Seneka Młodszy

Seneka Młodszy

Śmierć Seneki (ilustracja z Kroniki norymberskiej)

Lucius Annaeus Seneca (Minor) (ur. ok. 4 p.n.e. w Kordobie, zm. 65 r.n.e.), Lucjusz Anneusz Seneka (Młodszy), zwany Filozofem, syn Seneki Starszego (Seneca Maior) zwanego Retorem (Seneca Rhetor). Retor, pisarz, poeta, filozof rzymski. Stoik, piewca heroicznej etyki. Jego filozofia wywarła znaczny wpływ na chrześcijaństwo. Pisał tragedie przeznaczone do czytania. Wychowywał Nerona. Był konsulem w roku 56 n.e. W 63 roku wycofał się z polityki, a dwa lata później Neron zmusił go do popełnienia samobójstwa, gdy odkryto jego rzekome powiązania ze spiskiem Pizona.

Autor następujących dzieł łacińskich:

• filozoficznych:
  • O łagodności (De clementia)
  • O życiu szczęśliwym (De vita beata)
  • Dialogi (Dialogi)
  • O gniewie (De ira)
  • 20 ksiąg listów moralnych (Epistularum moralium libri XX)
• przyrodniczych:
  • Zagadnienia przyrodnicze (Quaestiones naturales)
• tragedii:
  • Herkules szalejący (Hercules Furens)
  • Herkules etejski (Hercules Oetaeus)
  • Trojanki (Troades)
  • Fenicjanki (Phoenissae)
  • Medea (Medea)
  • Fedra (Phaedra)
  • Edyp (Oedipus)
  • Agamemnon (Agamemno)
  • Tyestes (Thyestes)
  • Oktawia (Octavia)

Autorstwo tragedii Octavia jest kwestionowane. Pewne poszlaki wskazywać mogą, że powstała ona już po śmierci Nerona (a więc i Seneki).

Poglądy filozoficzne

Seneka był stoikiem, filozofował w ramach tradycji myśli stoickiej, choć nawiązuje do myśli wielu wcześniejszych filozofów niestoickich, stąd można określić filozofię Seneki mianem synkretyzującej. Seneka stworzył jednak własne oryginalną koncepcję filozofii. Językiem filozofii Seneki była łacina. Rozróżniał trzy główne działy filozofii: etykę, logikę i fizykę, przy czym tę pierwszą, tak jak wcześniejsi stoicy, uważał za najważniejszą. Jego filozofia ma charakter terapeutyczny, mądrościowy. Seneka występuje w swoich działach jako lekarz duszy, życiowy terapeuta.

W antropologii jest dualistą. Uważa ciało za więzienie duszy. W etyce nakazuje zwalczanie i eliminowanie uczuć, szczególnie najgroźniejszego z nich - gniewu. Działanie cnotliwe polega na dobrowolności i rozumie, a podmiot działający według ich nakazów osiągnie szczęście. Tylko cnota daje szczęście.

Poglądy Seneki były powszechnie znane wśród rzymskiego plebsu. Filozof był przeciwnikiem walk gladiatorów, a jego niechęć do tego typu igrzysk była powszechnie znana nawet w środowisku samych gladiatorów. W jednej z jadalni koszar w Pompejach odkryto inskrypcję: filozof Annaeus Senecas jest jedynym pisarzem rzymskim, który potępia te krwawe igrzyska.

Medea i Kolumb

Na końcu aktu pierwszego tragedii Medea chór śpiewa następujący tekst:

375
venient annis saecula seris,
quibus Oceanus vincula rerum
laxet et ingens pateat tellus
Tethysque novos detegat orbes
nec sit terris ultima Thule.

Jest to przepowiednia, że nadejdą czasy kiedy ocean rozluźni swoje więzi i Thule (czyli Islandia - wtedy najodleglejsza ze znanych krain) nie będzie ostatnim lądem. Krzysztof Kolumb używał jej jako jednego z dowodów swojej teorii kulistości Ziemi.

Bibliografia

Vogt, K. M., 2007, „Seneca” w Stanford Encyclopedia of Philosophy, 20.09.2010, <http://plato.stanford.edu/entries/seneca>

Linki zewnętrzne

• Twórczość Seneki na The Latin Library.
• Tragedia "Medea" dostępna online (w języku łacińskim)
• Seneka