Samuel Huntington

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Samuel Phillips Huntington
Samuel Phillips Huntington
Data i miejsce urodzenia 18 kwietnia 1927
Nowym Jorku
Data i miejsce śmierci 24 grudnia 2008
wyspa Martha's Vineyard w stanie Massachusetts
Zawód politolog
Narodowość amerykańska Stany Zjednoczone
Wikicytaty Samuel Huntington w Wikicytatach

Samuel Phillips Huntington (ur. 18 kwietnia 1927 w Nowym Jorku, zm. 24 grudnia 2008 na wyspie Martha's Vineyard w stanie Massachusetts) – politolog amerykański.

Życie i działalność[edytuj | edytuj kod]

Samuel Huntington w wieku 18 lat ukończył z wyróżnieniem naukę na Uniwersytecie w Yale, służył w Armii Amerykańskiej, stopień magistra uzyskał na Uniwersytecie w Chicago a stopień doktora na Harvard University. Tam też, w wieku 23 lat, rozpoczął pracę wykładowcy uniwersyteckiego i od 1950 roku aż do końca życia był członkiem wydziału polityki rządowej. W latach 1959-1962 był profesorem pomocniczym w dziedzinie polityki rządowej na Uniwersytecie w Kolumbii - był tam również zastępcą dyrektora Instytutu Studiów nad Wojnami i Pokojem. Huntington był także prezesem Amerykańskiego Towarzystwa Nauk Politycznych (1986-1987), dyrektorem Centrum Spraw Międzynarodowych im. Johna Olina Uniwersytetu Harwardzkiego i konsultantem Amerykańskiego Departamentu Stanu. W latach 1977 i 1978, w okresie rządów administracji Jimmy Cartera, był koordynatorem planowania bezpieczeństwa w Narodowej Radzie Bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych.

Poglądy i publikacje[edytuj | edytuj kod]

Razem z Warrenem Demianem Manshellem założył i współredagował (do roku 1977) pismo Foreign Policy (Polityka Zagraniczna). Pierwszą ważniejszą publikacją książkową była praca z 1957 roku The Soldier and the State. The Theory and Politics of Civil-Military Relations (Żołnierz i państwo. Teoria i polityka stosunków cywilno-wojskowych) – choć budziła, po opublikowaniu, wiele kontrowersji to dziś uznawana jest za najbardziej wpływową książkę na temat cywilno-wojskowych stosunków w Ameryce. Duże uznanie zyskała praca z roku 1968 Political Order in Changing Societies (Ład polityczny w zmieniających się społeczeństwach), która rzuciła wyzwanie konwencjonalnym poglądom opartym na teorii modernizacji (teoria ta zakłada, że postęp ekonomiczny i społeczny, w niedawno zdekolonizowanych krajach, prowadzi do stabilnych demokracji). Huntington będąc konsultantem Amerykańskiego Departamentu Stanu, i we wpływowym artykule w Foreign Affairs (Sprawy Międzynarodowe) z 1968 roku, zalecał by doprowadzić do skupienia wiejskiej populacji Wietnamu Południowego w celu izolacji Wietkongu. Był też współautorem raportu The Crisis of Democracy. On the Governability of Democracies (Kryzys demokracji. O możliwości rządzenia w demokracjach) wydanego w 1976 roku przez Komisję Trójstronną.

Mapa cywilizacji, oparta na publikacji Huntingtona "Zderzenie cywilizacji". Poszczególne kolory oznaczają cywilizacje:

     zachodnią

     prawosławną

     latyno-amerykańską

     islamską

     afrykańską

     hinduistyczną

     buddyjską

     chińską

     japońską

Pozostałe kolory (np. jasno zielony, żółty i turkusowy) wskazują na obszary kultur z defektami, w których mogą nastąpić zderzenia cywilizacji (byłe kolonie brytyjskie, Turcja, Izrael, Etiopia, Haiti). Uwaga: Transylwania, Zachodnia Ukraina, północna Serbia i inne obszary według opracowania Huntingtona należą do cywilizacji zachodniej

W roku 1993 Huntington opublikował w Foreign Affairs często cytowany artykuł The Clash of Civilizations? (Zderzenie cywilizacji?), który sprowokował debatę wśród teoretyków stosunków międzynarodowych. Huntington w artykule przeciwstawił się tezie Francisa Fukuyamy o końcu historii, który miałby nastąpić po upadku komunizmu. Huntington, opisując geopolitykę po zakończeniu Zimnej Wojny stwierdził, że politykę zdominują w przyszłości starcia między cywilizacjami. Przyszłe konflikty zbrojne będą się toczyć nie między państwami, ale między cywilizacjami. Źródłami konfliktów międzynarodowych staną się różnice kulturowe, wywodzące się z podziałów religijnych. Współczesny świat zmienia się w arenę walki i rywalizacji między ośmioma głównymi cywilizacjami. Rozwinięciem artykułu była wydana w 1996 książka The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order.

