Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej X kadencji

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Sejm X kadencji (1989-1991))
Skocz do: nawigacja, szukaj
Polska
Godło RP
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Polski
Portal Portal Polska

Sejm X kadencji 1989-1991 (Sejm kontraktowy) – Sejm PRL wybrany 4 i 18 czerwca 1989 pod rządami Konstytucji PRL z 1952 w wyniku porozumień politycznych tzw. Okrągłego Stołu, rozwiązany wraz z Senatem z dniem 26 października 1991.

Wybory z 4 i 18 czerwca 1989[edytuj | edytuj kod]

Frekwencja w pierwszej turze (4 czerwca) była wysoka – ok. 62% (we wszystkich późniejszych wyborach parlamentarnych, wyborach samorządowych i referendach ogólnokrajowych była niższa). Wynik wyborów był sukcesem Solidarności – 60% wyborców oddało swój głos na kandydatów wystawionych przez Komitet Obywatelski „Solidarność”. Mandatów nie uzyskali wszyscy kandydaci opozycji niezwiązanej z KO, m.in. Leszek Moczulski i Władysław Siła-Nowicki. Na 161 możliwych mandatów poselskich "S" zdobyła w pierwszej turze 160 miejsc, a także 92 mandaty na 100 miejsc w Senacie. Poza dwiema osobami przepadła krajowa lista wyborcza, która miała zapewnić działaczom centralnym PZPR miejsce w Sejmie. 4 czerwca z listy krajowej dostali się jedynie Mikołaj Kozakiewicz (ZSL) i Adam Zieliński (PZPR). Z okręgowych list partyjnych zostali wybrani tylko Teresa Liszcz (ZSL), Władysław Żabiński (ZSL) i Marian Czerwiński (PZPR). Cała trójka swój wybór już w I turze zawdzięczała poparciu "S". Tak więc w pierwszej turze spośród 460 mandatów sejmowych zajęto tylko 165 miejsc.

W związku z upadkiem listy krajowej obie strony uzgodniły, iż 33 pozostałe miejsca zostaną obsadzone w II turze poprzez utworzenie dodatkowych mandatów w okręgach wyborczych; była to zresztą niezbyt zgodna z prawem decyzja, tym niemniej Rada Państwa wydała stosowny dekret, zatwierdzony później na 1. posiedzeniu Sejmu.

W drugiej turze (18 czerwca) frekwencja była już znacznie niższa – ok. 25%; przyczyny można dopatrywać się w tym, iż o brakujące 294 spośród 295 nieobsadzonych mandatów poselskich konkurowali kandydaci strony rządowej, co zmniejszyło zainteresowanie elektoratu udziałem w głosowaniu. Komitet Obywatelski „Solidarność” w wyborach do Sejmu zdobył ostatni wolny mandat sejmowy (Andrzej Wybrański).

W wyborach do Senatu "S" zdobyła 99 mandatów na 100 (92 w pierwszej i 7 w drugiej turze). Jedynym senatorem niezwiązanym z "Solidarnością" został wówczas Henryk Stokłosa (lista wybranych Senatorów), który pokonał kandydata KO Piotra Baumgarta. Przepadł natomiast m.in. Aleksander Kwaśniewski, kandydujący w województwie koszalińskim.

Klęska obozu rządzącego była ogromna i nie całkiem spodziewana: jeszcze parę dni przed wyborami w gronie partyjnym martwiono się, jak opinia zachodnia przyjmie sytuację, gdy "Solidarność" nie zdobędzie ani jednego mandatu; pocieszano się, iż na pewno kilka mandatów zdobędzie. Opozycja z kolei zastanawiała się, jak powinna się zachowywać w parlamencie, w którym spodziewano się zdobyć kilkanaście lub trochę więcej mandatów. Obie strony nie bardzo były świadome nastrojów społecznych.

