San Andreas (uskok)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sanandreasfault srtm.jpg
Mapa uskoku San Andreas, pokazująca kierunki ruchu obu płyt litosfery.

Uskok San Andreasuskok transformacyjny przebiegający przez zachodnią i południową Kalifornię.

Należy do pacyficznego systemu rozłamów skorupy ziemskiej, ciągnącego się wokół Oceanu Spokojnego. Biegnie od Przylądka Mendocino na północnym zachodzie po Zatokę Kalifornijską na południowym wschodzie i przedłuża się prawdopodobnie pod wodami Zatoki Kalifornijskiej w kierunku południowo-wschodnim.

Uskok San Andreas oddziela dwie, poruszające się w przeciwnych kierunkach, płyty litosfery: pacyficzna (po południowo-zachodniej stronie) i północnoamerykańska (po północno-wschodniej). Miasto San Francisco znajduje się na północno-wschodnim skrzydle uskoku, tam, gdzie wychodzi ono w ocean, natomiast miasto Los Angeles – na skrzydle południowo-zachodnim (pacyficznym). Na podstawie wieloletnich obserwacji stwierdzono, że w czasach historycznych wzdłuż uskoku San Andreas zachodzi głównie ruch poziomy – taki uskok nazywa się przesuwnym. W ciągu ostatnich 30-40 tys. lat przesunięcie to wyniosło ok. 1 km. W całym plejstocenie wielkość tego przesunięcia wyniosła 15-30 km. Wielkość przesunięcia dla starszych osadów jest jeszcze większa: osady pliocenu uległy przesunięciu o 50-70 km, zaś mioceńskie – o ok. 100 km[1]. Płyta pacyficzna przemieszcza się aktualnie na północny zachód, natomiast płyta kontynentalna – na południowy wschód. Szybkość tego ruchu względnego wynosi obecnie kilka centymetrów na rok. Uskok osiąga 15 km głębokości, a jego wiek określa się na 20 milionów lat.

Uskok San Andreas o długości 1050 km na przeważającym odcinku jest niewidoczny (przykryty przez młode osady), są jednak miejsca, w których pozostawia wyraźne ślady. Ruchy wzdłuż uskoku bywają niekiedy znaczne. Znany jest przypadek, kiedy koryto pewnego strumienia, płynącego po jednej stronie rowu, zostało nagle przerwane i przesunięte o 120 m na drugą stronę[potrzebne źródło]. Z uskokiem San Andreas wiążą się trzęsienia ziemi nawiedzające Kalifornię, m.in. w 1906.

Przypisy

  1. Mizerski Włodzimierz: Uskok San Andreas w Kalifornii, w: "Poznaj Świat" nr 1 (290), Rok XXV, styczeń 1977, s. 33-36

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]