Sikora uboga

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sikora uboga
Poecile palustris[1]
(Linnaeus, 1758)
Sikora uboga
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina sikory
Rodzaj Poecile
Gatunek sikora uboga
Synonimy
  • Parus palustris Linnaeus, 1758[2]
Podgatunki
  • P. p. dresseri (Stejneger, 1886)
  • P. p. palustris (Linnaeus, 1758)
  • P. p. italicus (Tschusi & Hellmayr, 1900)
  • P. p. stagnatilis (C. L. Brehm, 1855)
  • P. p. kabardensis (Buturlin, 1929)
  • P. p. brevirostris Taczanowski, 1872
  • P. p. ernsti (Yamashina, 1933)
  • P. p. hensoni (Stejneger, 1892)
  • P. p. jeholicus (O. Kleinschmidt & Weigold, 1922)
  • P. p. hellmayri Bianchi, 1903
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Mapa zasięgu z 1895 roku
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Sikora uboga, szarytka, błotniczka, sikora trzcinna[4] (Poecile palustris) – gatunek małego ptaka z rodziny sikor (Paridae).

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Wyróżniono następujące podgatunki P. palustris[5][2][6]:

  • P. palustris dresseriWalia, środkowa i południowa Anglia oraz zachodnia Francja.
  • sikora uboga (P. palustris palustris) – Skandynawia do północnego Półwyspu Iberyjskiego, Polska, Bałkany i Grecja.
  • P. palustris italicus – francuska część Alp, Włochy i Sycylia.
  • P. palustris stagnatilis – wschodnia Europa do południowego Uralu i północno-zachodniej Turcji.
  • P. palustris kabardensis – rejon Kaukazu i północno-wschodnia Turcja.
  • sikora Taczanowskiego (P. palustris brevirostris) – południowo-środkowa i południowo-wschodnia Syberia, północna Mongolia, Mandżuria i Liaoning (północno-wschodnie Chiny) i skrajnie północna Korea.
  • P. palustris ernstiSachalin.
  • P. palustris hensoni – południowe Wyspy Kurylskie i północna Japonia.
  • P. palustris jeholicus – północne Hebei (północno-wschodnie Chiny) i północna Korea.
  • sikora wschodnia (P. palustris hellmayri) – wshodnie Chiny i południowa Korea.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Zamieszkuje centralną Europę od Anglii, Francji na zachodzie przez kontynent do Polski i dalej Europy Wschodniej do Uralu, oraz od Włoch po południowe wybrzeża Półwyspu Skandynawskiego. Areał występowania jest podzielony na część zachodnią, to większa część Europy, i wschodnią, w podobnych szerokościach geograficznych co w Azji Wschodniej. To rozdzielenie powstało prawdopodobnie w okresie lodowcowym, szczególnie w trakcie ostatniego najsurowszego zlodowacenia, które wpłynęło najbardziej na zmianę składu europejskiej i azjatyckiej fauny. Przypuszcza się, że w przyszłości może dojść do ponownego połączenia się obu areałów, ponieważ tereny leżące pośrodku mają odpowiednie warunki dla tych ptaków. Gatunek osiadły. Wyróżnia się 8-15 podgatunków szarytek.

W Polsce rozpowszechniony, średnio liczny ptak lęgowy[7], zimuje. Spotkać go można w całym kraju, w tym w górach do 900 m n.p.m.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Cechy gatunku[edytuj | edytuj kod]

To drobny ptak z dużą głową wielkości sikory modraszki, choć mniejsza od wróbla. Obie płci ubarwione jednakowo i podobnej wielkości. Upierzenie na wierzchu i skrzydłach brązowoszare, od spodu beżowobiałe. Na głowie obu płci błyszcząca na granatowo czarna czapeczka ograniczona jest tylko do wierzchołku głowy, jedynie na podbródku widać maleńki czarny śliniaczek o ostrych krawędziach (u bardzo podobnej czarnogłówki matowa czapeczka sięga aż do krawędzi płaszcza, a śliniak jest szerszy, sięga do piersi i ma rozmyte brzegi). Białe policzki (ciemniejsze niż u czarnogłówki). Dziób krótki, czarny. Na pokrywach skrzydłowych nie ma przejaśnień. Ma ciemnoszary ogon, czarny dziób i tęczówki oczu oraz jasnoniebieskie nogi. Młode podobne do dorosłych, ale z matową czapeczką; już we wrześniu jednak wyglądają jak dorosłe (praktycznie nie da się ich odróżnić w terenie).
Pomimo bliskiego spokrewnienia z czarnogłówką nie odnotowano krzyżowania się tych dwóch gatunków. Różnice w terenie oprócz rysunku na głowie kryją się w braku podłużnego prążka na skrzydłach sikory ubogiej. Mimo to przy braku znajomości głosu obu gatunków lub gdy nie odzywają się ich rozpoznanie bywa trudne. Z rysunku na głowie, który jest pomocny dla człowieka, ptaki mogą rozpoznać przedstawicieli swojego gatunku.

Zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Zimą, podobnie jak u gili, wykazują tendencję do łączenia się w par osobników tej samej płci. Jest mniej skryta i płochliwa niż czarnogłówka. Zwykle nie kryje się przed człowiekiem. To bardzo ruchliwy ptak przy szukaniu pokarmu, choć mniej towarzyski niż pozostałe sikory. Może przyłączać się do zimowych mieszanych stad złożonych z innych gatunków sikor, kowalików, mysikrólików, pełzaczy i dzięciołów, ale na krótko i na obszarze swojego terytorium. Jako gatunek osiadły nie podejmuje regularnych wędrówek, tym bardziej, że słabo lata. Gdy noc jest chłodna sikora uboga może ją przespać schowana w pęku liści na gałęzi, w dziupli (choć nie musi być tą w której się gnieździła). Schronić się może nawet pod ziemią w norze gryzonia.

Głowa szarytki z bladymi wyraźnie odgraniczonymi policzkami

Wymiary średnie[edytuj | edytuj kod]

długość ciała 
ok. 13 cm
rozpiętość skrzydeł 
ok. 20 cm

Masa ciała[edytuj | edytuj kod]

ok. 10-11 g

Głos[edytuj | edytuj kod]

Słuchanie śpiewu i wabienia szarytki (i innych sikor) jest najpewniejszym sposobem na pewne oznaczenie tego ptaka. Melodia jest monotonna i składa się z szybko powtarzanej piszczącej frazy złożonej z serii tych samych tonów np. "cijf cijf" lub "tyczee" lub jest to eksplozywne kichanie "pit czu". Często lubi się odzywać.

Biotop[edytuj | edytuj kod]

Widne zarośla, lasy liściaste i mieszane na nizinach i pogórzu ze starodrzewiami, zwłaszcza dębowe i brzozowe. Preferuje skraje lasów, które sąsiadują z łąkami i starymi parkami oraz tereny podmokłe. Dawniej liczna w miejskich parkach, sadach, żywopłotach, ogrodach, zaroślach i alejach - obecnie gnieżdżą się tam tylko pojedyncze pary. W przeciwieństwie do sikory bogatki nie stara się przebywać w pobliżu siedzib ludzkich. To zachowanie utrzymuje się również zimą, stąd rzadko zalatuje do karmników, zwłaszcza jeśli znajdują się w obrębie miejskiej zabudowy. Jednak wszystkie gatunki sikory, które zimują w kraju odwiedzają te, które znajdują się na skraju lasu i w wiejskich ogródkach.
Ma inne wymagania środowiskowe niż czarnogłówka. Na danym obszarze, zwłaszcza w górach, szarytka zajmuje niższe położenia, a czarnogłówka - wyższe. To powoduje rozdzielenie terytorialne.

Okres lęgowy[edytuj | edytuj kod]

Krótsza czapeczka, mniejsza śliniaczek, brak podłużnego prążka na skrzydłach to cechy odróżniające sikorę ubogą od czarnogłowej

Gniazdo[edytuj | edytuj kod]

Chętnie zajmuje naturalne dziuple z wąskim otworem wejściowym, nawet tuż nad ziemią, a także budki lęgowe, zakamarki kory lub między korzeniami. Warstwę zewnętrzną lęgowiska budują z mchu, suchych traw, a czarkę wyściełają grubo piórami, sierścią, wełną i włosiem. Tworzone pary są monogamiczne.

Jaja[edytuj | edytuj kod]

Składa w kwietniu i maju 6-10 matowych białych jaj o czerwonym nakrapianiu w lęgu, podobne do jaj modraszki.

Wysiadywanie[edytuj | edytuj kod]

Samica wysiaduje jaja 2 tygodnie. Młode, gniazdowniki, są karmione przez oboje rodziców. Pisklęta opuszczają gniazdo po 18-19 dniach.

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Szarytka unika obecności człowieka, toteż rzadko spotyka się ją w karmnikach

Drobne owady, głównie gąsienice i owadzie jajeczka, pająki oraz inne bezkręgowce, zimą i jesienią duży udział nasion, jagody i owoców. Może korzystać z pokarmu wykładanego w karmnikach, choć rzadko je odwiedza.

Żeruje na krzewach i drzewach, a zimą częściej zlatują na ziemię. Aby wydostać owady spod kory kuje w nią często swym dziobem. Potrafi ścigać owady w powietrzu. Zwyczajem niektórych sikor gromadzi zapasy wciskając w zakamarki kory złapane pająki, owady i zerwane nasiona. Chować może je też pod porostami i mchami rosnącymi na ziemi.

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[8].

Przypisy

  1. Poecile palustris w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. 2,0 2,1 Marsh Tit (Poecile palustris) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [dostęp 1 sierpnia 2012].
  3. Poecile palustris. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  4. Janusz Strutyński: Polskie nazwy ptaków krajowych. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1972.
  5. Frank Gill, Minturn Wright, David Donsker: Family Paridae (ang.). IOC World Bird List: Version 3.1. [dostęp 2 sierpnia 2012].
  6. Nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Paridae Vigors, 1825 - sikory - Tits, Chickadees. W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2 sierpnia 2012].
  7. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 683. ISBN 83-919626-1-X. Według skali przyjętej przez autorów, dla okresu lęgowego średnio liczny oznacza zagęszczenie 10–100 par na 100 km2.
  8. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną Dz. U. z 2004 r. Nr 220, poz. 2237

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]