Skale BBCH

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Skale BBCH – skale wykorzystywane w państwach UE do identyfikacji fitofenologicznych faz roślin uprawnych. Seria skal BBCH została opracowana dla wielu gatunków roślin jedno- i dwuliściennych, i dzięki możliwości szczegółowego określenia etapu rozwoju rośliny, jest używana w wielu dyscyplinach naukowych (fizjologii, fitopatologii, entomologii, hodowli roślin) oraz w rolnictwie (czas stosowania pestycydów, zapylanie, ubezpieczenia rolne). Skale BBCH wykorzystują system kodu dziesiętnego, który dzieli się na zasadnicze i drugorzędne fazy rozwoju. W przypadku skali służącej do oceny faz rozwoju zbóż oparty jest na systemie kodowym opracowanym przez Zadoks (skala Zadoks)[1].

Oficjalnie skrót BBCH pochodzi od niemieckiego Biologische Bundesanstalt, Bundessortenamt und CHemische Industrie[2]. Nieoficjalnie mówi się, że skrót reprezentuje cztery przedsiębiorstwa (Bayer, BASF, Ciba-Geigy i Hoechst), które wspierały początkowo rozwój systemu[3].

Fazy rozwojowe zbóż według skali BBCH[edytuj | edytuj kod]

Wyróżnia się 10 faz głównych ponumerowanych cyframi od 0 do 9, jednak żeby jeszcze dokładniej określić daną fazę dodano do każdej z nich dodatkową drugą cyfrę, która bardziej charakteryzuje daną fazę np. (w przypadku zbóż): BBCH 5 – Kłoszenie, BBCH 52 – Kłoszenie, 20% kłosa/wiechy się odsłania. W przyrodzie rozwój, a więc przechodzenie roślin z jednej fazy do drugiej następuje w sposób płynny i dlatego w tej skali przyjęto za początek danej fazy stan 10% roślin z cechami opisywanymi w tej fazie, a za pełnię stan 50% roślin. Długość poszczególnych faz zależy od gatunku i pogody[4].

BBCH zboża.svg
Przykładowa skala BBCH odnosząca się do roślin zbożowych
Kod Faza i jej opis
0 Kiełkowanie
00 Suchy ziarniak
05 Z ziarniaka wydostaje się korzeń zarodkowy
09 Pochewka liściowa wydostaje się na powierzchnię gleby
1 Rozwój liści[a][b]
10 Z koleoptyla (pochewka liściowa) wydobywa się pierwszy liść
11 Widoczny 1 liść
12 Widoczny 2 liść
13 Widoczny 3 liść
19 9 lub więcej liści
2 Krzewienie[c]
20 Brak rozkrzewień
21 Widoczny 1 pęd boczny
22 Widoczny 2 pęd boczny
23 Widoczny 3 pęd boczny
29 Maksymalna liczba rozkrzewień – koniec krzewienia
3 Strzelanie w źdźbło (wzrost pędu na długość)
30 Pierwsze międzywęźle zaczyna się wydłużać, węzeł krzewienia podnosi się
31 Pierwszy węzeł co najmniej 1 cm nad węzłem krzewienia
32 Drugie kolanko (węzeł) co najmniej 2 cm nad pierwszym
33 Trzeci węzeł co najmniej 2 cm nad drugim
37 Widoczny nie rozwinięty liść flagowy, kłos zaczyna pęcznieć
39 Liść flagowy całkowicie rozwinięty, widoczny języczek liściowy ostatniego liścia
4 Grubienie pochwy liściowej liścia flagowego (rozwój kłosa w pochwie liściowej)
41 Wczesny rozwój kłosa/wiechy, nabrzmiewa pochwa liściowa liścia flagowego
43 Nabrzmiała pochwa liściowa liścia flagowego
45 Koniec nabrzmiewania pochwy liściowej liścia flagowego
47 Otwarta pochwa liściowa liścia flagowego
49 Widoczne pierwsze ości
5 Kłoszenie
51 Górna część kłosa/wiechy wyłania się z pochwy liściowej i widoczny jest pierwszy kłosek
52 Widoczne 20% kłosa/wiechy
55 Widoczne 50% kłosa/wiechy
59 Całkowicie widoczny kłos/wiecha
6 Kwitnienie
61 Widoczne pierwsze pylniki
65 Połowa pylników wykształcona
69 Wszystkie pylniki zaschnięte – koniec kwitnienia
7 Rozwój ziarniaków
71 Pierwsze ziarniaki osiągają dojrzałość wodnistą i osiągają połowę typowej wielkości
73 Początek dojrzałości mlecznej
75 Pełnia dojrzałości mlecznej ziarniaków
77 Późno-mleczna dojrzałość ziarniaków
8 Dojrzewanie
83 Początek dojrzałości woskowej
85 Dojrzałość woskowa miękka: ziarniaki łatwo się rozcierają między palcami
87 Dojrzałość woskowa twarda: ziarniaki łatwo złamać paznokciem
89 Dojrzałość pełna: ziarniaki twarde, trudne do podzielenia paznokciem
9 Zamieranie
92 Ziarniaki bardzo twarde
93 Ziarniaki są bardzo luźno ułożone w kłosie i mogą się osypać
97 Roślina więdnie i zamiera
99 Zebranie ziarna, okres spoczynku nasion

Fazy rozwojowe rzepaku według skali BBCH[5][edytuj | edytuj kod]