Wyżej wymieniona publikacja Huntingtona stanowi kolejny wkład do teorii cywilizacji. Perspektywa teorii cywilizacji była wcześniej przyjmowana w pracach takich myślicieli i badaczy jak Oswald Spengler (Zmierzch Zachodu), Feliks Koneczny (O wielości cywilizacyj), Pitirim Sorokin (Social and Cultural Dynamics), Arnold Joseph Toynbee (Studium historii), Norbert Elias (Przemiany obyczajów w cywilizacji Zachodu) i Immanuel Wallerstein (The Modern World-System). Zderzenie cywilizacji wpisuje się też we współczesną debatę nad procesami i skutkami globalizacji, która z jednej strony posiada rozliczne grono zwolenników (argumenty za pozytywnymi efektami ekonomicznymi globalizacji przytaczają w swoich publikacjach m.in. Thomas Friedman i Adrian Wooldridge) a także kontestatorów w postaci na przykład licznych ruchów alterglobalistów i antyglobalistów. Rozbieżne są też spojrzenia na to czy globalizacja prowadzi do ujednolicenia lokalnych kultur (i poszczególnych cywilizacji) - jak zakładają na przykład politolg Benjamin Barber i socjolog George Ritzer - czy też do indygenizacji (ulokalnienia) i kreolizacji (mieszania) - jak dowodzą antropologowie kulturowi (między innymi Roland Robertson i Arjun Appadurai).

Krytyka[edytuj | edytuj kod]

Prace Samuela Huntingtona były w Stanach Zjednoczonych przedmiotem rozlicznych krytyk.

Huntington w 1986 roku był dwukrotnie nominowany na członka Narodowej Akademii Nauk jednak po głosowaniu akademii odrzucono jego kandydaturę. O odrzucenie nominacji zabiegał szczególnie profesor matematyki z Yale University Serge Lang wskazując, że Huntington, aby podbudować swój autorytet, w swojej pracy z 1968 roku Political Order in Changing Societies dopuścił się pseudonaukowego (pseudomatematycznego) argumentu dowodząc, że Ameryka Południowa w 1960 roku była "społeczeństwem zadowolonym".

Krytycy (na przykład w artykułach publikowanych na łamach Le Monde Diplomatique) uznali publikację Zderzenie cywilizacji za próbę teoretycznego usankcjonowania agresji Zachodu, której przewodzą Stany Zjednoczone i która zwrócona została ku Chinom i światowej kulturze Islamu. Tym niemniej zmiany geopolityczne jakie nastąpiły po zakończeniu Zimnej wojny stawiają dla Zachodu wymóg wewnętrznego wzmocnienia kulturowego przez wstrzymanie się od narzucania swojego ideału demokratycznego uniwersalizmu i zaprzestanie swojego nieustającego interwencjonizmu militarnego. Inni krytycy wskazują, że taksonomia Huntingtona jest arbitralna, stanowi uproszczenie i nie bierze pod uwagę wewnętrznej dynamiki i partykularnych napięć jakie panują wewnątrz samych cywilizacji. Ponadto krytycy argumentują, że Huntington nie docenia mobilizacji ideologicznej prowadzonej przez elity i niespełnienia socjoekonomicznych potrzeb populacji - które to przyczyny są rzeczywistymi czynnikami napędzającymi konflikty - a także, że ignoruje konflikty, które nie pasują do linii defektów cywilizacyjnych jakie zidentyfikował. Dalej zdaniem krytyków jego nowy paradygmat nie jest niczym innym jak tylko myśleniem realistycznym, w którym "państwa" zastąpione zostały przez "cywilizacje". Wpływ Huntingtona na politykę Stanów Zjednoczonych podobny jest do wpływu kontrowersyjnych religijnych teorii brytyjskiego historyka Arnolda Josepha Toynbee'ego, który w początkach XX w. pisał o przywódcach azjatyckich. Jednakże w nekrologu Samuela Huntingtona, jaki ukazał się w New York Times, napisano, że jego nacisk na dawne imperia religijne, zamiast na narody czy grupy etniczne, [jako źródła globalnego konfliktu] zyskały...więcej uznania po atakach z 11 września.

Również grono amerykańskich antropologów kulturowych w pracy Why America's Top Pundits Are Wrong. Anthropologists Talk Back (Dlaczego najwięksi mędrcy Ameryki się mylą. Odpowiedź antropologów) zweryfikowało zawartość merytoryczną publikacji czołowych, wpływowych dziennikarzy i autorytetów z dziedziny politologii (m.in. Samuela Huntingtona, Roberta Kaplana i Thomasa Friedmana) wskazując na mitotwórstwo, operowanie stereotypami, wyolbrzymianie różnic między cywilizacjami, propagowanie koncepcji konfliktu i wizji, w której ludzie żyjący w odmiennych kręgach kulturowych nigdy nie będą w stanie stworzyć tolerancyjnego świata[1].

