Skandowce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Grupa → 3
IIIB
↓ Okres
4 21
Sc
5 39
Y
6 57
La
7 89
Ac
Skandowce

Skandowce – pierwiastki 3 (dawn. IIIB lub III pobocznej) grupy układu okresowego.

Klasyfikacja[edytuj | edytuj kod]

Ta grupa, jak inne grupy należące do bloku d układu okresowego, powinna zawierać cztery pierwiastki, jednak nie ma zgodności co do przypisania pierwiastków z 6 i 7 okresu. Dwa pierwsze pierwiastki, skand (Sc) i itr (Y), nie budzą kontrowersji, natomiast jako pozostałe dwa przyjmuje się lantan (La) i aktyn (Ac) (taką klasyfikację spotyka się zazwyczaj w polskiej literaturze[1][2][3][4]), albo lutet (Lu) i lorens (Lr). Czasem przyjmuje się też, że grupa ta zawiera 32 elementy (dodatkowo wszystkie lantanowce oraz aktynowce), lub też, że zawiera tylko skand i itr.

Skand, itr i lantanowce są także nazywane łącznie metalami ziem rzadkich.

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Spośród pierwiastków przypisywanych do skandowców wszystkie poza lorensem występują naturalnie, jednak aktyn jedynie w ilościach śladowych. Właściwości lantanu są kontynuacją trendu zapoczątkowanego przez dwa lżejsze pierwiastki w grupie, natomiast lutet przypomina swoimi właściwościami itr, co jest zgodne z ogólnym podobieństwem metali 6 okresu do swoich sąsiadów z okresu 5. Pierwiastki klasyfikowane jako czwarty skandowiec (aktyn lub lorens) nie mają trwałych izotopów. Aktyn zachowuje się podobnie jak inne metale które osiągają III stopień utlenienia. Sztucznie syntetyzowany lorens ma prawdopodobnie właściwości podobne do lutetu i itru, co zostało częściowo potwierdzone doświadczalnie.

Jak do tej pory, nie zostały przeprowadzone eksperymenty aby zsyntetyzować następne pierwiastki które mogłyby należeć do 3 grupy układu okresowego. Unbiunium (Ubu, l.a. 121), który mógłby być zaliczony do pierwiastków 3 grupy, jest o trzy miejsca odległy od w tej chwili (2012) najcięższego znanego pierwiastka, ununoctium (Uuo, l.a. 118).

Położenie w układzie okresowym[edytuj | edytuj kod]

Skandowce leżą w bloku d układu okresowego. Należą do grupy tzw. metali przejściowych. Ogólna konfiguracja elektronowa skandowców to [GS](n-1)d1ns2. Gdzie [GS] to konfiguracja poprzedzającego gazu szlachetnego.

Występowanie w przyrodzie[edytuj | edytuj kod]

Skand, itr i lantan są średnio rozpowszechnione w skorupie ziemskiej, natomiast aktyn występuje jedynie w ilościach śladowych.

Właściwości fizyczne[edytuj | edytuj kod]

Skandowce są srebrzystobiałymi, miękkimi metalami. Związki chemiczne skandowców są bezbarwne. Wodorotlenki skandowców są słabo rozpuszczalne w wodzie.

Właściwości chemiczne[edytuj | edytuj kod]

Skandowce są bardzo podobne pod względem chemicznym. Charakteryzują się niską elektroujemnością. W związkach są na III stopniu utlenienia. W podwyższonej temperaturze reagują z tlenem, tworząc tlenki. Z wodą tworzą wodorotlenki, których charakter zasadowy rośnie "w dół" grupy. Wodorotlenek skandu jest amfoteryczny.

Otrzymywanie[edytuj | edytuj kod]

Skandowce są otrzymywane głównie przez elektrolizę ich stopionych soli.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Włodzimierz Trzebiatowski: Chemia nieorganiczna. Wyd. VIII. Warszawa: PWN, 1978, s. 488-491.
  2. J.D. Lee: Zwięzła chemia nieorganiczna. Wyd. 1. Warszawa: PWN, 1997, s. 308-309, 395. ISBN 83-01-12352-4.
  3. Adam Bielański: Podstawy chemii nieorganicznej. Wyd. 5. Warszawa: PWN, 2002, s. 991. ISBN 83-01-13654-5.
  4. Encyklopedia techniki CHEMIA. Warszawa: WNT, 1965.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]