Sippenhaft

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Sippenhaft lub Sippenhaftung (pol.: "odpowiedzialność rodzinna") to forma odpowiedzialności zbiorowej stosowanej m.in. w hitlerowskiej III Rzeszy.

Reżimy totalitarne[edytuj | edytuj kod]

W Niemczech hitlerowskich była to zalegalizowana prawem, a mająca swoje źródła w średniowiecznym prawie niemieckim praktyka, w myśl której krewni osób oskarżonych o popełnienie przestępstw przeciw państwu mogli być uznani za współwinnych i więzieni, a nawet pozbawieni życia. Wiele osób, które nie popełniły żadnego przestępstwa, zostało w III Rzeszy aresztowanych zgodnie z prawem o Sippenhaft, wprowadzonym po nieudanym zamachu na Hitlera w lipcu 1944 roku. W lutym 1945 roku zagrożono również śmiercią krewnym tych dowódców, którzy – zdaniem Hitlera – okazali się "zdrajcami" lub "defetystami" w obliczu nieprzyjaciela. W krajach okupowanych stosowano to "prawo" w pełnej rozciągłości, szczególnie w Polsce, na Bałkanach i na terenach byłego ZSRR.

Po zakończonym fiaskiem zamachu 20 lipca dowódca SS, Heinrich Himmler powiedział na konferencji gauleiterów w Poznaniu, że chciałby "wprowadzić odpowiedzialność rodzinną... bardzo stary zwyczaj naszych przodków". Według Himmlera było to praktykowane w czasach starożytnych wśród Teutonów. "Człowiek okazał się zdrajcą... jego krew jest zła, czyli w jego żyłach płynie krew zdrajcy; musi zostać zniszczony raz na zawsze, a wraz z nim wszyscy członkowie klanu. Tak więc rodzina Stauffenberga musi zostać zlikwidowana, aż do ostatniego jej członka"[1].

Zgodnie z tym całą rodzinę Stauffenberga spotkały prześladowania. Jego żona, Nina Schenk hrabina von Stauffenberg, trafiła do obozu koncentracyjnego Ravensbrück (przeżyła, zmarła w 2006 roku). Brat Aleksander, który nic nie wiedział o zamachu i służył w Wehrmachcie w Grecji, również trafił do obozu koncentracyjnego. Identyczne kary spadły na członków rodzin Carla Goerdelera, Henninga von Trescowa, Adama von Trott zu Solz i innych konspiratorów. Fakt, że większość tych rodzin wywodziła się ze starej arystokracji pruskiej, klasy społecznej znienawidzonej przez nazistów, zwiększył tylko gorliwość prześladowców. Małe dzieci spiskowców nie zostały aresztowane, ale wysłane do domów dziecka pod zmienionymi nazwiskami: dzieci Stauffenberga nazywały się w sierocińcu "Meister."

Inne reżimy totalitarne stosowały podobne środki zastraszania społeczeństw. W czasach stalinowskiej wielkiej czystki lat trzydziestych XX wieku wiele tysięcy ludzi zostało aresztowanych i zamordowanych lub zesłanych do obozów pracy przymusowej jako "krewni wrogów ludu" – w tym również ci, którzy inaczej niż w hitlerowskich Niemczech – byli przestępcami wyłącznie w umyśle Stalina. Jednym z bardziej znanych przykładów była Anna Łarina, żona Nikołaja Bucharina.

Żołnierzom Armii Czerwonej, szczególnie przed tak istotnymi bitwami, jak pod Stalingradem, mówiono, że ich rodziny zostaną zgładzone, jeśli oni się poddadzą.

Podobne praktyki stosowano w Chinach komunistycznych w latach tzw. rewolucji kulturalnej lat sześćdziesiątych XX wieku (najlepszym przykładem jest los Deng Pufanga, syna Deng Xiaopinga) oraz w Kambodży pod panowaniem Czerwonych Khmerów.

Obecnie praktykę odpowiedzialności zbiorowej (rodzinnej) stosuje się w Korei Północnej w stosunku do 3 pokoleń tej samej rodziny.

W krajach demokratycznych[edytuj | edytuj kod]

W Szwajcarii do "Sippenhaftu" została porównana przez prasę lansowana przez SVP [1] (Szwajcarską Partię Ludową), w czasie walki wyborczej w 2007 roku, inicjatywa wydalenia z kraju imigrantów – członków rodziny nieletniego, który popełnił przestępstwo. Odpowiedzialność za czyn przestępczy została rozciągnięta na członków rodziny, którzy przestępstwa nie popełnili[2] ;[3]

W Austrii, w trakcie walki o fotel Prezydenta Republiki w roku 2010, w zwiazku z zamierzoną kandydaturą na ten urząd Ulricha Habsburga-Lotaryńskiego [2] tematyzowano pojęcie odpowiedzialności rodzinnej – „Sippenhaftu“ – poprzez interpretację § 6/1 austriackiej konstytucji z 1971 roku. Mówi on, że członkom domów panujących lub ich rodzinom, które kiedyś sprawowały władze, odmawia się biernego prawa wyborczego. Zażalenie w tej kwestii skierowane przez Habsburga do Trybunału Konstytucyjnego, zostało 10 grudnia 2009 odrzucone.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dagmar Albrecht: Mit meinem Schicksal kann ich nicht hadern: Sippenhaft in der Familie Albrecht von Hagen, Dietz, Berlin 2001, ISBN 3-320-02018-8

Przypisy

  1. Joachim Fest, Plotting Hitler's Death, s.303
  2. Paul Vallely:Switzerland: Europe’s heart of darkness?. In: The Independent. 7. September 2007
  3. Volksinitiative für die Ausschaffung krimineller Ausländer (Ausschaffungsinitiative) der SVP, Argumentarium (abgerufen am 11. November 2007)