Także Edward Said ustosunkował się do tez Huntingtona w swoim eseju zatytułowanym The Clash of Ignorance (Zderzenie ignoracji). Said argumentuje, że kategoryzacja ustalonych "cywilizacji" światowych przedstawiona przez Huntingtona pomija dynamiczną współzależność i interakcję kultury. Wszystkie jego pomysły opierają się nie na harmonii ale na zderzeniach lub konfliktach pomiędzy światami. Huntington na mapę świata nałożył swoją teorię, zgodnie z którą, każdy ze światów jest "zamknięty w sobie". Teorię tą odniósł też do struktury cywilizacji oraz do myśli, że każda rasa ma szczególną psychologię i swoje przeznaczenie. Według Saida jest to przykład geografii wyobrażonej, w której prezentacja świata w określony sposób sankcjonuje pewną politykę. Interwencjonistyczna i agresywana idea zderzenia cywilizacji, zdaniem Saida, ma na celu podtrzymanie w umysłach amerykanów statusu czasu wojny - poszerza na swój sposób koncepcję Zimnej Wojny zamiast propagować idee, które mogłyby pomóc w zrozumieniu aktualnej sceny politycznej i pogodzić ze sobą różne kultury.

W Polsce Robert Piotrowski po analizie porównawczej stwierdził, że może ona być plagiatem teorii Feliksa Konecznego[2].

Przypisy

  1. Wojciech Burszta i Waldemar Kuligowski: Sequel. Dalsze przygody kultury w globalnym świecie. Warszawa: Warszawskie Wydawnictwo Literackie Muza, 2005, s. 141-143. Cytat: Chodzi najpierw o samego Samuela Huntingtona i jego osławioną teorię siedmiu (lub ośmiu, bo autor sam nie wie, co począć z Afryką) kręgów cywilizacyjnych, które muszą się nieuchronnie "zderzyć" ze sobą jako nieporównywalne formy życia. Dalej o Roberta Kaplana...o konserwatywno-liberalną, optymistyczną i wielce uproszczoną wizję globalizacji Thomasa L. Friedmanna...Książka strona po stronie pokazuje, dlaczego wymienieni pandici wcale nie są żadnymi mędrcami, ale współczesną wersją mitotwórców, niezwykle groźnymi, bo wpływowymi autorami stereotypowych, esencjalizujących świat koncepcji konfliktu, róźnic między cywilizacjami, wrodzonych skłonności do gwałtu i przemocy. Co więcej, autorzy ci przemycają bardzo określoną ideologię konserwatywną... To co dla antropologów jest wartością - wielokulturowość, hybrydalność i niestabilność świata - dla Huntingtona na przykład stanowi największe wyzwanie stające przed euroamerykańskim kręgiem cywilizacyjnym. W pracach tego autora powracają wszystkie koncepcje jakby rodem z epoki nacjonalistycznej...
  2. Robert Piotrowski, Problem filozoficzny ładu społecznego a porównawcza nauka o cywilizacjach. Wyd. Akademickie Dialog, Warszawa 2003 s. 192-205. ISBN 83-88938-41-X

Tłumaczenia prac na język polski[edytuj | edytuj kod]

  • Kryzys demokracji, Wyd. IBWPK, Warszawa 1977. (The Crisis of Democracy: On the Governability of Democracies 1976)
  • Przyszłość demokracji, Wyd. Myśl, Warszawa 1985, ss. 24. (Skrócona wersja art.: Will more countries become democratic, 1984)
  • Trzecia fala demokratyzacji, Wyd. I, PWN, Warszawa 1995, ss. 327. ISBN 83-01-11875-X, Wyd. II, 2009. ISBN 978-83-01-15967-2 (The Third Wave. Democratization in the Late Twentieth CenturyThird wave 1991)
  • Zderzenie cywilizacji i nowy kształt ładu światowego, Wyd. Muza, Warszawa 1997, ss. 542, seria Spectrum, ISBN 83-7200-615-6, Wyd. II, 2004, ISBN 83-7200-986-4 (The Clash of Civilization and the Remaking of World Order 1996)
  • (redakcja pracy zbiorowej z Lawrence'em E. Harrisonem) Kultura ma znaczenie. Jak wartości wpływają na rozwój społeczeństw, , Wyd. Zysk i S-ka, Poznań 2000, ss. 464, seria Antropos, ISBN 83-7298-368-2 (Culture matters. How Values Shape Human Progress 2000)
  • Kim jesteśmy? Wyzwania dla amerykańskiej tożsamości narodowej, Wyd. Znak, Kraków 2007, ss. 377. ISBN 978-83-240-0806-3 (Who Are We? The Challenges to America's National Identity 2004)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]