Sennacheryb

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Sanherib)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sennacheryb
Sargon II and dignitary.jpg
Król Sargon II (po prawej stronie) wraz z następcą tronu Sennacherybem - asyryjski relief z Dur-Szarrukin
król Asyrii
Okres panowania od 704 p.n.e.
do 681 p.n.e.
Dane biograficzne
Dynastia Sargonidzi
Ojciec Sargon II
Żona Taszmetum-szarrat
Naqi'a (Zakutu)
Dzieci Aszur-nadin-szumi
Arda-Mulissi
Asarhaddon
Szadditu
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons

Sennacheryb, właśc. Sin-ahhe-eriba (sum. d30.šešmeš.su; akad. Sîn-ahhē-erība; biblijny Sancherib, Sancheryb, Sennacheryb) – władca Asyrii z dynastii Sargonidów, syn Sargona II; panował w latach 704-681 p.n.e.[1]

Imię[edytuj | edytuj kod]

Rodzime, akadyjskie imię tego władcy brzmi Sîn-ahhē-erība[1] i znaczy "Bóg Sin zastąpił mi braci"[2]. Imię to wskazuje, że był jedynym pozostałym przy życiu synem Sargona II. W Biblii, w której władca ten wzmiankowany jest w 2 Księdze Królewskiej, 2 Księdze Kronik i Księdze Izajasza[3], jego imię uległo zniekształceniu i zapisywane było w następujący sposób:

imię Sîn-ahhē-erība
w zapisie biblijnym
miejsce w Biblii
2 Księga Królewska
(2 Krl 18:13; 2 Krl 19:16,20,36)
2 Księga Kronik
(2 Krn 32:1-2,9-10,22)
Księga Izajasza
(Iz 36:1; Iz 37:17,21,37)
zapis hebrajski
w Kodeksie Leningradzkim
סַנְחֵרִיב /san·che·riv/[4][5] סַנְחֵרִיב /san·che·riv/[6] סַנְחֵרִיב /san·che·riv/[7][8]
zapis grecki
w Septuagincie
σενναχηριμ /sennachērim/[9][10] σενναχηριμ /sennachērim/[11] σενναχηριμ /sennachērim/[12][13]
zapis łaciński
w Wulgacie
Sennacherib[14][15] Sennacherib[16] Sennacherib[17][18]

W polskich przekładach Biblii stosowana jest zarówno forma imienia oparta na zapisie hebrajskim (Sancherib w Biblii Poznańskiej i Przekładzie Nowego Świata, Sancheryb w Biblii warszawskiej), jak i forma oparta na zapisie greckim/łacińskim (Sennacheryb w Biblii gdańskiej, Biblii warszawsko-praskiej i Biblii Tysiąclecia):

polskie przekłady Biblii miejsce w Biblii
2 Krl 18:13[19]; 2 Krl 19:16,20,36[20] 2 Krn 32:1-2,9-10,22[21] Iz 36:1[22]; Iz 37:17,21,37[23]
Biblia gdańska Sennacheryb Sennacheryb Sennacheryb
Biblia poznańska Sancherib Sancherib Sancherib
Biblia warszawsko-praska Sennacheryb Sennacheryb Sennacheryb
Biblia Tysiąclecia Sennacheryb Sennacheryb Sennacheryb
Biblia warszawska Sancheryb Sancheryb Sancheryb
Przekład Nowego Świata Sancherib Sancherib Sancherib

Polityka podbojów[edytuj | edytuj kod]

Większość swego życia spędził na walce z licznymi wrogami Asyrii. Po śmierci jego ojca wybuchły rebelie w Fenicji i Palestynie oraz w Babilonii, które krwawo tłumił. W celu zapobieganiu buntom stosował na masową skalę deportacje ludności podbitych krajów.

Wojna z Babilonią i jej sojusznikami[edytuj | edytuj kod]

Sytuacja w Babilonii była trudniejsza do opanowania. Sennacheryb odziedziczył jej koronę po swoim ojcu, ale już w 703 roku p.n.e. doszło tam do rebelii Marduk-apla-iddiny II, który przy pomocy elamickiego króla Szutruk-Nahhunte II przejął kontrolę nad Babilonem. Kilka miesięcy później rebelianci zostali pobici przez armię Sennacheryba pod Kisz. Marduk-apla-iddina II zdołał jednak zbiec na bagna w południowej Mezopotamii. Sennacheryb uprowadził do Asyrii 208 tysięcy ludzi, a na tronie Babilonii osadził niejakiego Bel-ibniego. Trzy lata później (700 p.n.e.) Marduk-apla-iddina II ponownie spróbował odzyskać Babilon. Asyryjczycy uniemożliwili mu to, ale Bel-ibni został zdetronizowany za nieudolność lub też współpracę z Chaldejczykiem. Jego miejsce zajął Aszur-nadin-szumi, najstarszy syn Sanheriba.

