Sarniak dachówkowaty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sarniak dachówkowaty
Sarcodon imbricatus T64.jpg
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd chropiatkowce
Rodzina kolcownicowate
Rodzaj sarniak
Gatunek sarniak dachówkowaty
Nazwa systematyczna
Sarcodon imbricatus L. P. Karst.
Revue mycol., Toulouse 3(no. 9): 20 (1881)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Habichtspilz-Sarcodon-imbricatus.jpg
Sarcodon imbricatus T16.jpg

Sarniak dachówkowaty (Sarcodon imbricatus (L.) P. Karst.) – gatunek grzybów z rodziny kolcownicowatych (Bankeraceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwę polską podali Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda w 1968. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był także jako: kolczak łoszak, kolczak dachówkowaty, łoczak, losuń, sarna, siarna[2]. Nazwy regionalne: kolczak, sarna, łosuń, łoszak, krowia gęba[3]. Synonimów naukowych ma ponad 30. Niektóre z nich[4]:

  • Bankera infundibulum (Sw.) Pouzar
  • Fungus imbricatus (L.) Paulet
  • Hydnum adpressum Lloyd
  • Hydnum aspratum Berk.
  • Hydnum badium Pers.
  • Hydnum badium subsp. badium Pers.
  • Hydnum imbricatum L.
  • Hydnum imbricatum var. imbricatum L.
  • Hydnum infundibulum Sw.
  • Phaeodon aspratus (Berk.) Henn., in Engler & Prantl
  • Phaeodon imbricatus (L.) J. Schröt., in Cohn
  • Sarcodon aspratus (Berk.) S. Ito

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Grubomięsisty, o średnicy 6-25 cm, płasko wypukły, z wiekiem wgłębiony, początkowo najpierw ma podwinięte brzegi, później staje się płatowato powyginany. Kolor brązowawy z nieco czerwonawym odcieniem. Pokryty na powierzchni grubymi, koncentrycznie ułożonymi łuskami o ciemnej barwie[5].

Kolce

Zbiegające na trzon, białawe, szare aż do brązowawych. Są gęste i łamliwe[3].

Trzon

Cylindryczny, o wysokości 3-6 cm i grubości 1-3,5 cm, u podstawy zgrubiały[3]. Początkowo białawy, później brunatniejący, aksamitny lub z przylegającymi włókienkami.

Miąższ

Sprężysty, suchy, początkowo białawy, później siwobrązowy, u podstawy trzonu brunatnawy. Ma przyjemny smak i korzenny zapach[5].

Wysyp zarodników

Brązowawy. Zarodniki okragławe z licznymi guzkami, o rozmiarach 6-8 × 5-5,5 μm[6].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Rośnie na ziemi, pojedynczo lub w grupach, w lasach iglastych. W niektórych okolicach Polski jest częsty (np. w górach), w innych jest rzadki[6]. Występuje przede wszystkim w górskich drzewostanach świerkowych, głównie na glebach kwaśnych i piaszczystych[5].

W Polsce gatunek rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status V – narażony na wyginięcie[7].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb jadalny: Wartość spożywcza i smakowa średnia. Spożywany na surowo może być trujący. Młode sarniaki nadają się do spożycia, starsze są gorzkawe i łykowate. Rzadko jest używany do przerobu, gdyż ciemnieje i brzydko wygląda. Rzadko robaczywieje[3][8].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

  • sarniak sosnowy (Sarcodon squamosus) – ma drobniejsze, mniej odstające od kapelusza łuseczki i rośnie pod sosnami[5]
  • sarniak szorstki (Sarcodon scabrosus) – ma mniejszy kapelusz (do 12 cm) i drobniejsze, przylegające łuski. Miąższ ma gorzkawy smak i u podstawy trzonu błękitnozieloną barwę.

Przypisy

  1. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  2. Władysław Wojewoda: Checklist of Polisch Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Scienceas, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Henryk Orłoś: Atlas grzybów leśnych. Warszawa: PWRiL, 1974.
  4. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. 6,0 6,1 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  7. Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  8. Lista gatunków grzybów podlegających w Polsce ścisłej ochronie na podstawie "Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. (Dz.U. 04.168.1765 z dnia 28 lipca 2004 r.)" w zgodzie z art. 48 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2004 r. Nr 92, poz. 880)