Sd.Kfz.251

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Mittlerer Schützenpanzerwagen Sd.Kfz.251
Sd.Kfz 251/7  Ausf.D "Pionierpanzerwagen"
Sd.Kfz 251/7 Ausf.D "Pionierpanzerwagen"
Dane podstawowe
Państwo  III Rzesza
Producent Hanomag (podwozia), Büssing-NAG (nadwozia), MNH, Borgward, Weserhütte, Wugam, F. Schichau AG[1]
Typ pojazdu transporter opancerzony
Trakcja półgąsienicowa
Załoga 2 + 10
Historia
Prototypy 1935
Produkcja 1939-1945
Wycofanie 1945
Egzemplarze ok. 14 650 (według innych źródeł 15 252)
Dane techniczne
Silnik 1 silnik benzynowy, 6-cylindrowy Maybach HL 42 TURKM
o mocy 100 KM (75 kW)
Transmisja mechaniczna
Poj. zb. paliwa 160 l
Pancerz 6 – 12,5 mm
Długość 5,80 m
Szerokość 2,10 m
Wysokość 1,75 m
Masa 6800 kg
bojowa: 7000 kg (normalna)
8500 kg (maksymalna)
Osiągi
Prędkość 52 km/h
w terenie: 21 km/h
wstecz: 9 km/h
Zasięg 300
Dane operacyjne
Uzbrojenie
2 x karabin maszynowy MG 34 kal. 7,92 mm (Sd.Kfz 251/1)
inne wersje patrz tekst
Wyposażenie
radio: Fu.Spr.Ger.f
Użytkownicy
III Rzesza
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
SdKfz.251/1 Ausf.D
Sd.Kfz. 251/9 Ausf.D – wczesna wersja

Mittlerer Schützenpanzerwagen Sd.Kfz.251 (m.SPW SdKfz.251) – podstawowy półgąsienicowy transporter opancerzony armii niemieckiej w czasie II wojny światowej, na bazie którego budowano też liczne inne pojazdy bojowe. Budowany był w czterech modelach produkcyjnych, od A do D, oraz 23 podstawowych i wielu polowych wersjach, z których standardową i najliczniejszą stanowił transporter opancerzony Sd.Kfz.251/1.

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Sd.Kfz.251 był oparty na podwoziu Sd.Kfz.11. Jednakowoż, próba adaptacji podwozia do opancerzonego transportera piechoty wymusiła kilka zmian. Kierownicę przechylono względem kierowcy o 45 stopni, powiększono i przeniesiono chłodnicę, dodano nowy zbiornik paliwa, przekonstruowano i zmieniono położenie układu wydechowego. Nowe podwozie nazwano Hkl 6p. Opancerzony kadłub zamontowano na tym właśnie podwoziu. Produkowany był on ze spawanych płyt pancernych i składał się z dwóch dużych części łączonych śrubami. Część przednia kończyła się za stanowiskiem kierowcy. Chroniła ona kierowcę, dowódcę i silnik. Otwarty z góry przedział bojowy miał pomieścić 10 żołnierzy. Wewnętrzny kołnierz na styku obu sekcji ułatwiał ich śrubowanie. Tylne, duże, otwierane na zewnątrz drzwi umożliwiały dostęp do wnętrza[1].

Wersje produkowane[edytuj | edytuj kod]