Kandydatów "Solidarności", którzy weszli do parlamentu nazywano "drużyną Lecha", jako że wszyscy oni prezentowali swoje kandydatury na łamach "Gazety Wyborczej" i na plakatach w formie zdjęcia z Lechem Wałęsą.

Marszałek Sejmu[edytuj | edytuj kod]

Marszałkiem Sejmu wybrano 4 lipca 1989 Mikołaja Kozakiewicza (ZSL), zaś Marszałkiem Senatu Andrzeja Stelmachowskiego (OKP).

Posłowie[edytuj | edytuj kod]

Prace Sejmu[edytuj | edytuj kod]

Konflikt z Radą Państwa[edytuj | edytuj kod]

Sejm PRL nieprzychylnie odniósł się do zmian prawa wyborczego dokonanych dekretami Rady Państwa z 12 czerwca 1989 podczas trwającej kampanii wyborczej. Wyraz temu dał w uchwale z 5 lipca 1989, w której dekrety te na mocy Konstytucji PRL zatwierdził.

Wybór Prezydenta PRL[edytuj | edytuj kod]

19 lipca 1989 Zgromadzenie Narodowe PRL wybrało na urząd Prezydenta PRL gen. Wojciecha Jaruzelskiego (PZPR).

Wybór premierów[edytuj | edytuj kod]

Sejm kontraktowy następnie powoływał na urząd premiera:

Wybór premiera spoza PZPR był możliwy dzięki zawiązaniu 17 sierpnia 1989 koalicji OKP-ZSL-SD.

Komisje specjalne[edytuj | edytuj kod]

Równocześnie 17 sierpnia 1989 Sejm powołał Sejmową Komisję Nadzwyczajną do Zbadania Działalności MSW, która miała zbadać przypadki przestępczej działalności MSW w czasie stanu wojennego w Polsce.

Zmiana Konstytucji PRL[edytuj | edytuj kod]

Ustawą z 29 grudnia 1989 (tzw. nowela grudniowa) Sejm PRL dokonał zmian w Konstytucji PRL zmieniając nazwę państwa i centralnych urzędów państwowych. Ustawa weszła w życie 31 grudnia 1989.

Skrócenie kadencji i rozwiązanie Sejmu w 1991[edytuj | edytuj kod]

Sejm RP uchwałami z 1991 skrócił swoją kadencję (konstytucyjny jej koniec przypadał na rok 1993) i dokonał rozwiązania obu izb z dniem przypadającym przed dniem pierwszego posiedzenia nowo wybranego Sejmu. Prezydent RP zarządził przedterminowe wybory do Sejmu i Senatu na dzień 27 X 1991.

Kluby poselskie[edytuj | edytuj kod]

Kluby poselskie w sejmie kontraktowym na początku i na końcu kadencji:

Nazwa klubu Mandaty 1989 Mandaty 1991
Obywatelski Klub Parlamentarny 161 105
Parlamentarny Klub Lewicy Demokratycznej, na początku kadencji Klub Poselski Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej 173 102
Klub Poselski Polskiego Stronnictwa Ludowego (przew. Józef Zych), na początku kadencji Klub Poselski Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego 76 65
Klub Parlamentarny Unia Demokratyczna 49
Poselski Klub Pracy 39
Klub Poselski Stronnictwa Demokratycznego 27 21
Klub Poselski Pax 10 10
Klub Poselski Unii Chrześcijańsko-Społecznej 8 8
Parlamentarny Klub Chrześcijańsko-Ludowy 8
Klub Niezależnych Posłów, b. PZPR 7
Klub Posłów Wojskowych, b. PZPR 7
Parlamentarny Klub Solidarność Pracy 5
Klub Poselski Polskiego Stronnictwa Ludowego (przew. Tadeusz Kaszubski) 4
Klub Poselski Polskiego Związku Katolicko-Społecznego 5 4
Parlamentarny Klub Ekologiczny 3
posłowie niezrzeszeni 20
posłowie ogółem 460 457