Sikora uboga
| Sikora uboga | |
 |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | strunowce |
| Podtyp | kręgowce |
| Gromada | ptaki |
| Podgromada | Neornithes |
| Nadrząd | neognatyczne |
| Rząd | wróblowe |
| Podrząd | śpiewające |
| Rodzina | sikorowate |
| Rodzaj | Poecile |
| Gatunek | sikora uboga |
| Nazwa systematyczna | |
| Poecile palustris[1] | |
| (Linnaeus, 1758) | |
| Kategoria zagrożenia (CzKGZ)[2] | |
 |
|
| Zasięg występowania | |
 Mapa zasięgu z 1895 roku |
|
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|
Sikora uboga, szarytka (Poecile palustris syn. Parus palustris) – mały ptak z rodziny sikor.
Spis treści |
[edytuj] Występowanie
Zamieszkuje centralną Europę od Anglii, Francji na zachodzie przez kontynent do Polski i dalej Europy Wschodniej do Uralu, oraz od Włoch po południowe wybrzeża Półwyspu Skandynawskiego. Areał występowania jest podzielony na część zachodnią, to większa część Europy, i wschodnią, w podobnych szerokościach geograficznych co w Azji Wschodniej. To rozdzielenie powstało prawdopodobnie w okresie lodowcowym, szczególnie w trakcie ostatniego najsurowszego zlodowacenia, które wpłynęło najbardziej na zmianę składu europejskiej i azjatyckiej fauny. Przypuszcza się, że w przyszłości może dojść do ponownego połączenia się obu areałów, ponieważ tereny leżące pośrodku mają odpowiednie warunki dla tych ptaków. Gatunek osiadły. Wyróżnia się 8-15 podgatunków szarytek.
- W Polsce rozpowszechniony, średnio liczny ptak lęgowy[3], zimuje. Spotkać go można w całym kraju, w tym w górach do 900 m n.p.m.
[edytuj] Charakterystyka
[edytuj] Cechy gatunku
To drobny ptak z dużą głową wielkości sikory modraszki, choć mniejsza od wróbla. Obie płci ubarwione jednakowo i podobnej wielkości. Upierzenie na wierzchu i skrzydłach brązowoszare, od spodu beżowobiałe. Na głowie obu płci błyszcząca na granatowo czarna czapeczka ograniczona jest tylko do wierzchołku głowy, jedynie na podbródku widać maleńki czarny śliniaczek o ostrych krawędziach (u bardzo podobnej czarnogłówki matowa czapeczka sięga aż do krawędzi płaszcza, a śliniak jest szerszy, sięga do piersi i ma rozmyte brzegi). Białe policzki (ciemniejsze niż u czarnogłówki). Dziób krótki, czarny. Na pokrywach skrzydłowych nie ma przejaśnień. Ma ciemnoszary ogon, czarny dziób i tęczówki oczu oraz jasnoniebieskie nogi. Młode podobne do dorosłych, ale z matową czapeczką; już we wrześniu jednak wyglądają jak dorosłe (praktycznie nie da się ich odróżnić w terenie).
Pomimo bliskiego spokrewnienia z sikorą ubogą nie odnotowano krzyżowania się tych dwóch kierunków. Różnice w terenie oprócz rysunku na głowie kryją się w braku podłużnego prążka na skrzydłach sikory ubogiej. Mimo to przy braku znajomości głosu obu gatunków lub gdy nie odzywają się ich rozpoznanie bywa trudne. Z rysunku na głowie, który jest pomocny dla człowieka, ptaki mogą rozpoznać przedstawicieli swojego gatunku.
[edytuj] Zachowanie
Zimą, podobnie jak u gili, wykazują tendencję do łączenia się w par osobników tej samej płci. Jest mniej skryta i płochliwa niż czarnogłówka. Zwykle nie kryje się przed człowiekiem. To bardzo ruchliwy ptak przy szukaniu pokarmu, choć mniej towarzyski niż pozostałe sikory. Może przyłączać się do zimowych mieszanych stad złożonych z innych gatunków sikor, kowalików, mysikrólików, pełzaczy i dzięciołów, ale na krótko i na obszarze swojego terytorium. Jako gatunek osiadły nie podejmuje regularnych wędrówek, tym bardziej, że słabo lata. Gdy noc jest chłodna sikora uboga może ją przespać schowana w pęku liści na gałęzi, w dziupli (choć nie musi być tą w której się gnieździła). Schronić się może nawet pod ziemią w norze gryzonia.
