Sejm Rzeczypospolitej Polskiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
Państwo  Polska
Rodzaj izba niższa
Rok założenia 1493
Kierownictwo
Marszałek Sejmu Ewa Kopacz
Wicemarszałek Sejmu Cezary Grabarczyk
Eugeniusz Grzeszczak
Marek Kuchciński
Wanda Nowicka
Jerzy Wenderlich
Struktura
Struktura Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
Liczba członków 460
Stowarzyszenia polityczne

Platforma Obywatelska (202)
Polskie Stronnictwo Ludowe (32)
Prawo i Sprawiedliwość (137)
Twój Ruch (34)
Sojusz Lewicy Demokratycznej (26)
Sprawiedliwa Polska (15)
Posłowie niezrzeszeni (14)

Ordynacja ordynacja proporcjonalna
Ostatnie wybory 9 X 2011
Siedziba
Siedziba Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
ul. Wiejska 4/6/8, Warszawa
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Polska
Godło RP
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Polski
Portal Portal Polska

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej (Sejm RP), Sejm[1]izba niższa dwuizbowego parlamentu Rzeczypospolitej Polskiej; Izba Poselska wyłoniła się z Sejmu walnego w 1493; od uchwalenia konstytucji Nihil novi (1505) Sejm jest najwyższym organem władzy ustawodawczej w Polsce.

Sala posiedzeń w Sejmie

W III Rzeczypospolitej Sejm stanowi pierwszą izbę (tradycyjnie określaną jako izba niższa) polskiego parlamentu. Składa się on z 460 posłów, wybieranych w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i proporcjonalnych, w głosowaniu tajnym (wybory pięcioprzymiotnikowe). Kadencja Sejmu, zgodnie z Konstytucją, trwa 4 lata; biegnie od dnia pierwszego posiedzenia nowo wybranego Sejmu i trwa do dnia poprzedzającego dzień zebrania się Sejmu następnej kadencji. Zakończenie kadencji może także nastąpić w wyniku jej skrócenia przez Prezydenta RP: obligatoryjnie (obowiązkowo), jeżeli procedura zasadnicza powoływania Rady Ministrów oraz obie procedury rezerwowe zakończą się fiaskiem, lub fakultatywnie (nieobowiązkowo), jeżeli Prezydent, w ciągu 4 miesięcy od dnia przedłożenia projektu ustawy budżetowej Sejmowi przez Radę Ministrów, nie otrzyma jej do podpisu (na wydanie postanowienia w tej sprawie przysługuje Głowie Państwa czas 14 dni).

Sejm obraduje ciągle, pod przewodnictwem marszałka. Jego obrady są jawne. Posiedzenia Sejmu odbywają się zazwyczaj co drugi lub co trzeci tydzień. Urzędem wspierający Sejm i jego organy w zakresie prawnym, organizacyjnym, finansowym i technicznym jest Kancelaria Sejmu.

Kompleks budynków Sejmu i Senatu jest usytuowany na skarpie wiślanej w rejonie ulic Wiejskiej, Górnośląskiej i Piotra Maszyńskiego w Warszawie.

Historia Sejmu polskiego (do 1989)[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy sejm w Łęczycy w 1182, wg Jana Matejki
Uchwalenie Konstytucji 3 maja, obraz Kazimierza Wojniakowskiego z 1806 roku
Sejm polski za panowania Zygmunta III Wazy 1622
Sejm polski za panowania Augusta II Mocnego (Sejm koronacyjny) 1698
Diariusz sejmu ordynaryjnego pod związkiem konfederacji generalnej Obojga Narodów w Warszawie tom I część I w Warszawie w Drukarni Nadwornej JKMci i Prezesa Komisji Edukacji Narodowej z lat 1788-1792
Obrady Sejmu, 1931

Sejm w Królestwie Polskim[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Sejm oznacza w języku staropolskim zjazd ludności. Najwcześniejszy znany opis zawarty został w XII wieku w Cronicae et gesta ducum sive principum Polonorum a dotyczył czasów legendarnych. Bartosz Paprocki za Wapowskim, Maciejem Miechowitą i Marcinem Kromerem w 1548 pisał o sejmie z roku 700, na którym od wszystkich obrano Gracusa tego, co pamiętny kopiec ma w Krakowie[2]

