Siarczan sodu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Siarczan sodu
Siarczan sodu Siarczan sodu
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny Na2SO4
Masa molowa 142,04 g/mol
Wygląd białe kryształy lub proszek[1]
Minerały tenardyt (bezwodny)
mirabilit (dekahydrat)
Identyfikacja
Numer CAS 7757-82-6 (bezwodny)
13472-39-4 (heptahydrat)
7727-73-3 (dekahydrat)
PubChem 24436[5]
Podobne związki
Inne aniony Na2SO3, NaHSO4, Na2SeO4
Inne kationy Li2SO4, K2SO4, Rb2SO4, Cs2SO4
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja
ATC A06 AD13, A12 CA02
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Siarczan sodu, Na2SO4nieorganiczny związek chemiczny, sól kwasu siarkowego i sodu. Występuje w postaci bezwodnej i uwodnionej – heptahydratu i dekahydratu. Forma bezwodna występuje w naturze jako rzadki minerał tenardyt, a dziesięciowodna – mirabilit (natomiast minerał glauberyt jest mieszanym siarczanem sodowo-wapniowym).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Siarczan sodu w formie dekahydratu, Na2SO4·10H2O, został wyizolowany w roku 1625 przez Johanna Glaubera z wody ze źródła leczniczego w pobliżu Neapolu. Ponieważ wypicie tej wody doprowadziło go do wyleczenia z ciężkiej choroby układu pokarmowego, nazwał uzyskane kryształy Sal Mirabilis („sól cudowna”). W późniejszym okresie Glauber opracował metodę otrzymywania kwasu solnego z chlorku sodu z kwasem siarkowym i jako produkt uboczny wyizolował substancję, którą zidentyfikował jako swoją Sal Mirabilis. W wyniku długoletnich badań tego związku określił 26 jego zastosowań medycznych, 12 alchemicznych i 21 w sztuce; m.in. opracował mieszaninę oziębiającą umożliwiającą wymrożenie wody z wina. W efekcie siarczan sodu został nazwany „solą glauberską”; nazwa ta bywa używana również współcześnie[6].

Otrzymywanie[edytuj | edytuj kod]

Poza wydobyciem siarczanu sodu z jego naturalnych złóż i następnym oczyszczaniem go, może być on także otrzymywany w dwóch procesach otrzymywania chlorowodoru[2]:

2NaCl + H2SO4Na2SO4 + 2HCl↑
4NaCl + 2SO2 + O2 + 2H2O2Na2SO4 + 4HCl↑

Otrzymany roztwór jest następnie poddawany krystalizacji frakcyjnej[2].

Siarczan sodu jest także produktem ubocznym otrzymywania fenolu poprzez stapianie soli kwasów benzenosulfonowych z wodorotlenkiem sodu[2].

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Wykres rozpuszczalności siarczanu sodu w wodzie, ze względu na temperaturę

Bezwodny siarczan sodu jest białym krystalicznym proszkiem o strukturze rombowej lub heksagonalnej i twardości w skali Mohsa równej 2,8. Ma właściwości higroskopijne. Współczynnik załamania wynosi 1,468[2].

Dziesięciowodny siarczan sodu tworzy natomiast bezbarwne jednoskośne kryształy o twardości w skali Mohsa wynoszącej 1,8. Współczynnik załamania wynosi 1,394[2].

Siarczan sodu bardzo dobrze rozpuszcza się w wodzie, natomiast jest nierozpuszczalny w etanolu[1][2].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Siarczan sodu jest wykorzystywany w procesie Krafta do otrzymywania ścieru drzewnego. Stosowany również przy produkcji szkła, barwników (m.in. ultramaryny) i detergentów. Bezwodny siarczan sodu stosuje się jako środek pochłaniający wodę. Służy również do otrzymywania innych soli[2].

W medycynie stosowany jest jako osmotycznie aktywny środek przeczyszczający. Jest on słabo absorbowany w przewodzie pokarmowym tworząc roztwór hipertoniczny, co uniemożliwia odwadnianie masy kałowej w jelitach[7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 CRC Handbook of Chemistry and Physics. David R. Lide (red.). Wyd. 90. Boca Raton: CRC Press, 2009, s. 4-91. ISBN 9781420090840.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 2,9 Pradyot Patnaik: Handbook of Inorganic Chemicals. McGraw-Hill, 2003, s. 877–879. ISBN 0070494398.
  3. 3,0 3,1 3,2 Siarczan sodu (pol.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Polski. [dostęp 2012-01-06].
  4. Siarczan sodu (ang.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Stanów Zjednoczonych. [dostęp 2012-01-06].
  5. Siarczan sodu – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  6. Hill, James C.. Johann Glauber's discovery of sodium sulfate - Sal Mirabile Glauberi. „Journal of Chemical Education”. 56 (9), s. 593, 1979. doi:10.1021/ed056p593. 
  7. Robert Engelhorn, Ernst Seeger, Jan H. Zwaving: Laxatives. W: Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. John Wiley & Sons, 2005. DOI:10.1002/14356007.a15_183.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.