Sandersonia pomarańczowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sandersonia pomarańczowa
Sandersonia aurantiaca CBM.png
Systematyka[1]
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd liliowce
Rodzina zimowitowate
Rodzaj sandersonia
Gatunek sandersonia pomarańczowa
Nazwa systematyczna
Sandersonia aurantiaca Hook.
Bot. Mag. 79: t. 4716 (1853)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Kompozycja z kwiatami sandersonii pomarańczowej

Sandersonia pomarańczowa (Sandersonia aurantiaca Hook.) – gatunek ziemnopączkowych lub błotnopączkowych roślin zielnych z monotypowego rodzaju sandersonia z rodziny zimowitowatych, występujący we wschodniej Republice Południowej Afryki i Suazi[2], gdzie zasiedla wilgotne łąki na wysokości 600–2000 m n.p.m.[3]. Rośliny zawierają od 0,8 do 1,1% kolchicyny w suchej masie[4].

Nazwa naukowa rodzaju została nadana na cześć Johna Sandersona, żyjącego w XIX wieku honorowego sekretarza Horticultural Society of Natal[5].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Roślina zielna o wysokości do 75 cm[6].
Łodyga
Krucha[6] bulwa pędowa w kształcie litery V[3], okryta tuniką[7]. Pęd naziemny nierozgałęziony, wzniesiony[7] do pnącego, wiotki[6].
Liście
Liście siedzące, lancetowate, przeważnie z wierzchołkowym wąsem czepnym[7], szmaragdowe[6].
Kwiaty
Kwiaty zwisające, wyrastające na szypułkach z pachwin liści. Okwiat dzbankowato-dzwonkowaty[7] (w kształcie chińskich lampionów lub czapki kucharza[6]). Listki okwiatu pomarańczowe, zrośnięte, wierzchołkowo zwinięte na zewnątrz[7], osiągające długość 3,5 cm[6]. Szyjka słupka wierzchołkowo rozwidlona na 3 wygięte końcówki[7].
Owoce
Jajowato-podługowate torebki. Nasiona kuliste, brodawkowane[7]

Systematyka i zmienność[edytuj | edytuj kod]

Według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009) gatunek należy do monotypowego rodzaju sandersonia (Sandersonia), zaliczanego do rodziny zimowitowatych (Colchicaceae), która należy do rzędu liliowców (Liliales)[1].

Typ nomenklatoryczny nie został wskazany[8].

Gatunek tworzy mieszańce z przedstawicielami rodzaju glorioza, np. Gloriosa modesta[9] i glorioza wspaniała[10].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Rośliny lecznicze

Rdzenna ludność Afryki stosuje tę roślinę u kobiet w ciąży do regulacji płci potomstwa[4].

Rośliny ozdobne

Sandersonia pomarańczowa, z uwagi na efektowne kwiaty, jest uprawiana jako roślina ogrodowa[6] oraz na kwiat cięty. Kwiaty sandersonii są bardzo cenione w bukieciarstwie[3]. Największym producentem sandersonii jest Nowa Zelandia, gdzie uprawia się ją na eksport w postaci materiału sadzeniowego (bulw) i kwiatów ciętych. Największymi importerami tych roślin są Holandia, Wielka Brytania, Kanada, Stany Zjednoczone, Hongkong, Singapur i Japonia. W roku 2003 w Holandii sprzedano około 1 miliona kwiatów ciętych o wartości niemal pół miliona Euro. W Nowej Zelandii w ostatnich latach wyhodowano dwa kultywary tego gatunku: 'Phoe­nix' (o pomarańczowych kwiatach) i 'Golden Lights' (o kwiatach złotożółtych)[3].

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Bulwy należy wysadzać wiosną na głębokości 10 cm, w odstępie 15 cm[11]. Przed sadzeniem każdą V-kształtną bulwę należy podzielić na dwie, możliwie równe części[3]. Rośliny wymagają podłoża lekkiego, przepuszczalnego, wzboga­conego w materię organiczną, o pH 5,5–6,5. Sandersonia preferuje stanowiska słoneczne; w dni upalne należy jednak chronić ją przed przed przegrzaniem, które powoduje wiotczenie pędów i zasychanie pąków. Rośliny należy systematyczne podlewać, nie dopuszczając do przesychania podłoża. Od trzeciego tygodnia wzrostu do zakwitnięcia zaleca się podawanie co 7 dni siarczanu amonu i nawozu wieloskładnikowego w stężeniu 0,1–0,2%[3]. Sandersonia pomarańczowa nie jest mrozoodporna (strefy mrozoodporności 8–11[6]). W Polsce bulwy należy wykopać z gruntu i zimować w piasku lub torfie, w temperaturze 10–12 °C. W przypadku uprawy doniczkowej po przekwitnięciu należy stopniowo zaprzestać podlewania i bez wykopywania bulw przechować pojemnik w suchym miejscu, w tej samej temperaturze[12].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2011-04-03].
  2. Rafael Govaerts: World Checklist of Selected Plant Families (ang.). The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2011-04-03].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Joanna Krause. Sandersonia egzotyczny przebój. „Hasło ogrodnicze”. 7, 2004 (pol.). 
  4. 4,0 4,1 Yashpal Singh Bajaj: Biotechnology in agriculture and forestry. T. 9: Medicinal and Aromatic Plants. Springer, 1996, s. 232. ISBN 9783540605973. (ang.)
  5. D. Gledhill: The names of plants. Cambridge ; New York: Cambridge University Press, 2008, s. 339. ISBN 978-0-521-86645-3.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 Praca zbiorowa: Botanica. Koenemann, 2005, s. 818. ISBN 3-8331-1916-0. (pol.)
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 B. Nordenstam: Colchicaceae. W: Klaus Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. T. 3: Flowering Plants. Monocotyledons. Lilianae (except Orchidaceae). Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 183. ISBN 3-540-64060-6. (ang.)
  8. Tropicos. Missouri Botanical Garden. [dostęp 2011-04-03].
  9. E.R. Morgan (et al.). Wide crosses in the Colchicaceae: Sandersonia aurantiaca (Hook.) × Littonia modesta (Hook.). „Euphytica”. 121 (3). s. 343-348 (ang.). 
  10. Junji Amano (et al.). Morphological characterization of three intergeneric hybrids among Gloriosa superba "Lutea", Littonia modesta, and Sandersonia aurantiaca (Colchicaceae). „Horticultural Science”. 43 (1), s. 115-118, 2008 (ang.). 
  11. Margaret Hanks Urquhart, Paul Urquhart. Growing Bulbs. , s. 232, 2004. Murdoch Books (pol.). 
  12. Frances Tenenbaum: Taylor's encyclopedia of garden plants. 2003, s. 354. (ang.)