Historycznie udokumentowany sejm wyznaczył Władysław I Łokietek na 26 maja 1331 w Chęcinach. Ten ogólnopolski sejm rokował do 14 czerwca tycząc wojny znanej z bitwy pod Płowcami. Wydarzenie to odnotowane jest przez wielu historyków, począwszy od Jana Długosza. W roku 1493 król Jan I Olbracht zwołał sejm walny, czyli zjazd ogólnokrajowy, na którym wyłoniła się izba poselska – osobna izba sejmowa, będąca reprezentacją szlachty wybraną na sejmikach ziemskich. W okresie I Rzeczypospolitej Sejm był przedstawicielem wyłącznie stanu szlacheckiego. Ta formuła była jednym z najważniejszych przywilejów szlacheckich.

W 1505 roku podczas Sejmu w Radomiu uchwalono konstytucję Nihil novi w której poważnie ograniczono kompetencje prawodawcze monarchy I Rzeczypospolitej na rzecz szlachty. Zakazywała ona królowi wydawania ustaw bez uzyskania zgody szlachty, reprezentowanej przez Senat i izbę poselską; król mógł wydawać samodzielne edykty tylko w sprawach miast królewskich, Żydów, lenn, chłopów w królewszczyznach i w sprawach górniczych. Trzy stany reprezentowane w Sejmie to: posłowie, senatorowie i król. Ustawy wówczas nazywano konstytucjami.

W kompetencjach Sejmu było: uchwalanie konstytucji (ustaw) w sprawach wydatków i dochodów państwa, wielkości podatków, liczebności wojska oraz podejmowanie decyzji o wojnie, przymierzach politycznych i sojuszach wojskowych. Sejm był zwoływany przez króla, a w okresie bezkrólewia przez prymasa-interrexa.

Sejmy były:

  • zwyczajne, które zbierały się co 2 lata na okres 6 tygodni;
  • nadzwyczajne, które mogły być zwołane w dowolnym terminie na okres 2 tygodni.

Do czasu zawarcia unii lubelskiej w 1569 i utworzenia wspólnego polsko-litewskiego sejmu jego sesje odbywały się w Piotrkowie, Krakowie, Toruniu, Bydgoszczy, Radomiu, Sandomierzu (sejmik generalny przy osobie króla), Lublinie, Parczewie i w Warszawie. Później w Warszawie a co trzecia sesja w Grodnie, choć zdarzały się wyjątki[3].

W XVII wieku Rzeczpospolita przeżywała kryzys. Jednym z jego objawów, choć nie główną przyczyną, było częste zrywanie sejmu za pomocą liberum veto.

Próby zażegnania kryzysu podjął się Sejm Czteroletni z 1791 roku, który uchwalił Konstytucję 3 maja. Próba nie powiodła się i zakończyła się ostatecznym upadkiem Rzeczypospolitej.

Sejm w okresie zaborów[edytuj | edytuj kod]

W XIX wieku pewną rolę odegrały Sejmy Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego, Sejm Wielkiego Księstwa Poznańskiego oraz Sejm Krajowy w Galicji.

W 1918 przedstawiciele Polaków żyjących w Niemczech zebrali się na Polskim Sejmie Dzielnicowym w Poznaniu.

Sejm II RP[edytuj | edytuj kod]

W okresie międzywojennym po odzyskaniu niepodległości przez Polskę zwołano jednoizbowy Sejm Ustawodawczy, którego zadaniem było uchwalenie tzw. Małej Konstytucji, która wprowadziła ustrój republikański i system rządów parlamentarnych.

Konstytucja marcowa z 1921 umocniła rolę Sejmu czyniąc z niego (obok Senatu) centralny organ w państwie (tzw. sejmokracja).

Po zamachu majowym, a w szczególności po wejściu w życie konstytucji kwietniowej rola parlamentu zmalała; zwierzchnia władza należała do Prezydenta.

W czasie II wojny światowej władze RP na uchodźstwie powołały Radę Narodową Rzeczypospolitej Polskiej, która jako organ mianowany przez prezydenta RP z konieczności przejęła większość funkcji parlamentu. W czasie okupacji rolę tę w kraju pełniła Rada Jedności Narodowej.

