Samuel Capricornus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Samuel Friedrich Bockshorn

Samuel Capricornus (właściwie Samuel Friedrich Bockshorn) (21 grudnia 1628, Žerčice - 10 listopada 1664, Stuttgart) - czeski kompozytor, nauczyciel i kapelmistrz.

Życie[edytuj | edytuj kod]

Przyszedł na świat w rodzinie pastora ewangelickiego wyznania augsburskiego, w trakcie wojny trzydziestoletniej, która zmieniła strukturę religijną całych społeczności i wielu zmusiła do emigracji w poszukiwania wolności religijnej.

Jego rodzinne Žerčice były w roku 1639, podczas wtargnięciu Szwedów do Czech, całkowicie spalone. Mieszkańcy rozpierzchli się po okolicy, a większość już nigdy nie powróciła. Dlatego też w roku 1640 Capricornus udał się na naukę w gimnazjum do Sopronu, następnie studiował języki i teologię na Śląsku.

Po krótkim pobycie w Strasburgu i Wiedniu (gdzie jako muzyk przebywał na dworze cesarskim i poznał muzykę Giovanni Valentiniego i Antonio Bertalego) oraz w Reutlingen, od roku 1649 sprawował przez dwa lata posadę prywatnego nauczyciela w rodzinie lekarza W. Raygera w Bratysławie. 10 września 1651 ożenił się tam z córką ewangelickiego proboszcza z Koszyc, E. Knoglerius, z którą miał czworo dzieci.

W marcu 1651 został mianowany nauczycielem muzyki w gimnazjum ewangelickim, a wkrótce Director Musicae w Dreifaltigkeitskirche w Bratysławie. Większa część jego twórczości pochodzi właśnie z okresu bratysławskiego. W czasie swej działalności w Bratysławie Capricornus napisał 112 utworów. Wiele z nich opublikował w swych zbiorach Opus Musicum (1655; w owym czasie jednym z najbardziej rozpowszechnionych zbiorów wokalno-instrumentalnej muzyki liturgicznej) oraz Jubilus Bernhardi (1660). Niektóre utwory były też wydane pośmiertnie w Opus aureum missarum (1670).

W Bratysławie Capricornus oprócz swoich utworów wykonywał także dzieła mistrzów włoskich, jak (Giovanni Antonio Rigatti, Claudio Monteverdi, Alessandro Grandi, Giacomo Carissimi, a także niemieckich, jak Heinrich Schütz, Johann Hermann Schein, Michael Praetorius). O wysokim poziomie muzyki na jego chórze możemy sądzić na podstawie zachowanych inwentarzy materiałów nutowych.

W kwietniu 1657 Capricornus opuścił Bratysławę, aby przyjąć posadę nadwornego kapelmistrza księcia Eberharda III w Stuttgarcie. W swym liście pożegnalnym uzasadnia odejście stanem zdrowia. W odpowiedzi mieszkańcy Bratysławy w liście dziękczynnym określili go jako muzyka "o wyjątkowej... pilności, tak że chętnie by go mieli o wiele dłużej". Jest jednak prawdopodobne, że głównym powodem był klimat religijny w monarchii austriackiej.

W Stuttgarcie Capricornus znalazł sprzyjające warunki dla działalności kompozytorskiej. Z tego okresu pochodzi interesujący dokument - polemika z innym stuttgarckim muzykiem, Ph. Boedeckerem, który atakuje Capricornusa. Ten jednak broni swego stylu kompozytorskiego i wskazuje na wzory w twórczości takich kompozytorów, jak G. Valentini i Antonio Bertali. W latach 1661-65 r. jego uczniem był Johann Fischer.

Capricornus utrzymywał kontakt z wybitnymi muzykami swoich czasów. Korespondował m.in. Heinrichem Schützem, który jego dzieła określił jako „opera virtuosa”. Wpływ Schütza na muzykę Capricornusa daje się zauważyć w zbiorze Theatrum Musicum (1669). Jego utwory dotarły też do Giacomo Carissimiego, który niektóre z nich wykonał w kościele Sant'Apollinare. Nazwiska tych dwóch twórców są ze sobą związane również za sprawą jednego z najwcześniejszych oratoriów, Salomis judicium. Zwykle mówi się, że autorem jest Carissimi, jednak w 1669 zostało opublikowane przez Capricornusa w Theatrum Musicum. Nie jest jasne, kto naprawdę jest autorem tego dzieła.

