm – 0,32% (230 osób) Green Arrow Up.svg 2,38%
  • bahaizm – 0,25% (180 osób) Red Arrow Down.svg 0,43%

Źródło: Encyklopedia „Religions of the World“, 2010[4].

Park Narodowy Samoa Amerykańskiego[edytuj | edytuj kod]

W północnej części wyspy Tutuila znajduje się Park Narodowy Samoa Amerykańskiego.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Samoa Amerykańskie dzieli się na 5 dystryktów:

Dystrykty oraz wyspa Swains podzielone są na wioski, których łącznie jest 74 (atol Rose jest niezamieszkany).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Archipelag Samoa został zasiedlony około 1000 r. p.n.e. przez ludność polinezyjską pochodzącą z wysp Tonga.

Wyspy zostały odkryte dla Europy w 1606 roku, kiedy to dotarł do nich Portugalczyk P.F. de Quirós, lecz o nich zapomniano, i ponownego ich odkrycia dokonano w 1722 roku za sprawą holenderskiej ekspedycji Jakoba von Roggeveena. W 1768 roku uczestnicy wyprawy Bougainville'a dokonali kolejnych badań wysp, nadając im nazwę Wyspy Żeglarskie. Ponadto wyprawę w celach badawczych przeprowadził w 1787 roku Francuz Jean-François de La Pérouse. W latach 30. XIX wieku na Tutuilę przybyli pierwsi misjonarze.

Od 1838 roku rozpoczął się napływ europejskich oraz amerykańskich kolonistów i kupców, którzy osiedlali się wokół miasta Apia na wyspie Upolu. Głównymi zainteresowanymi w kolonizacji archipelagu były Stany Zjednoczone (1872), które uzyskali zgodę króla Samoa na budowę portu i morskiej stacji zaopatrzeniowej w zatoce Pago Pago. Później przybyli też Brytyjczycy (1876) i Niemcy (1879).

W 1889 roku archipelag został podzielony na część zachodnią – dzisiejsze państwo Samoa, którą dostali Niemcy, i część wschodnią – dzisiejsze Samoa Amerykańskie, którą dostały Stany Zjednoczone. Wielka Brytania w zamian za zrzeczenie się roszczeń do archipelagu otrzymała wyspy Tonga, Niue i Wyspy Salomona.

W 1925 roku USA włączyło do terytorium Samoa Amerykańskiego wyspę Swains stanowiącą geograficznie część wysp Tokelau, jednocześnie zgłaszając roszczenia do pozostałych trzech wysp tego archipelagu.

W czasie II wojny światowej na wyspach zbudowano bazę morską w Pago Pago i lotniczą w Tafuna.

W 1979 roku został podpisany traktat pomiędzy Nową Zelandią a Stanami Zjednoczonymi, na mocy którego Stany Zjednoczone uznały zwierzchność Nowej Zelandii nad trzema wyspami tworzącymi obecnie terytorium Tokelau, Nowa Zelandia uznała zaś aneksję przez Stany Zjednoczone wyspy Swains. Dokumentu tego nie uznają jednak lokalne władze Tokelau (terytorium zależnego Nowej Zelandii), uważające, że wyspa stanowi część Tokelau, a przez USA administrowana jest bezprawnie.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Gospodarka wysp opiera się na połowach i przetwórstwie ryb, zwłaszcza tuńczyka, a konserwy rybne stanowią główny artykuł eksportowy. Duże znaczenie ma rolnictwo, mimo że uprawy zajmują zaledwie 15% powierzchni wysp, z czego 1/3 przypada na plantacje, a pozostała część jest przeważnie własnością wspólnot plemiennych. Głównie na potrzeby własne uprawia się: jams, taro, chlebowiec, warzywa, palmę kokosową, ananasy i papaję.

Prawie 1/3 pracujących zatrudnia sektor rządowy. Rozwija się turystyka oraz przemysł lekki (m.in. zakłady tekstylne w Tafuna). Motorem gospodarki jest napływ amerykańskiego kapitału w postaci inwestycji i subwencji. Wyspy, z których w latach 50. i 60. XX wieku emigrowano na Hawaje i do Kalifornii, obecnie przyciągają imigrantów z zachodniego Samoa i Tonga.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Podstawowe informacje o kulturze i odsyłacz do artykuły o kulturze kraju

Sport[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Samoa Amerykańskie w Wikisłowniku

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Urzędowy wykaz nazw państw i terytoriów niesamodzielnych. , 2011. Warszawa: Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej przy Głównym Geodecie Kraju. 
  2. Joshua Project
  3. Dane pochodzą z CIA World Factbook
  4. American Samoa. Religions of the World; s. 96. [dostęp 2014-03-20].