Sztuki wyzwolone

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Siedem sztuk wyzwolonych)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy dawnego programu edukacji. Zobacz też: Liberal Arts - amerykański film z 2012.
Siedem sztuk wyzwolonych z Hortus deliciarum Herrady z Landsbergu (ok. 1180)
Siedem sztuk wyzwolonych, gobelin, ok. 1675

Sztuki wyzwolone (siedem sztuk wyzwolonych) (łac. septem artes liberales, właściwie siedem umiejętności godnych człowieka wolnego) – podstawa wykształcenia w okresie późnej starożytności oraz średniowiecza[1]. Siedem sztuk dzielone było na dwie mniejsze grupy – trivium i quadrivium. Kanwą tego podziału było monumentalne, encyklopedyczne dzieło Marka Terencjusza Warrona, zatytułowane Disciplinarum libri IX (Dziewięć ksiąg naukowych).

Geneza określenia[edytuj | edytuj kod]

Termin pochodzi od Marcjanusa Kapelli, który w V wieku stworzył dzieło "O zaślubinach Merkurego i Filologii" (De nuptiis Philologiae et Mercurii)[1], w którym zawarł wszystkie wykładane w szkole nauki (składało się z siedmiu ksiąg) i nazwał je siedmioma sztukami wyzwolonymi. Celem księgi było odwzorowanie świata w nauce[2]. Kasjodor w VI wieku w dziele O rzeczach boskich i ludzkich dostosował podręcznik Kapelli na użytek kształcenia chrześcijańskiego[1].

W średniowieczu uzyskanie tytułu magistra siedmiu sztuk wyzwolonych stanowiło podstawę do dalszych studiów uniwersyteckich na kierunkach prawa, medycyny lub teologii.

Trivium[edytuj | edytuj kod]

Trivium obejmowało gramatykę, co w owym czasie oznaczało biegłość w łacinie, dialektykę (czyli logikę) oraz retorykę (sztukę układania mów)[3]. Trivium było na ogół wstępem do kolejnego etapu nauki.

Od słowa trivium pochodzą współcześnie używane:

  • triwia – konkurs zagadek
  • trywialne – pospolite, oczywiste

Quadrivium[edytuj | edytuj kod]

Na średniowiecznych uniwersytetach quadrivium uważane było za przygotowanie do studiów filozofii i teologii. Obejmowało ono geometrię, arytmetykę, astronomię i muzykę[3]. Quadrivium można traktować jako naukę o liczbach: czystych (arytmetyka), rozważanych w przestrzeni (geometria), w czasie (muzyka), ruchu i przestrzeni (astronomia).

Sztuki wyzwolone współcześnie[edytuj | edytuj kod]

Funkcjonujące współcześnie jednostki dydaktyczno-naukowe, które deklarują się jako członkowie nurtu nauczania sztuk wyzwolonych (ang. liberal arts), czerpią z tradycji średniowiecznych i renesansowych. Kształcenie we współczesnym kolegium sztuk wyzwolonych składa się z wielu dyscyplin (humanistyki, nauk społecznych, przyrodniczych i ścisłych).

Przykładem jednostki realizującej tak zakrojony program w Polsce jest Wydział "Artes Liberales" na Uniwersytecie Warszawskim wzorowane na programie sztuk wyzwolonych na Uniwersytecie Chicagowskim[4][5].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Ludwika Wykurz: Encyklopedyści wczesnego średniowiecza. historia.org.pl. [dostęp 2012-07-16].
  2. Bogdan Banasiak. Kulturowy topos księgi (przyczynek do interpretacji). „Humanistyka i przyrodoznawstwo”. 15, s. 14-15, 2009. Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie. ISSN 1234-4087. 
  3. 3,0 3,1 Marek Derwich: Uwagi nad genezą i miejscem edukacji obywatelskiej w polskim szkolnictwie średniowiecznym. W: Alicja Szerląg (red.): Historyczne konteksty edukacji obywatelskiej w społeczeństwie wielokulturowym. Kraków: Oficyna Wydawnicza "Impuls", 2007, s. 9.
  4. Strona internetowa Kolegium Artes Liberales Uniwersytetu Warszawskiego (pol.). [dostęp 2013-04-22].
  5. University of Chicago – Master of liberal arts (ang.). [dostęp 2013-04-22].
Commons in image icon.svg