Siarkowodór

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Siarkowodór
Siarkowodór Siarkowodór
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny H2S
Masa molowa 34,08 g/mol
Wygląd Bezbarwny gaz o silnym zapachu zepsutych jaj
Identyfikacja
Numer CAS 7783-06-4
PubChem 402[3]
Podobne związki
Podobne związki woda, selenowodór, tellurowodór, wielosiarkowodór
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Osad siarki na skale powstający przy wydobywaniu się siarkowodoru z wnętrza wulkanu

Siarkowodór (sulfan), H2S – nieorganiczny związek chemiczny z grupy wodorków kowalencyjnych, połączenie siarki i wodoru. w warunkach normalnych jest to bezbarwny, palny gaz, którego silny, charakterystyczny zapach zgniłych jaj jest wyczuwalny w bardzo niewielkich stężeniach. Próg wyczuwalności siarkowodoru w powietrzu to od 0,0007 do 0,2 mg/m³. Powyżej 4 mg/m³ zapach jest odczuwany jako bardzo silny, jednak przy jeszcze wyższych stężeniach, przekraczających 300 mg/m³ staje się niewyczuwalny z powodu natychmiastowego porażenia nerwu węchowego. Siarkowodór jest silnie trujący. Jako stężenie niebezpieczne dla zdrowia przyjmuje się 6 mg/m³. Stężenie 100 mg/m³ powoduje uszkodzenie wzroku, natomiast przy stężeniu powyżej 1 g/m³ śmierć może nastąpić już w wyniku zaczerpnięcia jednego oddechu. Niebezpieczeństwo zatrucia siarkowodorem zachodzi m.in. podczas prac związanych z opróżnianiem szamba, wierceniem i kopaniem studni, wchodzeniem do studni, studzienek kanalizacyjnych lub niewentylowanych korytarzy podziemnych[5].

Siarkowodór jest odczynnikiem charakterystycznym dla II grupy kationów w analizie jakościowej związków nieorganicznych[6].

Jako pierwszy polską nazwę – siarkowodór – zaproponował Filip Walter.

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Dość dobrze rozpuszcza się w wodzie, a jego wodny roztwór zwany jest wodą siarkowodorową, która jest bardzo słabym kwasem beztlenowym (pKa1 = 6,89). Siarkowodór spala się w powietrzu do dwutlenku siarki (SO2) lub wolnej siarki (w niskiej temperaturze i przy niedostatecznym dopływie tlenu).

Otrzymywanie i źródła[edytuj | edytuj kod]

Metody otrzymywania siarkowodoru[7][8]:

FeS + 2HCl → FeCl2 + H2S↑
Al2S3 + 6H2O → 2Al(OH)3 + 3H2S↑

W naturze występuje w wyniku rozkładu beztlenowego białek, w niektórych wodach mineralnych oraz w gazach wulkanicznych, towarzyszy także złożom ropy naftowej. Brak życia na dnie mórz i oceanów jest spowodowany również dużym stężeniem siarkowodoru, choć w miejscach występowania siarkowodoru występują bakterie, których procesy metaboliczne są oparte na wchłanianiu siarkowodoru zamiast tlenu. Siarkowodór zalega także nad powierzchnią szamba, w kanałach zbiornikach odpadowych, co stało się przyczyną wielu śmiertelnych wypadków z udziałem osób nieświadomych trujących właściwości siarkowodoru[5]. Siarkowodór powstaje w niewielkich ilościach w przewodzie pokarmowym w wyniku rozkładu białek zawierających siarkę i jest jedną z przyczyn nieprzyjemnego zapachu gazów jelitowych.

Wpływ na organizm[edytuj | edytuj kod]

Niewielkie ilości siarkowodoru powstają także w żywych komórkach. Spowalnia metabolizm komórkowy, uruchamiając mechanizmy prowadzące do stanów przypominających hibernację.

Ze środowiska zewnętrznego wchłania się głównie przez płuca i nieznacznie przez skórę. Wydala się częściowo w stanie niezmienionym tą samą drogą, a częściowo jest przekształcany do tlenków siarki oraz kwasu siarkowego i w tych postaciach wydalany z moczem.

Działanie toksyczne polega na porażaniu oddychania komórkowego przez blokowanie oksydazy cytochromowej, prowadzi to do ciężkiego niedotlenienia. Hamuje też działanie innych enzymów zawierających metale oraz wiąże hemoglobinę, zakłócając transport tlenu[9]. Siarkowodór działa bezpośrednio toksycznie na komórki nerwowe.

Objawy i mechanizm ostrego zatrucia są zbliżone do zatrucia cyjanowodorem. Przy dużych stężeniach gazu jego przebieg jest gwałtowny - następuje nagłe zatrzymanie oddechu i utrata przytomności. Śmierć przez uduszenie następuje w ciągu kilku minut.

Lżejsze zatrucia objawiają się drapaniem w gardle, kaszlem, podrażnieniem spojówek, mdłościami i wymiotami.

Skutkami długotrwałego narażenia na małe ilości siarkowodoru mogą być: bóle i zawroty głowy, łatwe męczenie się, nudności. Często występują zmiany zapalne układu oddechowego.

Przypisy

  1. Siarkowodór (ang.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Stanów Zjednoczonych.
  2. Informacje o klasyfikacji i oznakowaniu substancji według Rozporządzenia 1272/2008, zał. VI: Siarkowodór (pol.) w bazie European chemical Substances Information System. Instytut Ochrony Zdrowia i Konsumenta.
  3. Siarkowodór – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  4. Siarkowodór (pol.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Polski.
  5. 5,0 5,1 Centrum Zarządzania Kryzysowego: Zatrucia drogą oddechową. [dostęp 5 grudnia 2009].
  6. II grupa kationów. Akademicki Zespół Szkół Ogólnokształcących w Chorzowie. [dostęp 2012-10-27].
  7. Włodzimierz Trzebiatowski Chemia nieorganiczna, wyd. VIII, PWN , Warszawa 1978
  8. Philip John Durrant, Bryl Durrant, Zarys współczesnej chemii nieorganicznej, PWN, Warszawa 1965
  9. Jack D. Thrasher: Toxicology of Hydrogen Sulfide (ang.). [dostęp 2009-12-08].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Witold Seńczuk red.: Toksykologia. Podręcznik dla studentów, lekarzy i farmaceutów Wydanie IV. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2002.

Literatura uzupełniająca[edytuj | edytuj kod]

  • MN. Hughes, MN. Centelles, KP. Moore. Making and working with hydrogen sulfide: The chemistry and generation of hydrogen sulfide in vitro and its measurement in vivo: a review. „Free Radic Biol Med”. 47 (10), s. 1346-1353, 2009. doi:10.1016/j.freeradbiomed.2009.09.018. PMID 19770036.