[edytuj] Wymiary średnie
- długość ciała
- ok. 13 cm
- rozpiętość skrzydeł
- ok. 20 cm
[edytuj] Masa ciała
ok. 10-11 g
[edytuj] Głos
Słuchanie śpiewu i wabienia szarytki (i innych sikor) jest najpewniejszym sposobem na pewne oznaczenie tego ptaka. Melodia jest monotonna i składa się z szybko powtarzanej piszczącej frazy złożonej z serii tych samych tonów np. "cijf cijf" lub "tyczee" lub jest to eksplozywne kichanie "pit czu". Często lubi się odzywać.
[edytuj] Biotop
Widne zarośla, lasy liściaste i mieszane na nizinach i pogórzu ze starodrzewiami, zwłaszcza dębowe i brzozowe. Preferuje skraje lasów, które sąsiadują z łąkami i starymi parkami oraz tereny podmokłe. Dawniej liczna w miejskich parkach, sadach, żywopłotach, ogrodach, zaroślach i alejach - obecnie gnieżdżą się tam tylko pojedyncze pary. W przeciwieństwie do sikory bogatki nie stara się przebywać w pobliżu siedzib ludzkich. To zachowanie utrzymuje się również zimą, stąd rzadko zalatuje do karmników, zwłaszcza jeśli znajdują się w obrębie miejskiej zabudowy. Jednak wszystkie gatunki sikory, które zimują w kraju odwiedzają te, które znajdują się na skraju lasu i w wiejskich ogródkach.
Ma inne wymagania środowiskowe niż czarnogłówka. Na danym obszarze, zwłaszcza w górach, szarytka zajmuje niższe położenia, a czarnogłówka - wyższe. To powoduje rozdzielenie terytorialne.
[edytuj] Okres lęgowy
[edytuj] Gniazdo
Chętnie zajmuje naturalne dziuple z wąskim otworem wejściowym, nawet tuż nad ziemią, a także budki lęgowe, zakamarki kory lub między korzeniami. Warstwę zewnętrzną lęgowiska budują z mchu, suchych traw, a czarkę wyściełają grubo piórami, sierścią, wełną i włosiem. Tworzone pary są monogamiczne.
[edytuj] Jaja
Składa w kwietniu i maju 6-10 matowych białych jaj o czerwonym nakrapianiu w lęgu, podobne do jaj modraszki.
[edytuj] Wysiadywanie
Samica wysiaduje jaja 2 tygodnie. Młode, gniazdowniki, są karmione przez oboje rodziców. Pisklęta opuszczają gniazdo po 18-19 dniach.
[edytuj] Pożywienie
Drobne owady, głównie gąsienice i owadzie jajeczka, pająki oraz inne bezkręgowce, zimą i jesienią duży udział nasion, jagody i owoców. Może korzystać z pokarmu wykładanego w karmnikach, choć rzadko je odwiedza.
Żeruje na krzewach i drzewach, a zimą częściej zlatują na ziemię. Aby wydostać owady spod kory kuje w nią często swym dziobem. Potrafi ścigać owady w powietrzu. Zwyczajem niektórych sikor gromadzi zapasy wciskając w zakamarki kory złapane pająki, owady i zerwane nasiona. Chować może je też pod porostami i mchami rosnącymi na ziemi.
[edytuj] Ochrona
Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[4].
Przypisy
- ↑ Poecile palustris w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
- ↑ Poecile palustris. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
- ↑ Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 683. ISBN 83-919626-1-X. Wg skali przyjętej przez autorów, dla okresu lęgowego średnio liczny oznacza zagęszczenie 10–100 par na 100 km2.
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną Dz. U. z 2004 r. Nr 220, poz. 2237
[edytuj] Bibliografia
- Pavel Vasak: Ptaki leśne. Warszawa: Delta, 1993. ISBN 83-85817-28-X.
- Klaus Richarz: Ptaki - Przewodnik. Warszawa: MUZA, 2009. ISBN 978-83-7495-018-3.