Sennacheryb na czele swojej armii. Asyryjska płaskorzeźba

W roku 694 p.n.e. Sennacheryb podjął wyprawę przeciwko Elamowi. Atakując z lądu i morza spustoszył kilka miast i powrócił z łupami. W odwecie król Elamu Halluszu-Inszuszinak wkroczył do Babilonu i zajął Sippar. Korzystając z sytuacji, Babilończycy zbuntowali się, pojmali Aszur-nadin-szumiego i wydali Elamitom, którzy wywieźli go do Elamu. Halluszu-Inszuszinak osadził na babilońskim tronie swojego protegowanego Nergal-uszeziba i wrócił do kraju. Kilka miesięcy później Sennacheryb odzyskał kontrolę nad Babilonem. Wkrótce mieszkańcy Babilonii znowu podnieśli bunt. W 691 p.n.e. doszło do bitwy pod Hallule nad Tygrysem. Roczniki asyryjskie przedstawiają bitwę jako wielkie zwycięstwo nad koalicją babiloński-elamicką, natomiast kronika babilońska mówi o odwrocie Asyryjczyków.

Mając dość ciągłych buntów Babilończyków i mszcząc się za zaginięcie swego najstarszego syna Aszur-nadin-szumiego, Sennacheryb zdecydował się w czasie wojny z Muszezib-Mardukiem w 689 p.n.e. na świętokradztwo, którego nie dopuścił się żaden z jego poprzedników: zniszczył okryte sławą święte miasto Mezopotamii – Babilon:

Zaatakowałem je jak huragan i powaliłem niczym burza... Nie oszczędziłem jego mieszkańców, ani starych, ani młodych; ich zwłokami pokryłem jego ulice. Splądrowałem i zniszczyłem jego domy, od fundamentów po dachy strawił je ogień... Aby potomność zapomniała, gdzie stały jego świątynie, zniszczyłem je wodą i zmieniłem w pastwiska.

Walki w Fenicji i Królestwie Judy[edytuj | edytuj kod]

W dwóch pierwszych krainach w wyniku egipskich namów więzy z Asyrią zerwali: król Sydończyków Lule, król Askalonu Sidka, król Judy Ezechiasz oraz mieszkańcy Ekronu. Sanherib wyruszył przeciwko nim w roku 701 p.n.e. Wygnał Lule na Cypr, pojmał i uprowadził do Asyrii Sidkę, pobił armię egipską, która przyszła z pomocą Ekronowi, a następnie uderzył na królestwo Judy. Zdobył twierdzę Lakisz i okrążył wojska Ezechiasza w Jerozolimie, spod której murów odstąpił po otrzymaniu wielkiego okupu. Król Judy musiał też zgodzić się na wysiedlenie ludności wielu miast i odstąpienie ich Filistynom.

Wojna Sennacheryba z Ezechiaszem według Biblii[edytuj | edytuj kod]

Przebieg kampanii wojennej Sennacheryba przeciwko Judzie opisują księgi biblijne: Druga Księga Kronik (32; 1-23) oraz Druga Księga Królewska (18; 13-36).

Wyprawa do Egiptu[edytuj | edytuj kod]

Po zniszczeniu miasta udał się na wyprawę przeciwko Egiptowi, ale kampania zakończyła się porażką. Według Herodota (Dzieje 2;184) przyczyną prawdopodobnie była epidemia dżumy, dziesiątkująca asyryjskie wojska:

Następnie jednak powiódł na Egipt ogromne wojsko Sanacharibos, król Arabów i Asyryjczyków, a wojownicy egipscy nie chcieli swemu królowi udzielić pomocy.Wtedy to kapłan, przyciśnięty do muru, wszedł do miejsca świętego i lamentował przed posągiem boga, jakiej to klęski niebezpieczeństwo mu zagraża. Kiedy tak się użalał, ogarnął go sen i wydawało mu się w sennym widzeniu, że stoi przed nim bóg i wlewa weń otuchę, że nic niemiłego nie spotka go,jeśli wyruszy przeciw wojsku Arabów: bo on sam ześle mu pomoc.Ufny w to, wziął z sobą tych z Egipcjan, którzy chcieli za nim pójść, i rozbił obóz w Pelusjon (tam bowiem są wejścia do kraju). Nie towarzyszył mu nikt z wojowników, lecz tylko kramarze, rękodzielnicy i ludzie z rynku. Kiedy tam przybyli, opadły wrogów nocą myszy polne i tak pogryzły im kołczany, łuki, a do tego jeszcze imadła od tarcz, że gdy w następnym dniu uciekali, ogołoceni z broni, wielu z nich padło. I teraz jeszcze stoi ten król z kamienia w świątyni Hefajstosa, trzymając w ręce mysz i głosząc w napisie, co następuje: "Patrząc na mnie każdy niech będzie pobożny".