  • Ausf. A: pierwsza wersja produkcyjna, uzbrojona w dwa karabiny maszynowe MG 34 kalibru 7,92 mm, jeden na przodzie i jeden z tyłu, oba na obrotowych mocowaniach przypominających ramię dźwigu, przystosowanych również do prowadzenia ognia przeciwlotniczego. Jak wynika z dokumentacji wyprodukowano 232 pojazdy tego typu. Ten model był wytwarzany do 1940[1].
  • Ausf. B: ta wersja różniła się od pierwszej wersji szczegółami: zmieniono rozmieszczenie wyposażenia wewnątrz pojazdu, przede wszystkim przeniesiono zestaw radiowy zza pleców dowódcy przed jego stanowisko, inne mocowanie i tarcza dla karabinu maszynowego, inne rozmieszenie schowków dla amunicji i przewożonego towaru. Zlikwidowano wizjery, które znajdowały się na bokach przedziału bojowego. Wyprodukowano około 250 pojazdów tego typu[1].
  • Ausf. C: ta wersja weszła do produkcji w 1940 roku i powiększono liczbę zaangażowanych w jej wytwarzanie zakładów. Dotychczas Sd.Kfz.251 były produkowane w zakładach Hanomag, MNH i Borgward. Wraz z wejściem do produkcji tej wersji do produkcji dołączyły: Weserhütte, Wugam i F. Schichau AG. Rozszerzenie produkcji na większą liczbę firm spowodowało trudności związane z brakiem doświadzcenia o spawaniu płyt pancernych niektórych firm. Zaakceptowano nitowanie jako alternatywe, i tak powstała nowa, jednoczęściowa blacha pancerna chroniąca przód silnika. Przestano również montować zderzaki. Przekonstruowano system chłodzenia silnika co spowodowało inne rozmieszczenie nawiewów powietrza (symetrycznie po bokach przedziału silnika). Zmiany wewnątrz obejmowały zmiany w rozmieszczeniu foteli załogi i schowków. Dodatkowo podniesiono błotniki[1].
  • Ausf. D: wersja Ausf. D została zaprojektowana w 1943 roku. Nowy, uproszczony typ opancerzenia przyśpieszał produkcję. Duże wloty powietrza z obu stron przedziału silnikowego zlikwidowano oraz zmieniono kształt tyłu kadłuba. Drzwi z tyłu, w związku ze zmianą tyła kadłuba, należało zmienić na proste, płaskie. Zasobniki zostały "wpisane" w obrys kadłuba. Zmieniono uzbrojenie z MG 34 na MG 42. We wnętrzu zmieniło się niewiele, choć elementy drewniane zastąpiły częściowo skórę i metal[1].

Pojazdy bazowane na Sd.Kfz.251[edytuj | edytuj kod]

Istniały 23 oficjalne odmiany Sd.Kfz.251 i wiele pół-oficjalnych lub improwizowanych wersji. Każda wersja otrzymała sufiks numeryczny który ją identyfikuje, ale w kilku przypadkach istnieje duplikacja niektórych numerów. Dodatkowo po wojnie powstała czechosłowacka odmiana tego pojazdu, która została nazwana OT-810.

W czasie wojny[edytuj | edytuj kod]

  • Sd.Kfz.251/1 (mittlerer Schützenpanzerwagen (m.SPW)) – wersja podstawowa służąca do transportu 10 żołnierzy (poza dowódcą i kierowcą), wyposażona w dwa karabiny maszynowe MG 34 lub MG 42. Początkowo miał być standardowym wozem pionierskim. Czasami przerabiano go na ambulans, co można poznać po nieusuniętym tylnym pancerzu łączącego boki kadłuba nad drzwiami oraz mocowaniach na karabiny maszynowe.
  • Sd.Kfz.251/1 II (m.SPW mit 28/32-cm-Wurfrahmen) – wersja z wyrzutnią rakiet Wurfrahmen 40 po obu bokach kadłuba, przystosowaną do pocisków rakietowych kalibru 280 lub 320 mm. Ogień prowadzono wzdłuż osi transportera. Dwa pręty, zamontowane na pokrywie przedziału silnikowego, pomagały w celowaniu. Zasięg lotu rakiety zależał od kątu nachylenia wyrzutni. Kąt ten był ustawiany osobno dla każdej wyrzutni. Temperatura i podmuch w czasie odpalania rakiet zmuszał załogę do opuszczenia pojazdu. Rakiety były transportowane i odpalane z otwartych pojemników konstrukcji ramowej, drewnianej. Wyrzutnie zawieszano na dwóch podpórkach poprzecznych, przymocowanych do rurowej konstrukcji wyrzutni. Wyrzutnie te można było spotkać również na wozach saperskich[1].
  • Sd.Kfz.251/2 (8-cm–GrW-Panzerwagen) – transporter moździerza sGrWr 34 kalibru 81 mm. Prace nad przystosowaniem Sd.Kfz.251 do przewożenia moździerza rozpoczęto we wrześniu 1940 roku. Wiosną 1941 roku był testowany pojazd z moździerzem 8 cm schwere Granatwerfer 34 kalibru 81 mm i takie rozwiązanie uznano za korzystne. Pojazd zaprojektowano tak, by można było strzelać z moździerza z wnętrza pojazdu. Niestety, trajektoria lotu pocisku wymagała likwidacji przedniego stanowiska karabinu maszynowego. Przenośna podstawa była przewożona na zewnątrz pojazdu, co umożliwiało używanie moździerza również po wymontowaniu go z transportera. Podstawa była mocowana do przedniej płyty pancernej, chroniącej przedział silnikowy. Większość z tych transporterów zbudowano w oparciu o wczesne wersje, lecz zbudowano też część wykorzystując wersję Ausf. D. Ważący 8,6 ton mógł pomieścić również zapas 66 pocisków do moździerza i miejsce dla ośmioosobowej załogi[1].
  • Sd.Kfz.251/3 (mittlerer Funkpanzerwagen) – pojazd łączności z dodatkowym ekwipunkiem radiowym. Był produkowany w pięciu wersjach od "I" to "IX":
    /3.I wyposażony w Fu 8, Fu 4, Fu.Spr.Ger.,
    /3.II wyposażony w Fu 8, Fu 4, Fu.Spr.Ger.f,
    /3.III wyposażony w Fu 8, Fu 5, Fu.Spr.Ger.f,
    /3.IV wyposażony w Fu 7, Fu 1, Fu.Spr.Ger.f (do koordynacji wojsk lądowych z lotnictwem),
    /3.V wyposażony w Kdo.Fu.Tr., Fu 11, Fu 12 (dla dowódców),
    /3.VI wyposażony w Fu.Tr. 100 Mw,
    /3.VII wyposażony w Fu.Tr. 80 Mw,
    /3.VIII wyposażony w Fu.Tr. 30 Mw,
    /3.IX wyposażony w Fu.Tr. 15 Mw.
    13 sierpnia 1942 roku, w dokumencie D-660/7 pojazd Sd.Kfz.251/3 został określony jako ciągnik artyleryjski a Sd.Kfz.251/4 jako transporter amunicji. W innym dokumencie z 6 lipca 1943 roku Sd.Kfz.251/3 został już opisany jako Fukpanzerwagen, czyli wóz łączności. Dowodzi to, że zmieniono przyporządkowanie w tej numeracji. Większość wersji tego transportera została zbudowana w oparciu o wersję Ausf. D, choć zbudowano też pewną ich liczbę z kadłubami wersji "C". Każda z wersji ważącego 8,5 tony transportera była obsługiwana przez siedmioosobową załogę. Uzbrajano je w dwa km-y MG 34 lub MG 42 z zapasem aminicji 2010 sztuk[1].
  • Sd.Kfz.251/4 (Zugpanzerwagen für I.G. 7.5 cm) – ciągnik artyleryjski produkowany w oparciu o wersje Ausf. A,B i C. Miał wzmocniony zaczep holowniczy, przez co mógł pełnić rolę holownika artylerii polowej. W dokumencie D-660/7 z 13 sierpnia 1942 roku pojazd był określony jako transporter amunicji a Sd.Kfz.251/3 jako ciągnik artyleryjski. W innym dokumencie z 6 lipca 1943 roku Sd.Kfz.251/4 został już opisany jako ciągnik. Chociaż był on przeznaczony do holowania lekkiego działa piechoty 7,5 cm leIG 18, wykorzystywany był też do transportowania dział takich jak: 7.5 cm I.G.37, armat przeciwpancernych 5 cm PaK 38 i 7.5 cm PaK 40 czy lekka haubica 10,5 cm leFH 18 kalibru 105 mm. W wersji z działem 7,5 cm leIG 18 pojazd mógł oprócz obsługi działa pomieścić jeszcze 120 pocisków kalibru 75 mm. Czasem używano go jedynie w roli transportera amunicji. Produkcję tego wozu zakończono w 1943 roku[1].
  • Sd.Kfz.251/5 (mittlerer Pionier-Schützenpanzerwagen) – odmiana przewożąca drużynę saperów. Początkowo wozem saperów miała być standardowa odmiana 251/1. Zaczęto je [odmiany 251/1, jako transporter saperski] dostarczać w 1939 roku. Jednakże zaczęto instalować w jej wnętrzu różnego rodzaju uchwyty i mocowania na specjalistyczny sprzęt saperski i inżynieryjny. Tak więc, na lewym boku kadłuba do górnej powierzchni zamontowano wsporniki do kładki saperskiej (Übergangschiene). W listopadzie 1940 roku wersja ta otrzymała docelową nazwę – Sd.Kfz.251/5 mittelere Schützenpanzerwagen (Pi). Liczba członków załogi z czasem zwiększyła się z ośmiu do dziewięciu osób. Uzbrojenie to jeden lub dwa karabiny maszynowe. Produkcję tej wersji zakończono w styczniu 1944 roku, wraz z wprowadzeniem wersji 251/7[1].
  • Sd.Kfz.251/6 (mittlerer Befehlswagen) – ruchome stanowisko dowodzenia, znany także jako "Kommandopanzerwagen". Jest on często mylony z 251/3. Był on jednak wyposażony w większą ilość sprzętu radiowego i operatorów. Część z tych transporterów miała zamontowaną maszynę szyfrującą Enigma. Pojazd był wykorzystywany przez dowódców wyższego sczebla, tj. dywizji, korpusu lub armii. Wyposażenie radiowe stanowiły radiostacje FuG 11 i FuG Tr., które z czasem zostały zastąpione przez FuG 19 i FuG 12[2]. Z początku używano anten ramowych, lecz później zastąpiono je ośmiometrowymi antenami prętowymi i antenami typu "gwiazda". W niektórych tych pojazdach wersji Ausf. A i Ausf. B instalowano osłonięty stół na mapy. Częstym wyposażeniem była również lorneta nożycowa. Egzemplarze tej wersji, które były w posiadaniu Luftwaffe, były czasem wyposażane w 10-metrowe anteny typu "Flivo"[1].
  • Sd.Kfz.251/7 (mittlerer Pionier-Geräte-Panzerwagen) – wóz saperski z 7-8 osobową załogą. Była to ulepszona wersja 251/5. Była oparta na kadłubach wersji Ausf. C i Ausf. D. Tak samo jak w modelu 251/5 przewożono dużo sprzętu saperskiego w specjalnych mocowaniach. Sposób rozmieszczenia ładunku różnił się jednak od tego z wersji Sd.Kfz.251/5. Dodatkowo na bokach pojazdu mocowano na specjalnych wspornikach dwie saperskie kładki szturmowe do pokonywania szerokich rowów. Transportery Sd.Kfz.251/7 posuwały się w pierwszej linii razem z oddziałami pancernymi i umożliwiały im pokonywanie małych strumyków, wąwozów i rowów przeciwpancernych. Kładki saperskie przenosili żołnierze. Ta wersja była produkowana przez Weserhütte AG aż do marca 1945 roku. Pierwsze pojazdy miały ośmioosobową załogę i były uzbrojone w dwa km-y MG 34. Późniejsze wersje były uzbrojone w dwa MG 42. Część pojazdów nie miała radiostacji, inne miały radio Fu.Spr.Ger. f, a część (produkowana po 1943 roku) Fu 5[1].
  • Sd.Kfz.251/8 (mitlerer Sanitäts-Panzerwagen)– opancerzony ambulans. Był przystosowany do pełnienia tej funkcji na polu walki. W związku z tym nie miał uzbrojenia. Kolejne modyfikacje związane z tą rolą to montaż dużego zbiornika na wodę nad skrzynią biegów oraz zastąpienie normalnych ławek i stelaży na wyposażenie uchwytami do przewozu dwóch rannych na noszach. Dodatkowo pojazd mógł przewozić czterech rannych na siedząco. Aby nie było problemów z wstawianiem noszy, wycinano tylną część pancerza łączącą boki kadłuba nad drzwiami. Czasami na ambulansy przerabiano zwykłe Sd.Kfz.251/1. Można poznać to po nieusuniętych częściach pancerza oraz mocowania na karabiny maszynowe. W większości wypadków znaki czerwonego krzyża malowano na kadłubach pojazdów. W innych przypadkach transportery były wyposażano we flagi i transparenty. Pojazd miał dwuosobową załogę i ważył 7,47 ton[1].
  • Sd.Kfz.251/9 (7.5 cm Stu.K.37 L/24 auf m.SPW "Stummel") – wersja uzbrojona w krótkolufowa armatę 7,5 cm Stu.K.37 kalibru 75 mm (później 7,5 cm K 51 L/24). Wśród armii niemieckiej rosło zapotrzebowanie na pojazd wsparcia ogniowego oparty na podwoziu średniego transportera opancerzonego. Szczęśliwie dla nich, czołgi Pz.Kpfw. IV były właśnie przezbrajane na armaty długolufowe. Projekt, zlecony firmie Büssig-NAG w marcu 1942 roku, zakładał instalacje usuniętych z czołgów Panzerkampfwagen IV dział 7,5 cm StuK 37 L/24 kalibru 75 mm. Zamontowano je na tych pojazdach używając podstawy wcześniej zaprojektowanej dla Sturmgeschützów. Wiązało się to jednak z koniecznością znacznej modyfikacji kadłuba. Należało usunąć znaczną część przedniego pancerza od miejsca, gdzie wcześniej było stanowisko karabinu, w prawo. Zmiany te były wymuszone zamiarem częściowego wmontowania działa w kadłub. Nie chciano w ten sposób zwiększać sylwetki pojazdu. Lewe tylne siedzenie usunięto na rzecz zasobnika mogącego pomieścić 52 pociski do działa 75 mm. W związku z umiejscowieniem podstawy działa wymusiło przeniesienie radia na lewą stronę przedziału bojowego. Działo zwiększyło masę pojazdu do 8,53 tony i wysokość do 2,07 m. Pierwsze Sd.Kfz.251/9 zeszły z linii produkcyjnej w czerwcu 1942 roku, zaraz po udanych testach dwóch egzemplarzy prototypowych na froncie wschodnim, które miały miejsce miesiąc wcześniej. W 1944 roku uproszczono konstrukcję podstawy tej wersji tak, że nie trzeba było usuwać części pancerza. Taki transporter był oczywiście trochę wyższy. Montowano już wtedy w nim nowe działo 7,5 cm K 51 L/24 kalibru 75 mm. Ze względu na jego krótką lufę, Sd.Kfz.251/9 zyskał przydomek "Stummel" (pet)[1].
  • Sd.Kfz.251/10 (3.7 cm PaK 35/36 L/45 auf m.SPW) – wóz dla dowódców plutonu, z armatą przeciwpancerną 3.7 cm PaK 36. Był używany jako wóz dowódców plutonu w celu wzmocnienia każdego plutonu bronią o nieco większym kalibrze, konieczny przy obronie przed czołgami i innymi opancerzonymi pojazdami. Armatę umiejscowiono między stanowiskiem dowódcy i kierowcy w miejscu, gdzie zazwyczaj znajdował się karabin maszynowy. Używano całej gamy osłon pancernych, od standardowej PaK 36, poprzez osłony o zmniejszonej sylwetce aż do niskich osłon chroniących tylko jedną stronę. Niektóre nie miały nawet osłony w ogóle. Transporter ważył 8 ton i miał pięcio- lub sześcioosobową załogę. Mógł przewozić również 168 sztuk amunicji do działa. Dodatkowo montowano jeden karabin maszynowy MG 34 lub MG 42 na uchwycie przeciwlotniczym z tyłu kadłuba. Zapas amunicji do karabinu maszynowego wynosił 1100 nabojów. W drugiej połowie wojny 3,7 cm PaK 36 L/45 przestał być efektywny ponieważ wrogie czołgi były już lepiej opancerzone. Wtedy pojazd Sd.Kfz.251/10 został uznany za przestarzały. Używano go dalej przy zwalczaniu lżej opancerzonych celów napotkanych przez żołnierzy. Budowę tej wersji rozpoczęto w 1940, a skończono w 1943 roku[1].
  • Sd.Kfz.251/11 (mittlerer Fernsprechpanzerwagen) – pojazd do układania linii telefonicznych, czasem montowano też w nim łącznicę telefoniczną. Był zaprojektowany na bazie wersji Ausf. C. Dostawy tego pojazdu rozpoczęto w sierpniu 1942 roku. Powstały dwie podstawowe wersje tego transportera. Jedne wyposażono w leichter Feldkabelträger 6, a drugie w mittelerer Feldksbelträger 10. W obu wersjach usunięto obie ławki z prawej strony, i zastępowano je szafką z wyposażeniem telefonicznym i dwoma szpulami z kablami. Bębny z przewodami montowano na stelażu, obok ekwipunku radiowego. Trzecia szpula była montowana na prawym, przednim błotniku. Załoga składała się z pięciu osób. Miała ona także do dyspozycji długie tyczki do układania kabli z wnętrza pojazdu na słupach, krzakach lub na ziemi. Pojazd był uzbrojony w dwa karabiny maszynowe MG34 kalibru 7,92 mm. Transporter ważył 8,5 tony[1].
  • Sd.Kfz.251/12 (mittlerer Messtrupp und Gerätpanzerwagen) – wyspecjalizowany pojazd artyleryjski. Wóz dowodzenia i rozpoznania artylerii. Miał być wyposażony w różnego rodzaju artyleryjski sprzęt pomiarowy do mierzenia odległości na podstawie błysku wybuchów i huku[1]. Na jego wyposażenie składało się również radio FuG 8 z anteną ramową. Załogę stanowiło 6 osób[2]. Był przeznaczony dla dywizji pancernych, a jego nazwa została wymieniona w spisie pojazdów w czerwcu 1943 roku[1]. Produkcję tego wariantu zakończono w połowie 1943 roku[2].
  • Sd.Kfz.251/13 (mittlerer Schalluufnahme-Panzerwagen) – wyspecjalizowany pojazd artyleryjski używany do podsłuchu. Był przeznaczony do nagrywania dźwięku na magnetofon, który był we wnętrzu pojazdu[2][3]. Przeznaczono go dla dywizji pancernych, a jego nazwa została wymieniona w spisie pojazdów w czerwcu 1943 roku[1]. Wyprodukowano bardzo niewielką ilość tych pojazdów[2].
  • Sd.Kfz.251/14 (mittlerer Schallauswerte-Panzerwagen) – wyspecjalizowany pojazd artyleryjski. Posiadał urządzenia nasłuchowe, dzięki którym miał wskazywać własnej artylerii położenie wroga[2]. Przeznaczono go dla dywizji pancernych, a jego nazwa została wymieniona w spisie pojazdów w czerwcu 1943 roku. Nie ma jednak żadnych danych, zdjęć czy dokumentów, które by potwierdzały, że taki pojazd w ogóle wyprodukowano[1].
  • Sd.Kfz.251/15 (mittlerer Lichtauswerte-Panzerwagen) – wyspecjalizowany pojazd artyleryjski. Był wyposażony w reflektor i miał za zadanie wskazywać cele artylerii[2]. Był przeznaczony dla dywizji pancernych, a jego nazwa została wymieniona w spisie pojazdów w czerwcu 1943 roku[1]. Produkcję tego wariantu zakończono w połowie 1943 roku[2].
  • Sd.Kfz.251/16 (mittlerer Flammpanzerwagen) – wersja uzbrojona w dwa miotacze ognia. Była ona produkowana w wersji Ausf. C w styczniu 1943 roku. Kiedy zakończono produkcję wersji Ausf. C i rozpoczęto produkcję Ausf. D, kontynuowano produkcję odmiany 251/16 w nowej wersji. Wyprodukowano 300 pojazdów tego typu. Pierwotnie ta odmiana miała być uzbrojona w dwa miotacze ognia kalibru (o średnicy dyszy) 14 mm i przenośny kalibru 7 mm. Był on jednak ograniczony 10-metrowym przewodem łączącym miotacz ze zbiornikiem z mieszanką zapalającą. Zbiornik był umieszczony na tylnych drzwiach wewnątrz pojazdu. Miotacze ognia kalibru 14 mm montowano niesymetrycznie na obu burtach i osłaniano tarczami pancernymi. Można było je obracać w zakresie 160°. Do dyspozycji były dwa zbiorniki z mieszanką zapalającą zamontowane wewnątrz pojazdu, wzdłuż obu boków z tyłu kadłuba. Każdy z nich mógł pomieścić 700 litrów mieszanki. Dawało to mniej więcej 80 jednosekundowych strzałów. Za sprężenie i dostarczenie mieszanki zapalającej do miotaczy odpowiadała pompa Koebe, napędzana silnikiem Auto Union o mocy 28 KM. Zasięg miotaczy wynosił 45-55 metrów. Zapłon miotaczy kalibru 14 mm był benzynowo-elektryczny, a w wypadku miotacza przenośnego odbywał się za pomocą pocisków zapalających. Konstrukcję Sd.Kfz.251/16 zmodernizowano w maju 1944 roku. W bocznych miotaczach zrezygnowano z zapłonu benzynowo-elektrycznego na rzecz prostego i tańszego systemu wykorzystującego naboje zpalające. Zdemontowano też przenośne miotacze ognia, które od dawna uważano za niepraktyczne i mało przydatne. Transporter ważył 8,6 ton i miał czteroosobową załogę. Dowódca pełnił rolę radiooperatora podczas gdy każdy z miotaczy ognia był obsługiwany przez jednego żołnierza. Czwarty załogant to kierowca. W związku z oczywistym niebezpieczeństwem podczas pracy z ogniem, żołnierze obsługujący pojazd musieli nosić stroje ochronne. Nosili również specjalne maski chroniące ich przed oparami, ponieważ mieszanka zapalająca była także silnie drażniąca. Dodatkowym uzbrojeniem załogi był karabin maszynowy MG 34[1].
  • Sd.Kfz.251/17 (2 cm Flak 38 auf m.SPW) – samobieżna armata przeciwlotnicza z armatą 2 cm FlaK 30 lub 2 cm FlaK 38. Był to pierwszy transporter półgąsiennicowy produkowany oficjalnie jako pojazd przeciwlotniczy. Działko zamontowano na nowej podstawie (Schwebelafette) w przedziale bojowym. Amunicja była do broni podawana z 20-nabojowego magazynka. Pojazd był obsługiwany przez czteroosobową załogę. Nie było to korzystne rozwiązanie ze względu na ciasnotę po zamontowaniu działka. Z tyłu pojazdu był zamontowany MG 42 do obrony przed piechotą[1].
  • Sd.Kfz.251/18 (m. Beobachtungs-Panzerwagen) – pojazd obserwacyjny artylerii. Pojazd ten miał zastąpić lekkie transportery obserwacyjne Sd.Kfz.250/5. W sierpniu 1944 wprowadzono cztery, różniące się od siebie wyposażeniem radiowym, odmiany:
    /18.I - Fu 4, Fu 8, Fu.Spr.Ger. f;
    /18.Ia - Fu 4, Fu 8;
    /18.II - Fu 5, Fu 8;
    /18.IIa - Fu 4, Fu 5, Fu 8.
    Transporter ważył 8,5 ton i był produkowany przez firmę Schichau. Przewoził różną liczbę członków załogi, w zalęzności od wersji i od zadań, do których był przeznaczony[1].
  • Sd.Kfz.251/19 (m. Fernsprechbetriebs-Panzerwagen) – samobieżna centrala telefoniczna. Była używana przez oddziały łączności, aby zapewnić szybkie rozstawienie i połączenie sieci bezprzewodowej między jednostkami nacierających armii. Ta odmiana była budowana w oparciu o wersje Ausf. C i Ausf. D[1].
  • Sd.Kfz.251/20 (Infrarotscheinwerfer-Panzerwagen) – "Uhu" – wersja z reflektorem podczerwieni o średnicy 60 cm. W 1944 roku postanowiono umieścić duży reflektor podczerwieni na Sd.Kfz.251 Ausf. D. Reflektor był zamontowany z tyłu, na podstawie obrotowej. Dzięki temu mógł się obracać w obu płaszczyznach. Sd.Kfz.251/20 był również wyposażony w reflektor podczerwieni o średnicy 20 cm, zamontowany przy końcu maski silnika. Miał także dwa noktowizory: BG 1251 i FG 1252. Uzbrojony był w MG 42. Na stanie była też radiostacja. Montażem sprzętu na podczerwień zajęła się firma Wumag. Rozpoczęła ona prace w styczniu 1945 roku. Zachowane dokumenty opisują tylko jedno użycie tego pojazdu[1].
  • Sd.Kfz.251/21 (1.5-oder-2-cm-Flakdrilling auf m.SPW) – "Drilling" – wyposażony w trzy wkm 15 mm MG151/15 lub armaty automatyczne 20 mm MG 151/20. Produkcję tej odmiany rozpoczęto w sierpniu 1944 roku. Mausera MG 151 zaprojektowano jako uzbrojenie lotnicze. Laweta do działek została już wcześniej zaprojektowana na potrzeby Kriegsmarine. Później wkm-y zostały zastąpione działkami 20 mm, które były rozwinęciem tej konstrukcji. Broń była naprowadzana na cel ręcznie. Używany był do tego celownik optyczny, a później - pierścieniowy. Dla bocznych karabinów maszynowych był zapas po 250 naboi, a dla środkowego 400 naboi. Zachowano tylny MG 42[1].
  • Sd.Kfz.251/22 (7.5 cm PaK.40 L/46 auf m.SPW) – "Pakwagen" – niszczyciel czołgów z armatą 7.5 cm PaK 40. Wzdłuż burty kadłuba zamontowano dwie duże stalowe belki pochylone ku tyłowi. Była to podstawa do osadzenia działa PaK 40. Aby uzyskać odpowiedni kąt obrotu działa, przycięto dolną część jego osłony. Wycięto część zadaszenia nad stanowiskiem kierowcy. Umożliwiało to pełny ruch oporopowrotnikom działa. Na środku, przed wizjerami umieszczono podporę lufy. Zlikwidowano trzy z czterech ławek oraz przednie siedzenie dowódcy oraz mocowania na drabiny. Z tyłu, po prawej stronie umieszczono zasobnik na pociski. Czteroosobowa załoga miała na wyposażeniu MG 42. Produkcję tej odmiany rozpoczęto w grudniu 1944 roku[1].
  • Sd.Kfz.251/23 (Mittlere Schützenpanzerwagen mit 2cm KwK 38) – zastosowano w nim standardową wieżyczkę HL38, taką samą jak w samochodach pancernych Sd.Kfz.234/1 i Sd.Kfz.222, czy czołgu Sd.Kfz.140/1. Działko mogło przemieszczać się w pionie w zakresie od -10° do +85°. Zapas amunicji do działka wynosił 100 pocisków, a do sprzężonego karabinu maszynowego MG 42 2010 pocisków. W ten sposób zostało przebudowanych kilkanaście Sd.Kfz.251 Ausf. D. Załoga składała się z czterech osób. Sd.Kfz.251/23 był wyposażony w radiostację FuG 12. Produkcja seryjna tej odmiany rozpoczęła się w grudniu 1944 roku. Prawdopodobnie wyprodukowano kilka pojazdów tego typu[4].
  • 2 cm FlaK 38 auf Schützenpanzerwagen Sd.Kfz.251 – niemieckie samobieżne działo plot. na podstawie Sd.Kfz.251 Ausf. C. Niewielką liczbę, prawdopodobnie 12 pojazdów, Luftwaffe przekształciło w pojazdy przeciwlotnicze. Zostało ono uzbrojone w działko 2 cm FlaK 38 wraz z podstawą. Poszerzono kadłub. Burty odchylały się na zawiasach, co umożliwiało obrót działka o 360 stopni oraz opuszczenie lufy na tyle, że można było prowadzić ogień do celów naziemnych. Przedział bojowy był na tyle duży, że oprócz załogi można było pomieścić zapas amunicji. Pojazdy były użyte w testach polowych, lecz nigdy nie stały się standardowym pojazdem[1].