Sejm PRL[edytuj | edytuj kod]

Po wojnie w znajdującej się pod kontrolą Związku Radzieckiego Polsce Ludowej powstał parlament jednoizbowy, o roli fasadowej wobec rządzącej PZPR.

W czerwcu 1989 odbyły się wybory do dwuizbowego Sejmu kontraktowego. Porozumienia Okrągłego Stołu zapewniły automatycznie większość kandydatom PZPR i jej koalicjantom (tylko wybory do Senatu nie miały tych ograniczeń). Następne wybory w latach 1991 i 1993 przeprowadzono już na podstawie demokratycznych ordynacji. Zgodnie z art. 95 Konstytucji Sejm i Senat są organami państwa w zakresie władzy ustawodawczej.

Organy Sejmu[edytuj | edytuj kod]

Konstytucyjne organy Sejmu to:

Organy wprowadzone przez Regulamin Sejmu

Kadencja Sejmu[edytuj | edytuj kod]

Początek i długość kadencji[edytuj | edytuj kod]

Kadencja Sejmu trwa cztery lata od dnia zebrania się nowo wybranego Sejmu do dnia poprzedzającego zebranie się następnego Sejmu.

Wybory zarządza Prezydent i wyznacza ich datę:

  • nie później niż na 90 dni przed upływem czterech lat od rozpoczęcia kadencji ustępującego parlamentu (w normalnym trybie),
  • nie później niż na 45 dni po dniu ogłoszenia skrócenia kadencji parlamentu przez Prezydenta.

Pierwsze posiedzenie Sejmu zwołuje Prezydent:

  • w 30 dni od daty wyborów (w normalnym trybie),
  • w 15 dni od daty wyborów (w przypadku skrócenia kadencji parlamentu).

Zakończenie kadencji Sejmu[edytuj | edytuj kod]

  • w sposób zwyczajny – upływ kadencji (4 lata),
  • w sposób nadzwyczajny – przed upływem kadencji:
    • na skutek uchwały Sejmu o skróceniu kadencji parlamentu podjętej przez 2/3 ustawowej liczby posłów,
    • na skutek skrócenia kadencji parlamentu przez Prezydenta (obowiązkowo musi przed dokonaniem tej czynności zapoznać się z opinią Marszałków Sejmu i Senatu; nadto Prezydent nie może dokonać skrócenia kadencji w czasie stanu nadzwyczajnego):
      • fakultatywnie – w sytuacji, kiedy w ciągu 4 miesięcy od dnia przedłożenia projektu ustawy budżetowej Sejmowi przez Radę Ministrów nie zostanie ona przedstawiona Prezydentowi do podpisu (Prezydent ma 14 dni na zdecydowanie o skróceniu kadencji parlamentu),
      • obligatoryjnie – jeśli procedura zasadnicza i obie procedury powoływania Rady Ministrów zakończą się fiaskiem.

Funkcje i uprawnienia Sejmu[edytuj | edytuj kod]

Funkcja ustrojodawcza (ustawodawcza)[edytuj | edytuj kod]

To podstawowa funkcja Sejmu, która odbywa się przez uchwalanie ustaw (w tym budżetu państwa) i uchwał, a przez to określanie podstawowych kierunków działalności państwa. Ponadto w drodze ustawy Sejm upoważnia Prezydenta do ratyfikowania i wypowiadania niektórych umów międzynarodowych. W ramach tej funkcji wyróżnić można jeszcze funkcję ustrojodawczą, tj. stanowienie norm konstytucyjnych, najważniejszych i podstawowych dla danego systemu prawa i ustroju państwa.

Funkcja kreacyjna[edytuj | edytuj kod]

Polega na bezpośrednim powoływaniu i odwoływaniu organów konstytucyjnych państwa oraz osób, które wchodzą w skład tych organów.

Podstawowym elementem sprawowania funkcji kreacyjnej jest udzielanie wotum zaufania Radzie Ministrów[4], a w szczególnym wypadku – prawo do samodzielnego powołania rządu (w przypadku uchwalenia wotum nieufności).

Sejm wybiera i powołuje na stanowiska:

Oprócz tego istnieją inne stanowiska państwowe, na które powołuje Marszałek Sejmu w porozumieniu z odpowiednimi organami.

