Skala porostowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Skala porostowa – skala, za pomocą której, poprzez obserwacje typów plech porostów rosnących na korze drzew liściastych, można ocenić poziom zanieczyszczenia powietrza na danym terenie. Porosty pełnią tu rolę gatunku wskaźnikowego (bioindykatora). Opracowana została przez J. Kiszkę w 1990 r.[1] i zmodernizowana przez U. Bielczyk w 2001 r.[2].

Skala porostowa[edytuj | edytuj kod]

  • Strefa I: Bezwzględna pustynia bezporostowa – obszar, na którym nie występują porosty listkowate i krzaczkowate, będące dobrymi bioindykatorami czystości powietrza. Brak także porostów nadrzewnych, nawet skorupiastych; co najwyżej występują jednokomórkowe glony tworzące zielone lub brunatne naloty na korze drzew. Najczęściej obejmuje centra miast, wysypiska śmieci, tereny wokół ośrodków przemysłowych i przy drogach o intensywnym ruchu samochodowym. Przyczyną jest duża emisja dwutlenku siarki oraz mała wilgotność powietrza.
  • Strefa II: Względna pustynia bezporostowa – o bardzo silnym zanieczyszczeniu powietrza. Występują tylko najodporniejsze porosty skorupiaste lub proszkowate, np. misecznica proszkowata (Lecanora conizaeoides) oraz liszajce (Lepraria sp.).
  • Strefa IV: Środkowa strefa osłabionej wegetacji – o średnio zanieczyszczonym powietrzu. Występują porosty listkowate, pojawiają się niektóre porosty krzaczkowate. Występują tu m.in: pustułka pęcherzykowata (Hypogymnia psysodes), tarczownica bruzdkowana (Parmelia sulcata).
  • Strefa V: Zewnętrzna strefa osłabionej wegetacji – o względnie mało zanieczyszczonym powietrzu. Porosty listkowate zajmują już duże powierzchnie, coraz częściej też występują porosty krzaczkowate. Przykłady gatunków: mąkla tarniowa (Evernia prunastri), mąklik otrębiasty (Pseudevernia furfuracea), zdarzają się odnożyce (Ramalina spp.), ale ich plechy są zdeformowane i słabo wykształcone.
  • Strefa VI: Wewnętrzna strefa normalnej wegetacji – o nieznacznym zanieczyszczeniu powietrza. Występują wrażliwe na zanieczyszczenia porosty skorupiaste, listkowate i krzaczaste, a także niektóre nitkowate, np. włostka brązowa (Bryoria fuscescens), brodaczka kępkowa (Usnea hirta), płucnik modry (Platismatia glauca). Są też porosty rosnące w strefie V, ale tutaj są dobrze rozwinięte.
  • Strefa VII: Typowa strefa normalnej wegetacji – powietrze czyste lub co najwyżej minimalnie skażone. Flora porostów bogata, występują także gatunki bardzo wrażliwe z rodzajów: włostka (Bryoria), brodaczka (Usnea), pawężniczka (Nephroma), granicznik (Lobaria).

Przykłady[edytuj | edytuj kod]

Strefa Zdjęcia Zdjęcia Stężenie μg SO2/m3 Opis
I Phellodendron amurense OB10.jpg Goła kora Pleurococcus a1.JPG Glony na korze 170
  • Brak porostów nadrzewnych
  • Występowanie: duże miasta i ośrodki przemysłowe
II Misecznica proszkowata Lepraria incana G34.JPG Liszajec szary 170 – 100
  • Porosty skorupkowe i proszkowate
  • Występowanie: miasta i ośrodki przemysłowe
III Hypocenomyce scalaris BP2 (2).JPG Paznokietnik ostrygowy Xanthoria parietina (06 03 31).jpg Złotorost ścienny 100 – 70
  • Występowanie: parki, lasy na obrzeżach miast
IV Hypogymnia physodes a1.jpgPustułka pęcherzykowata Parmelia sulcata T81.jpg Tarczownica bruzdkowana 70 – 50
  • Występowanie: lasy w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych
V Pseudevernia furfuracea a1 (5).JPG Mąklik otrębiasty Lichen foliacé2..JPG Mąkla tarniowa 50 – 40
  • Występowanie: duże lasy
VI Usnea filipendula T80 (8).JPG Brodaczka zwyczajna Platismatia glauca (L.) Culb. & Culb. (8059365759).jpg Płucnik modry 40 – 30
  • Występowanie: rozległe lasy z dala od miast i ruchliwych dróg
VII Lobaria pulmonaria 010108c.jpg Granicznik płucnik Ramalina fraxinae.JPG Odnożyca jesionowa <30
  • Występowanie: nieliczne obszary w Polsce

Przypisy

  1. Józef Kiszka: Lichenoindykacja obszaru województwa krakowskiego. Studia Ośrodka Dokumentacji Fizjograficznej, 18. 1990, s. 201-212.
  2. Bielczyk U. 2001. Skala porostowa. Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN. Kraków