Sat-Okh

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stanisław Supłatowicz
Sat-Okh
Data i miejsce urodzenia ok. 15 kwietnia 1920
Kanada
Data i miejsce śmierci 3 lipca 2003
Gdańsk
Miejsce spoczynku Cmentarz Srebrzysko
Zawód pisarz, żołnierz, marynarz
Stanisław Supłatowicz
Sat-Okh

Kozak
kapral
Przebieg służby
Lata służby 1942-1945
Siły zbrojne SZP i ZWZ, AK
Jednostki 25 PP AK, 72 PP AK
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Odznaczenia
Krzyż Walecznych
Grób na gdańskim Cmentarzu Srebrzysko

Stanisław Supłatowicz, Sat-Okh (w języku shawnee Długie Pióro), ps. Kozak (ur. prawdopodobnie 15 kwietnia 1920 w Kanadzie, zm. 3 lipca 2003 w Gdańsku) − polski pisarz, gawędziarz i artysta pochodzenia indiańskiego, były żołnierz Armii Krajowej w stopniu kaprala[1]. .

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z jego własnymi opowieściami, w inny sposób nie potwierdzonymi, urodził się w osadzie Indian w dorzeczu rzeki Mackenzie w Kanadzie. Był synem polskiej uciekinierki z Syberii Stanisławy Supłatowicz, oraz wojennego wodza plemienia Szaunisów (Szawanezów) Leoo-Karko-Ono-Ma (Wysokiego Orła). Wychowywał się wśród Indian na Alasce.

W 1937 lub 1938 roku przybył wraz z matką do Polski. Ponieważ Indianie otrzymali w USA prawa obywatelskie dopiero w 1956 roku, podczas przybycia do Polski jedynym dokumentem, jaki posiadał, była karta zaokrętowania[2] Spowodowało to konieczność stworzenia metryki Sat-Okhowi, w której jego matka zmieniła część danych, ukrywając jego indiańskie pochodzenie. W tworzonej dokumentacji jako miejsce urodzenia wpisano Aleksiejewkę w Rosji, rok urodzenia zmieniono na 1925, a jako ojca wpisano Leona Supłatowicza, pierwszego męża matki. Po nim otrzymał także nazwisko, zaś na imię wybrano męską formę imienia matki – Stanisław[3]. Zamieszkał w Radomiu[4].

Po klęsce polskiej armii w czasie wojny obronnej Sat-Okh podjął naukę na tajnych kompletach oraz zaangażował się w działalność w SZP i ZWZ. W 1940 roku został aresztowany przez gestapo i skierowany do obozu koncentracyjnego w Auschwitz, jednak podczas transportu do obozu wyskoczył z wagonu bydlęcego i uciekł. W czasie ucieczki został ranny, ukrywał się na wsi. Następnie został żołnierzem Armii Krajowej (ps. Kozak), walczył w III batalionie 72 pułku piechoty AK w rejonie Częstochowy, w Okręgu AK „Jodła”. Wielokrotnie ranny, za męstwo w walce odznaczony Krzyżem Walecznych[4].

Po wojnie Supłatowicz za przynależność do AK został aresztowany i uwięziony. Po uwolnieniu przez wiele lat pływał jako marynarz na statkach Polskich Linii Oceanicznych, w tym na MS Batory. Osiadł na stałe w Gdańsku[4] Wrzeszczu (przy ul. Wojska Polskiego)[5], założył rodzinę[4].

W 1958 roku zaczął pisać książki odnoszące się do swojej indiańskiej przeszłości, tłumaczone na wiele języków świata. W latach 70. uczestnik licznych spotkań autorskich i telewizyjnych programów dla młodzieży („Teleranek”, „Ekran z bratkiem”). Uważany za jednego z pionierów ruchu indianistów w Polsce, współtwórcę i czołową postać nieformalnego Polskiego Ruchu Przyjaciół Indian (PRPI). Zajmował się także wyrobem indiańskiego rękodzieła, malował, pisał też wspólnie z Yackta-Oya[4].

Supłatowicz zmarł 3 lipca 2003 roku w Szpitalu Marynarki Wojennej w Gdańsku, a 8 lipca został pochowany na gdańskim Cmentarzu Srebrzysko.

Jest wiele nieścisłości dotyczących pochodzenia i biografii Sat-Okha. Jak sam opowiadał, matka, wyrabiając mu w Polsce metrykę zatroszczyła się by nie pojawiły się w niej żadne informacje o jego pochodzeniu. Wielu dziennikarzy i reporterów ubarwiało jego historię, dopasowując ją do aktualnych wymogów politycznych lub własnych celów. Niektórzy badacze biografii Sat-Okha kwestionują jego indiańskie pochodzenie, twierdząc, iż urodził się w latach 20. XX w. Radomiu lub na terenie b. ZSRR. Jednocześnie 62% uczestników ankiety na internetowej stronie PRPI uznało w 2005 r., że od tego, gdzie się urodził, ważniejsze jest, jakim był człowiekiem i twórcą.

W Wymysłowie niedaleko Tucholi znajduje się prywatne Muzeum Indian Ameryki Północnej im. Sat-Okha[4].

W 2011 roku rozpisano konkurs na patronów dla tramwajów PESA 120NaG kursujących po Gdańsku. Wśród wybranych postaci historycznych znalazł się także Sat-Okh[6].

Prace[edytuj | edytuj kod]

  • „Ziemia słonych skał” (1958)
  • „Biały mustang” (1959)
  • „Dorogi schodjatsja” (w jęz. ros., wspólnie z Antoniną Leonidovną Rasulovą) (1973)
  • „Powstanie człowieka” (1981)
  • „Fort nad Athabaską” (wspólnie z Yackta-Oya) (1985)
  • „Biały Mustang. Baśnie i legendy indiańskie” (1987)
  • „Głos prerii” (1990)
  • „Tajemnica Rzeki Bobrów” (1996)
  • „Serce Chippewaya” (1999)
  • „Walczący Lenapa” (2001)

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]