Funkcja kontrolna[edytuj | edytuj kod]

Sejm (wraz z Senatem) sprawuje władzę ustawodawczą, lecz ponadto sprawuje także kontrolę nad działaniem władzy wykonawczej.

Funkcja kontrolna odnosi się do rządu i podporządkowanej mu administracji, a polega na możliwości samodzielnego ustalania przez Sejm stanu faktycznego w sprawach dotyczących tych podmiotów (także stanu podstawowych dziedzin życia społecznego) i porównywania go ze stanem nakazanym przez prawo. Może również dotyczyć kontroli polityki prowadzonej w danej dziedzinie (np. polityki zagranicznej).

Jednym z instrumentów kontroli rządu przez Sejm jest prawo uchwalenia konstruktywnego wotum nieufności wobec rządu lub wotum nieufności wobec konkretnego ministra.

W ramach swych uprawnień Sejm może także żądać informacji w danej sprawie, ponadto obecności (na posiedzeniach Sejmu lub komisji) osób sprawujących kontrolowane urzędy. Efektem tej kontroli jest dokonywanie przez Sejm ocen postępowania, wyrażanie opinii, dezyderatów i przedstawianie sugestii, które nie są prawnie wiążące.

Sejm debatuje corocznie nad wykonaniem przez rząd ustawy budżetowej, opierając się na opinii Najwyższej Izby Kontroli, a efektem dokonanej oceny jest udzielenie bądź nie udzielenie absolutorium dla rządu. Izba rozpatruje też sprawozdania Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, jak również wysłuchuje corocznej informacji Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie stanu przestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela.

Szczególnym rodzajem kontroli jest powołanie komisji śledczej do zbadania określonej sprawy. Dla zwiększenia skuteczności kontroli jej działanie zostało uregulowane w specjalnej ustawie, dzięki czemu może ona nakładać na obywateli i organy państwa pewne obowiązki. Komisja ma ułatwiony dostęp do dokumentów, możliwość wzywania osób na świadków, czy też lepiej współpracuje z organami śledczymi, np. prokuratorami.

Spośród indywidualnych, poselskich form kontroli sejmowej wyróżnia się interpelacje oraz zapytania poselskie. Poseł kieruje je do Prezesa Rady Ministrów, ministrów, prezesa NIK lub NBP, którzy w ciągu 21 dni mają obowiązek na nie odpowiedzieć.

Ponadto poseł ma prawo kierować ustnie, na posiedzeniu Sejmu, pytania w sprawach bieżących, na które ich adresaci odpowiadają bezpośrednio na sali sejmowej. Posłowie mają również prawo podjąć interwencję poselską w organie administracji rządowej i samorządu terytorialnego, w zakładzie lub przedsiębiorstwie państwowym, oraz jednostkach gospodarki niepaństwowej, dla załatwienia sprawy swych wyborców lub zapoznania się ze stanem jej rozpatrywania.

Kontrola nad działalnością samorządu terytorialnego odbywa się w sposób pośredni przez kontrolę wykonywania nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego przez Prezesa Rady Ministrów oraz bezpośredni, gdy na wniosek Prezesa Rady Ministrów Sejm ocenia, czy organ stanowiący samorządu terytorialnego „rażąco narusza Konstytucję lub ustawy”.

Informacje o pracach Sejmu[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z Regulaminem Sejmu i zarządzeniem Szefa Kancelarii Sejmu z marca 2006 informacja publiczna dotycząca Sejmu i jego organów oraz Kancelarii Sejmu (m.in. druki sejmowe, biuletyny z posiedzeń komisji sejmowych, opinie Biura Analiz Sejmowych, wyniki głosowań) jest na bieżąco udostępniana w Systemie Informacyjnym Sejmu na stronie internetowej www.sejm.gov.pl. Od 2011 przebieg obrad Sejmu, wszystkich komisji oraz wszystkich podkomisji sejmowych, których zebrania odbywają się w salach przystosowanych do nagrań audio, można także na bieżąco śledzić na w zakładce Transmisje. Ich zapisy archiwalne znajdują się w zakładce Transmisje archiwalne. Od sierpnia 2012 internetowa transmisja z posiedzeń plenarnych Sejmu jest uzupełniana tłumaczeniem na język migowy[5].

