Sarniak dachówkowaty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sarniak dachówkowaty
Sarniak dachówkowaty: zdjęcie
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd chropiatkowce
Rodzina kolcownicowate
Rodzaj sarniak
Gatunek sarniak dachówkowaty
Nazwa systematyczna
Sarcodon imbricatus L. P. Karst.
Revue mycol., Toulouse 3(no. 9): 20 (1881)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Habichtspilz-Sarcodon-imbricatus.jpg
Sarcodon imbricatus T16.jpg

Sarniak dachówkowaty (Sarcodon imbricatus (L.) P. Karst.) – gatunek grzybów z rodziny kolcownicowatych (Bankeraceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwę polską podali Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda w 1968. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był także jako: kolczak łoszak, kolczak dachówkowaty, łoczak, losuń, sarna, siarna[2]. Nazwy regionalne: kolczak, sarna, łosuń, łoszak, krowia gęba[3]. Synonimów naukowych ma ponad 30. Niektóre z nich[4]:

  • Bankera infundibulum (Sw.) Pouzar
  • Fungus imbricatus (L.) Paulet
  • Hydnum adpressum Lloyd
  • Hydnum aspratum Berk.
  • Hydnum badium Pers.
  • Hydnum badium subsp. badium Pers.
  • Hydnum imbricatum L.
  • Hydnum imbricatum var. imbricatum L.
  • Hydnum infundibulum Sw.
  • Phaeodon aspratus (Berk.) Henn., in Engler & Prantl
  • Phaeodon imbricatus (L.) J. Schröt., in Cohn
  • Sarcodon aspratus (Berk.) S. Ito

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Grubomięsisty, o średnicy 6-25 cm, płasko wypukły, z wiekiem wgłębiony, początkowo najpierw ma podwinięte brzegi, później staje się płatowato powyginany. Kolor brązowawy z nieco czerwonawym odcieniem. Pokryty na powierzchni grubymi, koncentrycznie ułożonymi łuskami o ciemnej barwie[5].

Kolce

Zbiegające na trzon, białawe, szare aż do brązowawych. Są gęste i łamliwe[3].

Trzon

Cylindryczny, o wysokości 3-6 cm i grubości 1-3,5 cm, u podstawy zgrubiały[3]. Początkowo białawy, później brunatniejący, aksamitny lub z przylegającymi włókienkami.

Miąższ

Sprężysty, suchy, początkowo białawy, później siwobrązowy, u podstawy trzonu brunatnawy. Ma przyjemny smak i korzenny zapach[5].

Wysyp zarodników

Brązowawy. Zarodniki okragławe z licznymi guzkami, o rozmiarach 6-8 × 5-5,5 μm[6].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Rośnie na ziemi, pojedynczo lub w grupach, w lasach iglastych. W niektórych okolicach Polski jest częsty (np. w górach), w innych jest rzadki[6]. Występuje przede wszystkim w górskich drzewostanach świerkowych, głównie na glebach kwaśnych i piaszczystych[5].

W Polsce gatunek rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status V – narażony na wyginięcie[7].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb jadalny: Wartość spożywcza i smakowa średnia. Spożywany na surowo może być trujący. Młode sarniaki nadają się do spożycia, starsze są gorzkawe i łykowate. Rzadko jest używany do przerobu, gdyż ciemnieje i brzydko wygląda. Rzadko robaczywieje[3].

W Polsce był gatunkiem ściśle chronionym[8], od 9 października 2014 r. został wykreślony z listy gatunków grzybów chronionych[9].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

  • sarniak sosnowy (Sarcodon squamosus) – ma drobniejsze, mniej odstające od kapelusza łuseczki i rośnie pod sosnami[5]
  • sarniak szorstki (Sarcodon scabrosus) – ma mniejszy kapelusz (do 12 cm) i drobniejsze, przylegające łuski. Miąższ ma gorzkawy smak i u podstawy trzonu błękitnozieloną barwę.

Przypisy

  1. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  2. Władysław Wojewoda: Checklist of Polisch Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Scienceas, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Henryk Orłoś: Atlas grzybów leśnych. Warszawa: PWRiL, 1974.
  4. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. 6,0 6,1 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  7. Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  8. Załączniki nr 1 i 2 do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących grzybów objętych ochroną (Dz. U. z 2004 r. Nr 168, poz. 1765)
  9. Dz. U. z 2014 r. Nr 0, poz. 1409 – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów