Sanacja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Sanacja (łac. sanatio – uzdrowienie) – potoczna nazwa rządzącego obozu piłsudczykowskiego 19261939, powstała w związku z głoszonym przez Józefa Piłsudskiego hasłem „sanacji moralnej” życia publicznego w Polsce, wysuwanym w toku przygotowań i w okresie przewrotu majowego 1926.

Po raz pierwszy terminu sanacja państwa użył Adam Skwarczyński, który był jednym z głównych ideologów obozu piłsudczykowskiego. Główną organizacją polityczną sanacji był Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem (19281935). Sanacja wprowadziła rządy autorytarne, zwalczała komunizm, głosiła tezy o kryzysie demokracji, konieczności silnych rządów, "odpartyjnienia" sceny politycznej poprzez osłabienie partii (politycy piłsudczykowscy tworzyli w nich grupy rozłamowe, np. PPS-dawna Frakcja Rewolucyjna, grupy J. Bojki, J. Stapińskiego, NPR – Lewica i in.). Dążenia te częściowo znalazły wyraz w Konstytucji kwietniowej 1935. Przykładami zwalczania opozycji były: założenie Obozu Odosobnienia w Berezie Kartuskiej, proces brzeski, delegalizacja Obozu Wielkiej Polski oraz Obozu Narodowo-Radykalnego[1].

Po 1935 w obozie sanacji wyraźnie rysowały się różnice. W latach 19351937 powstała i rozwinęła się tzw. lewica sanacyjna, dążąca do współpracy z opozycyjnymi partiami (m.in. w Klubach Demokratycznych). Tak zwana "grupa zamkowa", skupiona wokół Ignacego Mościckiego, konkurowała z działaczami zgrupowanymi wokół Edwarda Rydza-Śmigłego i OZN reprezentującymi tendencje nacjonalistyczne i autorytarne. Wciąż dużym autorytetem (aż do swojej tragicznej śmierci) cieszył się Walery Sławek, który jednak stopniowo tracił władzę. Do samego 1939 roku władzę w kraju sprawował tzw. triumwirat Mościcki-Rydz-Beck.

Głównymi działaczami byli: Walery Sławek, Aleksander Prystor, Bogusław Miedziński, Kazimierz Świtalski, Adam Koc, Józef Beck, Tadeusz Hołówko, Janusz Jędrzejewicz[2].

Klęska wrześniowa położyła kres rządom sanacji, lecz jej działacze zachowali podczas II wojny światowej znaczne wpływy w Rządzie RP na uchodźstwie i Polskim Państwie Podziemnym. Okres rządów sanacji był przedmiotem badań Komisji Hallera[3][4].

Przypisy