Najpewniej przed tą nieudaną wyprawą miał miejsce najazd na Arabię.

Wojna z Frygami i Urartu[edytuj | edytuj kod]

Dużo mniejsze problemy miał Sanherib na północnej granicy. Graniczące tam z Asyrią Frygia i Urartu były osłabione kampaniami ojca Sennacheryba, Sargona, i w dodatku musiały walczyć z przybyłymi zza Kaukazu Kimmerami. W ciągu swojego panowania Sennacheryb przeprowadził na północy tylko cztery niewielkie kampanie w górach Zagros, Kurdystanie i Cylicji.

Działalność budowlana[edytuj | edytuj kod]

Panowanie Sennacheryba było okresem intensywnej działalności budowlanej. Sam władca przejawiał zainteresowanie praktycznymi rozwiązaniami technicznymi, które wprowadzał w życie. To za jego panowania Niniwa, do której przeniósł stolicę ze zbudowanego przez ojca Dur-Szarrukin, stała się wspaniałą metropolią, otoczoną dwunastokilometrowym murem z 15 bramami, z dużymi placami, wybrukowanymi poszerzonymi ulicami i alejami.Wokół swojego pałacu założył rozległy park:

(...) podobnie jak na górze Amanu, a zasadzono w nim wszystkie rodzaje roślin i drzew owocowych, jakie rosną w górach i w Chaldei[24].

Podjął prace inżynieryjne w celu zaopatrzenia Niniwy w wodę. Wybudowano kanał prowadzący z rzeki Gomel i Bawian na pola i ogrody otaczające stolicę. Z jego rozkazu powstał pierwszy na świecie akwedukt w Jerwan. Pozostałości tego przedsięwzięcia zachowały się do dnia dzisiejszego: akwedukt miał ok. 300 m. długości i 24 m. szerokości, a na jego budowę zużyto ok. pół miliona ton kamienia. Sanherib w jednej z inskrypcji stwierdza:

Rozkazałem przekopać kanał do łąk Niniwy. Sprawiłem, że woda popłynęła mostem z bloków wapiennych przerzuconych nad głębokim wadi[25].

Dużą uwagę poświęcał nowym procesom technologicznym odlewu metali:

Ja Sennacheryb, dzięki bystrej inteligencji, jaką mnie obdarzył szlachetny bóg Ea i w wyniku moich własnych doświadczeń zdołałem odlać w brązie olbrzymie lwy z wyciągniętymi łapami, czego nie dokonał żaden król przedemną (...). Na wielkich słupach i pniach palmowych uformowałem gliniany model na dwanaście olbrzymich lwów oraz dwanaście ogromnych, potężnych byków i wlałem w tę formę brąz tak jak przy biciu półszeklowych monet[26]

Rolnictwo[edytuj | edytuj kod]

Wprowadził w rolnictwie uprawę bawełny i drzew egzotycznych wcześniej w Asyrii nieznanych.

Śmierć i sukcesja[edytuj | edytuj kod]

20 dnia miesiąca țebētu 681 roku p.n.e. Sennacheryb został zamordowany przez swego syna Arda-Mulissi, który miał ojcu za złe, że ten wybrał na następcę najmłodszego z braci – Asarhaddona[27]. Według przekazu biblijnego zabójstwa Sennacheryba dokonać miało jego dwóch synów: Adramelek (zniekształcona forma imienia Arda-Mulissi) i Sareser:

Sennacheryb, król asyryjski, zwinął więc obóz i odszedł. Wrócił się i pozostał w Niniwie. A gdy oddawał pokłon w świątyni swojego boga Nisroka, [synowie jego] Adramelek i Sareser, zabili go mieczem, a sami zbiegli do kraju Ararat. Syn zaś jego Asarhaddon został w jego miejsce królem (2 Krl 19:36-37)