Wszystkie materiały archiwalne (zarówno dokumentacja papierowa, jak i zapisy w formie audio) są udostępniane w czytelni głównej lub pracowni archiwum przez Bibliotekę Sejmową. W zbiorach Biblioteki są przechowywane m.in. nagrania z posiedzeń komisji i podkomisji sejmowych oraz papierowe wersje biuletynów komisji (ich wersje elektroniczne od 1993 są także dostępne na stronie internetowej Sejmu w zakładce Archiwum). Każdy obywatel, na takich samych warunkach, ma dostęp do wszystkich zasobów Biblioteki Sejmowej (z kilkoma ograniczeniami wskazanymi w rozporządzeniu Rady Ministrów z czerwca 2011[6]).

W sytuacji, gdy informacja publiczna nie została opublikowana w Systemie Informacyjnym Sejmu, jest ona udostępniana osobom zainteresowanym na ich wniosek skierowany do Biura Korespondencji i Informacji Kancelarii Sejmu[7].

Budynki sejmowe[edytuj | edytuj kod]

Obrady Sejmu odbywają się w wybudowanym w latach 1925–1928 i rozbudowanym w latach 1949–1952 kompleksie sejmowym znajdującym się w Warszawie przy ulicy Wiejskiej 4/6/8, w rejonie ulic Górnośląskiej i Piotra Maszyńskiego.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Rekordy wszystkich kadencji[8]:

  • najwięcej posiedzeń odbyło się w Sejmie III kadencji (119), a najwięcej dni obrad w IV kadencji (334);
  • najdłuższe posiedzenie trwało do godziny 4:51 (25–26 sierpnia 2007), a najkrótsze – 22 minuty (23 grudnia 2000);
  • najwięcej wystąpień na mównicy miało miejsce w IV kadencji (46 556 razy);
  • najwięcej interpelacji wniesiono w IV kadencji (10 660); spośród nich najwięcej wniosła posłanka Maria Zbyrowska (630);
  • najwięcej ustaw wpłynęło do Sejmu IV kadencji (1265) i również wtedy najwięcej ich uchwalono (894);
  • najwięcej numerów Dziennika Ustaw wydano w 2004 roku (2889 pozycji);
  • najdłużej mandat posła sprawował Józef Ozga-Michalski (45 lat).

W Sejmie VII kadencji:

  • najstarszym posłem jest Józef Zych (75 lat), najmłodszym – Jan Ziobro (24 lata). Średni statystyczny wiek posłów to ok. 50 lat;
  • posłanki sprawują 20% mandatów.

Budynki Sejmu zwiedza rocznie ok. 100 tysięcy osób.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483).
  2. Herby rycerstwa polskiego; Bartosz Paprocki; 1548 cytat: Gracus w Gnieźnie na sejmie zgodnie od wszystkich obrany, którego niektóre uistorye opowiedają jednego; być z tych dwunaści wojewód, pisze Wapowski iż panował w roku 700 po narodzeniu na świat Zbawiciela naszego. Ten, jako o nim historye świadczą, nie z chęcią, ale za przymuszeniem wszystkich przyjął na się tę pracę i urząd wielki,... url str 14.
  3. Władysław Konopczyński Chronologia sejmów polskich 1493-1793, passim.
  4. Art. 154. i art. 161. Konstytucji RP (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483).
  5. Drugi dzień 20. posiedzenia Sejmu: Informacja ws. Amber Gold. W: Sejm Rzeczypospolitej Polskiej [on-line]. sejm.gov.pl, 30 sierpnia 2012. [dostęp 2014-01-27].
  6. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 czerwca 2011 r. w sprawie sposobu i trybu udostępniania materiałów archiwalnych znajdujących się w archiwach wyodrębnionych (Dz.U. 2011 nr 196 poz. 1161) [dostęp: 23 lipca 2012].
  7. Udostępnianie informacji publicznej sejm.gov.pl [dostęp: 23 lipca 2012].
  8. Wszechnica Sejmowa: Czy wiesz że...

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Na mapach: 52°13′31″N 21°01′41″E/52,225278 21,028056