Sanacja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Prześladowanie przeciwników politycznych, zdjęcie Wincentego Witosa dołączone do jego listu gończego z 1933 roku

Sanacja (łac. sanatio, ’uzdrowienie’) – potoczna nazwa rządzącego obozu piłsudczykowskiego 1926–1939, powstała w związku z głoszonym przez Józefa Piłsudskiego hasłem „sanacji moralnej” życia publicznego w Polsce, wysuwanym w toku przygotowań i w okresie przewrotu majowego (1926).

Po raz pierwszy terminu sanacja państwa użył Adam Skwarczyński, który był jednym z głównych ideologów obozu piłsudczykowskiego. Główną organizacją polityczną sanacji był Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem (1928–1935). Sanacja wprowadziła rządy autorytarne, zwalczała komunizm, głosiła tezy o kryzysie demokracji, konieczności silnych rządów, „odpartyjnienia” sceny politycznej poprzez osłabienie partii (politycy piłsudczykowscy tworzyli w nich grupy rozłamowe, np. PPS-dawna Frakcja Rewolucyjna, grupy J. Bojki, J. Stapińskiego, NPR – Lewica i in.). Dążenia te częściowo znalazły wyraz w Konstytucji kwietniowej 1935. Przykładami zwalczania opozycji były: założenie Obozu Odosobnienia w Berezie Kartuskiej, proces brzeski, delegalizacja Obozu Wielkiej Polski oraz Obozu Narodowo-Radykalnego[1].

Po 1935 w obozie sanacji wyraźnie rysowały się różnice. W latach 1935–1937 powstała i rozwinęła się tzw. lewica sanacyjna, dążąca do współpracy z opozycyjnymi partiami (m.in. w Klubach Demokratycznych). Tak zwana „grupa zamkowa”, skupiona wokół Ignacego Mościckiego, konkurowała z działaczami zgrupowanymi wokół Edwarda Rydza-Śmigłego i OZN reprezentującymi tendencje nacjonalistyczne i autorytarne. Wciąż dużym autorytetem (aż do swojej tragicznej śmierci) cieszył się Walery Sławek, który jednak stopniowo tracił władzę. Do samego 1939 roku władzę w kraju sprawował tzw. triumwirat Mościcki-Rydz-Beck.

Głównymi działaczami byli: Walery Sławek, Aleksander Prystor, Bogusław Miedziński, Kazimierz Świtalski, Adam Koc, Józef Beck, Tadeusz Hołówko, Janusz Jędrzejewicz[2].

Klęska wrześniowa położyła kres rządom sanacji, lecz jej działacze zachowali podczas II wojny światowej znaczne wpływy w Rządzie RP na uchodźstwie i Polskim Państwie Podziemnym. Okres rządów sanacji był przedmiotem badań Komisji Hallera[3][4].

Przypisy

  1. Andrzej Garlicki: Od maja do Brześcia. Warszawa: Czytelnik, 1985, s. 137-138. ISBN 830-7-00429-2.
  2. Dekompozycja obozu sanacyjnego po śmierci Józefa Piłsudskiego. rogalinski.com.pl, 2008-04-23. [dostęp 2011-08-20].
  3. Rozliczanie piłsudczyków.
  4. Wrogowie generała na Wyspie Węży.