Sarin
| Sarin | |||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||
| Nazewnictwo | |||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||
| Ogólne informacje | |||||||||||||||||||||
| Wzór sumaryczny | C4H10FO2P | ||||||||||||||||||||
| Inne wzory | O=P(CH3)(F)(OC3H7) | ||||||||||||||||||||
| Masa molowa | 140,09 g/mol | ||||||||||||||||||||
| Wygląd | bezbarwna ciecz[2] | ||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||
| Identyfikacja | |||||||||||||||||||||
| Numer CAS | 107-44-8 lub 50642-23-4[4] | ||||||||||||||||||||
| PubChem | 7871[5] | ||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||
| Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa) |
|||||||||||||||||||||
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|||||||||||||||||||||
Sarin (fluorometylofosfonian izopropylu) – silnie toksyczny fosforoorganiczny związek chemiczny z grupy fosfonianów, stosowany jako bojowy środek trujący, zaliczany do grupy środków paralityczno-drgawkowych.
Sarin to bezbarwna, bezwonna ciecz, łatwo mieszająca się z wodą i rozpuszczalnikami organicznymi. W temperaturze pokojowej sarin posiada wysoką prężność pary. Wnika do organizmu poprzez drogi oddechowe i skórę. Kilkanaście miligramów sarinu powoduje śmierć po kilku minutach. Okres zdrowienia po zatruciu trwa bardzo długo.
Spis treści |
Otrzymywanie [edytuj]
Sarin został otrzymany w 1939 roku w Niemczech przez Gerharda Schradera i współpracowników podczas poszukiwań nowych insektycydów dla fabryki IG Farben. Nazwa pochodzi od skrótu z nazwisk członków zespołu Schradera: Schrader, Ambros, Rüdiger i Van der Linde. Podczas II wojny światowej środek trafił do masowej produkcji na potrzeby niemieckiej armii, nigdy jednak nie został użyty przeciwko aliantom w obawie przed wszczęciem wyniszczającej wojny chemicznej. Sarin jest drugim otrzymanym związkiem z serii G (od "Germany" – Niemcy, gdzie zostały otrzymane; nazwano je tak po II wojnie światowej). Innymi związkami tej grupy są np. tabun i soman oznaczane odpowiednio GA i GD.
Sarin można otrzymać w reakcji estryfikacji difluorku metylofosfonowego izopropanolem w obecności izopropyloaminy jako katalizatora zasadowego i substancji zobojętniającej powstający fluorowodór:
Reakcja ta wykorzystywana jest także w amunicji binarnej do otrzymywania sarinu in situ.
Sposób działania [edytuj]
sarin (czerwony), acetylocholinesteraza (żółty), neurotransmiter (niebieski)
W normalnych warunkach z kolbki synaptycznej uwalniana jest acetylocholina (ACh) (niebieski), zaś receptor dla acetylocholiny obecny jest na błonie następnej komórki nerwowej lub komórki mięśniowej (brązowy). Acetylocholina po wydzieleniu z zakończeń presynaptycznych dyfunduje poprzez szczelinę synaptyczną i wiąże się z receptorami na błonie postsynaptycznej. To powoduje wystąpienie potencjału czynnościowego (AP), lub też indukuje skurcz mięsnia na końcu płytki motorycznej.
W celu zapobieżenia nadmiernej stymulacji i przesyceniu synapsy, acetylocholina jest bardzo szybko (około 300 cząsteczek acetylocholiny w czasie jednej milisekundy) rozkładana przez enzym – acetylocholinesterazę (AChE) (żółty) na cholinę i kwas octowy. Sarin (lub inne związki o działaniu paralityczno-drgawkowym) wiąże nieodwracalnie acetylocholinesterazę i uniemożliwia jej rozkładnianie acetylocholiny, co prowadzi do przesycenia synapsy.
Działanie gazów serii G może być w pewnym stopniu kontrolowane przez podawanie środków przeciwdrgawkowych, np. diazepamu, atropiny i oksymów np. pralidoksyny, obidoksymu czy też azoksymu.
Objawy zatrucia [edytuj]
W zatruciu ostrym pierwszymi oznakami zatrucia są początkowo zwężenie źrenic, następnie ból gałki ocznej, skurcz oskrzeli połączony z kaszlem i dusznością, ból w klatce piersiowej i ślinienie się. Następnie wymioty, bóle brzucha z biegunką, bezwiedne oddawania moczu i stolca, drżenie mięśni, następnie drgawki i porażenie mięśni. W fazie końcowej ofiara zatrucia zwykle zapada w śpiączkę i dusi się w jej trakcie. Właśnie paraliż mięśni oddechowych i mięśnia sercowego jest zwykle przyczyną zgonu.
Użycie [edytuj]
- 16 marca 1988 – atak gazowy w Halabdży z użyciem m.in. sarinu. Zginęło ok. 5 tys. osób.
- 20 marca 1995 – atak w tokijskim metrze przeprowadzony przez członków sekty Najwyższa Prawda, w którym zgineło 12 osób, a ponad 5500 uległo zatruciu i było hospitalizowanych[6][7].
Zobacz też [edytuj]
Przypisy [edytuj]
- ↑ 1,0 1,1 D. Hank Ellison: Handbook of Chemical and Biological Warfare Agents. Wyd. 2. Boca Raton: CRC Press, 2008, s. 19. ISBN 9780849314346.
- ↑ 2,0 2,1 Podręczny słownik chemiczny. Romuald Hassa, Janusz Mrzigod, Janusz Nowakowski (redaktorzy). Wyd. I. Katowice: Videograf II, 2004, s. 353. ISBN 8371832400.
- ↑ 3,0 3,1 Sarin (ang. • niem.) w bazie IFA GESTIS. Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung (IFA).
- ↑ 4,0 4,1 Donald W. Riegle, Jr., Alfonse M. D'Amato: Material Safety Data Sheet - Lethal Nerve Agent Sarin (GB). U.S. Chemical and Biological Warfare-Related Dual Use Exports to Iraq and their Possible Impact on the Health Consequences of the Gulf War, 1994. [dostęp 2013-05-18].
- ↑ Sarin – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
- ↑ Leszek Konopski: Historia broni chemicznej. Warszawa: Bellona, 2009, s. 194. ISBN 9788311116436.
- ↑ Eric Croddy, Clarisa Perez-Armendariz, John Hart: Broń chemiczna i biologiczna. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 2003, s. 95. ISBN 8320428173.
