Selery zwyczajne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Selery zwyczajne
Selery zwyczajne, odmiana korzeniowa
Selery zwyczajne, odmiana korzeniowa
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad astrowych
Rząd selerowce
Rodzina selerowate
Rodzaj selery
Gatunek selery zwyczajne
Nazwa systematyczna
Apium graveolens L.
Sp.Pl.2 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Morfologia

Selery zwyczajne (Apium graveolens L.) – gatunek rośliny należący do rodziny selerowatych. Taka jest prawidłowa nazwa tego gatunku[2][3], zwyczajowo nazywany bywa selerem zwyczajnym.

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

W stanie dzikim rośnie w Europie, Azji Zachodniej i Środkowej, na Kaukazie, w Afryce[4]. Rozprzestrzenił się także gdzieniegdzie poza obszarem swojego rodzimego występowania[4]. W Polsce w stanie dzikim tylko na wyspie Uznam. Jest uprawiany w wielu rejonach swiata, czasami przejściowo dziczejący (efemerofit).

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Osiąga wysokość do 1 m (kwitnąca).
Korzeń
Bulwiasty, spichrzowy.
Liście
Zazwyczaj 3-sieczne, częściowo pierzaste, z ząbkowanymi krawędziami na długich nagich łodygach. Błyszczące.
Kwiaty
Drobne, bladożółte, zebrane w kwiatostany (forma baldachu złożonego bez pokryw oraz pokrywek), złożone z 6 do 12 szypuł.
Owoc
Rozłupki.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Roślina dwuletnia. Kwitnie od lipca do września. Siedlisko: halofit rosnący na nadmorskich łąkach i terenach podmokłych, a także solniskach w głębi lądu. Liczba chromosomów 2n= 22[3].

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

Odmiany botaniczne[4][5]:

  • seler typowy (Apium graveolens L. var. graveolens) – odmiana dziko rosnąca
  • seler korzeniowy (Apium graveolens L. var. rapaceum (Mill.) Gaudin) – tylko w uprawie
  • seler naciowy (Apium graveolens L. var. dulce (Mill.) Pers.) – w uprawie, czasami dziczejący
  • seler liściasty (Apium graveolens L. var. secalinum (Alef.) Mansf.) – tylko w uprawie

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Sztuka kulinarna – korzeń i liście są wykorzystywane jako warzywo i przyprawa. Uprawiany jest od ponad 2000 lat[5].
  • Roślina lecznicza – cała roślina zawiera olejki złożone w 90% z terpenów i seskwiterpenów. W warzywie jest dwa razy więcej witaminy C niż w owocach cytrusowych. Oprócz tego zawiera witaminę B kompleks, kwas foliowy i witaminę PP, niewielkie ilości beta-karotenu a także witaminę E. Wśród warzyw korzeniowych zawiera najwięcej fosforu, zawiera również dużo wapnia, potasu oraz cynku. [6]
  • W starożytnym Egipcie, Grecji i Rzymie stosowana w celach rytualnych i pogrzebowych. Przykładowo zwycięzcy Igrzysk nemejskich otrzymywali wieniec pleciony z liści selera.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-05-01].
  2. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular Plants of Poland - A Checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 1995. ISBN 83-85444-38-6.
  3. 3,0 3,1 Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  4. 4,0 4,1 4,2 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-05-05].
  5. 5,0 5,1 Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
  6. Iwona Krupa: Seler dostarcza witamin, ułatwia odchudzanie, przyspiesza metabolizm (pol.). 2013. [dostęp 2013-27-05].