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Grayson A.K., Königslisten..., s. 133
  2. hasło râbu, The Assyrian Dictionary, tom 14 (R), The Oriental Institute, Chicago 1999, s. 54.
  3. hasło Sancherib na stronie www.blueletterbible.org
  4. Kodeks Leningradzki, 2 Księga Królów, rozdział 18 - tekst źródłowy i jego transliteracja
  5. Kodeks Leningradzki, 2 Księga Królów, rozdział 19 - tekst źródłowy i jego transliteracja
  6. Kodeks Leningradzki, 2 Księga Kronik, rozdział 32 - tekst źródłowy i jego transliteracja
  7. Kodeks Leningradzki, Księga Izajasza, rozdział 36 - tekst źródłowy i jego transliteracja
  8. Kodeks Leningradzki, Księga Izajasza, rozdział 37 - tekst źródłowy i jego transliteracja
  9. Septuaginta, 2 Księga Królów, rozdział 18 - tekst żródłowy i jego transliteracja
  10. Septuaginta, 2 Księga Królów, rozdział 19 - tekst żródłowy i jego transliteracja
  11. Septuaginta, 2 Księga Kronik, rozdział 32 - tekst żródłowy i jego transliteracja
  12. Septuaginta, Księga Izajasza, rozdział 36 - tekst żródłowy i jego transliteracja
  13. Septuaginta, Księga Izajasza, rozdział 37 - tekst żródłowy i jego transliteracja
  14. Wulgata, 2 Księga Królów, rozdział 18 - tekst żródłowy
  15. Wulgata, 2 Księga Królów, rozdział 19 - tekst żródłowy
  16. Wulgata, 2 Księga Kronik, rozdział 32 - tekst żródłowy
  17. Wulgata, Księga Izajasza, rozdział 36 - tekst żródłowy
  18. Wulgata, Księga Izajasza, rozdział 37 - tekst żródłowy
  19. Biblia Internetowa - porównanie 2 Krl 18:13 w polskich przekładach Biblii. www.biblia.apologetyka.com. [dostęp 2012-08-05].
  20. Biblia Internetowa - porównanie 2 Krl 19:16,20,36 w polskich przekładach Biblii. www.biblia.apologetyka.com. [dostęp 2012-08-05].
  21. Biblia Internetowa - porównanie 2 Krn 32:1-2,9-10,22 w polskich przekładach Biblii. www.biblia.apologetyka.com. [dostęp 2012-08-05].
  22. Biblia Internetowa - porównanie Iz 36:1 w polskich przekładach Biblii. www.biblia.apologetyka.com. [dostęp 2012-08-05].
  23. Biblia Internetowa - porównanie Iz 37:17,21,37 w polskich przekładach Biblii. www.biblia.apologetyka.com. [dostęp 2012-08-05].
  24. Saggs H. W. F., Wielkość i upadek Babilonii, Warszawa 1973, s. 115
  25. op.cit.
  26. op.cit
  27. Parpola, S., The murderer of Sennacherib, [w:] Alster B. (ed.), Death in Mesopotamia, XXVIeme Rencontre Assyriologique Internationale, Akademisk Forlag, 1980.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Frahm E., Sîn-ahhe-erîba, w: The Prosopography of the Neo-Assyria Empire, Volume 3, Part I, The Neo-Assyrian Text Corpus Project, Helsinki 2002.
  • Grayson A.K., Königslisten und Chroniken. B. Akkadisch, w: Reallexikon der Assyriologie, tom VI (Klagesang-Libanon), Walter de Gruyter, Berlin - New York 1980-83, s.86-135.
  • Joannès F., Historia Mezopotamii w I. tysiącleciu przed Chrystusem, tłum. S. Zawadzki, Poznań 2007.
  • Roux G., Mezopotamia, tłum. B. Kowalska, B. Kozłowska, Warszawa 1998.
  • Saggs H.W.F., Wielkość i upadek Babilonii, tłum. J. Nowacki, Warszawa 1973.
  • Wolski J., Starożytność, Warszawa 1990.
  • Zabłocka J., Historia Bliskiego Wschodu w starożytności, Wrocław 1982.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]


Poprzednik
Sargon II
Der Stier.jpg Król Asyrii
704-681 p.n.e.
Der Stier.jpg Następca
Asarhaddon


Poprzednik
Sargon II
Panował w Babilonie bez dopełnienia obrzędu "ujęcia rąk Bela" potwierdzającego jego prawa do miasta.
704 p.n.e. – 702 p.n.e.
Następca
Marduk-zakir-szumi II
Poprzednik
Muszezib-Marduk
Po zburzeniu Babilonu przyjął tytuł "król Sumeru i Akadu"
689 p.n.e. – 681 p.n.e.
Następca
Asarhaddon