Skala BBCH odnosząca się do rzepaku
Kod Faza i jej opis
0 Kiełkowanie
00 Nasiona suche
01 Początek pęcznienia nasion
02 Pęcznienie w pełni
03 Koniec pęcznienia nasion
05 Z nasienia wydostaje się korzeń zarodkowy
07 Z okrywy nasiennej wydostaje się kiełek wraz z liścieniami
08 Kiełek rośnie ku powierzchni gleby
09 Liścienie wydostaje się na powierzchnię gleby
1 Rozwój liści
10 Całkowicie rozwinięte liścienie
11 Widoczny 1 liść
12 Widoczny 2 liść
13 Widoczny 3 liść[d]
19 9 lub więcej liści
2 Rozwój bocznych pędów
20 Brak pędów bocznych
21 Początek rozwoju bocznych pędów, widoczny 1 pęd boczny
22 Widoczny 2 pęd boczny
23 Widoczny 3 pęd boczny[e]
29 Koniec tworzenie bocznych pędów – maksymalna ich ilość – 9 lub więcej
3 Wydłużanie się pędu głównego
30 Początek wydłużania pędu, brak międzywęźli
31 Widoczne 1 międzywęźle
32 Widoczne 2 międzywęźla
33 Widoczne 3 międzywęźla[f]
39 Widoczne 9 lub więcej międzywęźli
5 Rozwój pąków kwiatowych
50 Pąki kwiatowe schowane w liściach
51 Pąki kwiatowe widoczne z góry, tzw. zielony pąk
52 Pąki kwiatowe wydostają się z najmłodszych liści
53 Pąki kwiatowe już rozwinięte, nad najmłodszymi liśćmi
55 Pojedyncze pąki kwiatowe (nadal zamknięte) już widoczne w głównym kwiatostanie
57 Pojedyncze pąki kwiatowe (nadal zamknięte) już widoczne w bocznych kwiatostanach
59 Widoczne pierwsze płatki (pąki kwiatowe nadal zamknięte)
6 Kwitnienie
60 Otwarte pierwsze kwiaty
61 Początek kwitnienia. 10% kwiatów otwartych na głównym kwiatostanie. Wydłużanie się głównego kwiatostanu
62 20% kwiatów otwartych na głównym kwiatostanie
63 30% kwiatów otwartych na głównym kwiatostanie
64 40% kwiatów otwartych na głównym kwiatostanie
65 Pełnia kwitnienia. 50% kwiatów otwartych na głównym kwiatostanie. Opadają pierwsze płatki
67 Koniec kwitnienia – większość płatków opada
69 Koniec kwitnienia
7 Rozwój owoców
71 10% łuszczyn osiąga typową wielkość
72 20% łuszczyn osiąga typową wielkość
73 30% łuszczyn osiąga typową wielkość
74 40% łuszczyn osiąga typową wielkość
75 50% łuszczyn osiąga typową wielkość
76 60% łuszczyn osiąga typową wielkość
77 70% łuszczyn osiąga typową wielkość
78 80% łuszczyn osiąga typową wielkość
79 90% łuszczyn osiąga typową wielkość
8 Dojrzewanie
80 Początek dojrzewania. Nasiona zielone wypełniają zagłębienia w łuszczynie.
81 10% łuszczyn dojrzewa. Nasiona brązowe i twarde
82 20% łuszczyn dojrzewa. Nasiona brązowe i twarde
83 30% łuszczyn dojrzewa. Nasiona brązowe i twarde
84 40% łuszczyn dojrzewa. Nasiona brązowe i twarde
85 50% łuszczyn dojrzewa. Nasiona brązowe i twarde
86 60% łuszczyn dojrzewa. Nasiona brązowe i twarde
87 70% łuszczyn dojrzewa. Nasiona brązowe i twarde
88 80% łuszczyn dojrzewa. Nasiona brązowe i twarde
89 90% łuszczyn dojrzewa. Nasiona brązowe i twarde
9 Zamieranie
97 Roślina zamiera
99 Zebranie nasion

Uwagi

  1. Liść jest rozwinięty wtedy, gdy można zaobserwować jego języczek (ligula) lub szczyt następnego liścia.
  2. Wydłużanie łodygi lub krzewienie może nastąpić wcześniej niż w fazie 13 i wtedy opis jest kontynuowany w fazie 21.
  3. Jeśli krzewienie nie jest zakończone a roślina przyrasta na długość, wówczas opis jest kontynuowany w fazie 30.
  4. Kolejne fazy trwają odpowiednio do liczby liści, np BBCH 16 – 6 liści.
  5. Kolejne fazy trwają odpowiednio do liczby pędów, np BBCH 16 – 6 pędów bocznych
  6. Kolejne fazy trwają odpowiednio do liczby międzywężli, np BBCH 36 – 6 międzywęźli

Przypisy

  1. J.C. Zadoks, T.T. Chang, C.F. Konzak. A decimal code for the growth stages of cereals.. „Weed Research”. 14, s. 415–421, 1974. doi:10.1111/j.1365-3180.1974.tb01084.x. 
  2. Hack et al.. The extended BBCH-scale. , s. 1, 1992 (ang.). 
  3. H. R. Kutcher, S. S. Malhi. Topography and Management of Nitrogen and Fungicide Affects Diseases and Productivity of Canola. „Agronomy Journal”. 97 (2), s. 533-541, 2004-05-1. American Society of Agronomy. doi:10.2134/agronj2005.0533 (ang.). 
  4. Władysław Kościelniak, Mirosław Dreczka: Nowoczesna uprawa zbóż. APRA Sp. z.o.o, 2009.
  5. Klucz do określania faz rozwojowych roślin rzepaku w skali BBCH. W: Technologia produkcji surowca. Warszawa: Polskie Stowarzyszenie Producentów Oleju, 2010, s. 130-131. ISBN 978-83-927541-3-8.