Capricornus był wyjątkowo płodnym kompozytorem. Pisał utwory niemal wszystkich gatunków. Jego utwory były bardzo popularne i zostały opublikowane za jego życia w wielu zbiorach. Krążyły w odpisach i egzemplarzach drukowanych jeszcze długo po jego śmierci i zostały odnotowane w inwentarzach wielu kościołów i dworów w całej Europie. Jest uważany za jednego z głównych twórców pieśni w swoim czasie. W okresie pomiędzy Heinrichem Schützem i Janem Sebastianem Bachem przyczynił się do rozwoju koncertu duchowego i kantaty.

Później jednak jego imię i muzyka popadły w zapomnienie. Powoli jednak zaczyna wracać na scenę muzyczną dzięki działalności zespołów, specjalizujących się w wykonawstwie muzyki dawnej.

Dzieło (wybór)[edytuj | edytuj kod]

  • Adeste omnes fideles, Edition Musica Poetica, St. Peter-Ording 2008
  • Audio Domini Deus meus, Cornetto-Verlag, Stuttgart 2008
  • Beati immaculati in via, Cornetto-Verlag, Stuttgart 2008
  • Ciacona für Violine, Viola da gamba und B.c., Cornetto-Verlag, Stuttgart 2006
  • Continutiatio theatri musici, Bencard, Würzburg 1669
  • Deus docuisti me, Cornetto-Verlag, Stuttgart 2003
  • Geistliche Concerten, Endter, Nürnberg 1658
  • Geistlicher Concerten ander Theil, Stuttgart 1665
  • Erster Theil Geistlicher Harmonien, Johann Weyrich Rösslin, Stuttgart 1659
  • Ander Theil Geistlicher Harmonien, Johann Weyrich Rösslin, Stuttgart 1660
    • Das ist meine Freude, Edition Musica Rinata, Ditzingen 2000
    • Ich habe den Herrn, Cornetto-Verlag, Stuttgart 2004
  • Geistliche Harmonien Teil 3
  • Dritter Theil Geistlicher Harmonien, Johann Weyrich Rösslin, Stuttgart 1664
    • Es stehe Gott auf, Edition Musica Rinata, Ditzingen 2002
    • Ich bin schwarz, aber gar lieblich, Carus-Verlag, Leinfelden-Echterdingen 1998
    • Ich weiss, dass der Herr Gott ist, Edition Musica Rinata, Ditzingen 2000
    • Singet Gott, lobsinget seinem Namen, Edition Musica Rinata, Ditzingen 2003
  • Jauchzet dem Herrn, Cornetto-Verlag, Stuttgart 2004
  • Jubilus Bernhardi für SSATB, 4 Violen und B.c., Endter, Nürnberg 1660, Strube Verlag, Berlin 2003
    • Jesus dulcis memoria
    • Jesu spes poenitentibus
    • Jesu dulcedo Cordium
    • Jesum quaeram in lectulo
    • Cum Maria Diluculo
    • Jesu Rex admirabilis
    • Mane nobiscum Domine
    • Amor Jesu dulcissimus
    • Jesum omnes agnoscite
    • Jesus autor clementiae
    • Jesus mi bone sentiam
    • Tua Jesu dilectio
    • Jesu Decus Angelicum
    • Amor tuus continuus
    • Jesu summa benignitas
    • O Jesu mi dulcissime
    • Jesus cum sic diligitur
    • O beatum incendium
    • Jesu Flos matris Virginis
    • Jesu sole serenior
    • Mi dilecte reverete
    • Coeli cives occurrite
    • Rex virtutum
    • Jesus in pace imperat
  • Missa in F für Sopran, Alt, Tenor, Bass, 2 Violinen und B.c., Cornetto-Verlag, Stuttgart 2003
  • Opus aureum missarum, Bencard, Frankfurt 1670
  • Opus musicum, Christoff Gerhard, Nürnberg 1655
  • Quae fata spes ve fingo?, Cornetto-Verlag, Stuttgart
  • Quis dabit capiti meo aquam, Cornetto-Verlag, Stuttgart 2008
  • Raptus Proserpinae, Opera
  • Scelta musicale, Ammon, Frankfurt 1669
  • Sonata in e für Violine und b.c.
  • Surrexit pastor bonus, Edition Musica Poetica, St. Peter-Ording 2008
  • Tafelmusik
  • Continuatio der Tafelmusik
  • Theatrum musicum, Bencard, Würzburg 1669, Faksimile: Cornetto-Verlag, Stuttgart
  • Willkommen, edles Knäblein, Edition Musica Rinata, Ditzingen 2000
  • Zwey Lieder von dem Leyden und Sterben Jesu, Christoff Gerhard, Nürnberg 1660, Faksimile: Cornetto-Verlag, Stuttgart

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]