W latach 1939-43 wyprodukowano łącznie ponad 14 650 pojazdów wszystkich wersji w zakładach Hanomag, MNH, Schichau, Wumag, Westerhutte i Borgward[1].

Po wojnie[edytuj | edytuj kod]

  • OT-810czechosłowacki transporter opancerzony, wersja rozwojowa niemieckiego transportera Sd.Kfz.251. Różne wersje tego pojazdu były użytkowane przez armię czechosłowacką do początku lat 80. XX wieku. Transportery te wyposażano w silniki dieslowskie firmy Tatra. Istniała wersja przeciwpancerna z działem 82 mm M59A. Kilka pojazdów zostało eksportowanych do Rumunii. Z czasem zastąpiony przez OT-64[5].

Służba[edytuj | edytuj kod]

Wiosną 1939 roku pierwsze pojazdy Sd.Kfz.251 zostały przydzielone 1 Dywizji Pancernej, tak więc część z nich brała udział w inwazji na Polskę. Spisały się znakomicie. Na początku kampanii francuskiej w pojazdy tego typu było częściowo wyposażonych pięć dywizji pancernych. Sd.Kfz.251 był używany również w Afryce Północnej ale w ograniczonych ilościach ze względu na zaangażowanie tylko dwóch dywizji pancernych. Większość pojazdów wersji Ausf. A, B i C w lecie 1941 roku było używanych na Bałkanach i w Grecji. Wtedy w Sd.Kfz.251 były wyposażone prawie wszystkie dywizje pancerne. W Operacji Barbarossa wzięło udział kilka tysięcy pojazdów tego typu. Surowe warunki pogodowe podczas rosyjskiej zimy sprawiały, że silniki często nie pracowały dobrze, a czasami nawet nie chciały zapalić. Dodatkowo wszystkie gumowe elementy miały tendencję do pękania. Ogólna mobilność była dobra, jednakże letnie i jesienne, podeszczowe, głębokie błoto sklejało przeplatane koła napędowe i zasychało. Po wprowadzeniu uproszczonej wersji Ausf. D produkcja wzrosła ale pojazd dalej był wykorzystywany głównie do blisko dystansowej pomocy grenadierom pancernym ale coraz częściej używano go również do wsparcia ogniowego i obrony przeciwlotniczej[3]. Jako najpopularniejszy niemiecki transporter półgąsienicowy, był używany praktycznie na każdym froncie.

Po II wojnie światowej pojazd był produkowany w dalszym ciągu w zakładach Škoda jako transporter opancerzony OT-810 i pozostawał na wyposażeniu armii czechosłowackiej do lat 80. Pojazdy te wyposażano w silniki dieslowskie firmy Tatra[5].

Zachowane egzemplarze[edytuj | edytuj kod]

W Polsce[edytuj | edytuj kod]

Na świecie[edytuj | edytuj kod]

Sekcja została utworzona na podstawie: Sd.Kfz.251 Survivors

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 1,19 1,20 1,21 1,22 1,23 1,24 1,25 1,26 1,27 1,28 1,29 1,30 David Doyle: Niemieckie pojazdy II wojny światowej. Poznań (Polska): Vesper, 2005 (świat), 2012 (Polska), s. 355-382. ISBN 978-83-7731-080-9.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Tomasz Wilanowski: SdKfz 251. [dostęp 2014-03-28].
  3. 3,0 3,1 Encyklopedia czołgów - Sd.Kfz.251 (ang.). [dostęp 2014-03-14].
  4. SdKfz 251/23 - Mittlere Schützenpanzerwagen mit 2cm KwK 38. [dostęp 2014-03-26].
  5. 5,0 5,1 Eastern Europe - Czechoslovakia. W: Christopher F. Foss, Conor Killgallon, Charles Catton, Jeremy Williams, Lisa Wren: Tanks and Armored Fighting Vehicles. San Diego: Thunder Bay Press, 2002, s. 347-348. ISBN 1-57145-806-9. (ang.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]