Skołoszów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Skołoszów
Zespół szkół
Zespół szkół
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat jarosławski
Gmina Radymno
Wysokość 204,0 m n.p.m.
Liczba ludności 1400
Strefa numeracyjna (+48) 16
Kod pocztowy 37-550
Tablice rejestracyjne RJA
SIMC 0609847
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Skołoszów
Skołoszów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Skołoszów
Skołoszów
Ziemia 49°55′55″N 22°48′32″E/49,931944 22,808889Na mapach: 49°55′55″N 22°48′32″E/49,931944 22,808889
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Kościół parafialny. Pomiędzy drzwiami wejściowymi dwie tablice poświęcone pamięci skołoszowian poległych za Polskę
Obwodnica Radymna

Skołoszówwieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie jarosławskim, w gminie Radymno. Od 23 grudnia 1920[1] do 18 sierpnia 1945 znajdowała się na terenie województwa lwowskiego. W latach 1945–1974 wchodziła w skład woj. rzeszowskiego. Po zmianie podziału administracyjnego kraju w latach 1975–1998 wieś należała do woj. przemyskiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Skołoszów położony jest w południowo-wschodniej Polsce, na pograniczu Doliny Dolnego Sanu i Podgórza Rzeszowskiego, nad rzeką Radą (lewym dopływem Sanu). Leży na dawnym handlowym i strategicznym szlaku komunikacyjnym wiodącym z południa na północ wzdłuż Sanu i z zachodu na wschód od Krakowa przez Przemyśl do Lwowa. Wieś usytuowana jest na lessowym płaskowyżu. Urodzajna lessowa gleba uformowana jest w faliste wzgórza.

Pochodzenie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Nazwa samego Skołoszowa wywodzi się od wyrazów skole – nazwa doliny przy rzece Radzie, oraz szów – wzgórze po drugiej stronie rzeki. Osada na terenie Skołoszowa przypuszczalnie bezimienna istniała w IIIII w. Zostało to stwierdzone dzięki przypadkowemu odkryciu w 1958 dość dużej osady. Znaleziono tam pewną liczbę jam mieszkalnych z resztkami palenisk, ceramiki, kości zwierzęcych, sprzętów domowych. Zachowało się kilka wiadomości dotyczących śladów miejscowego kultu w postaci kamiennych prymitywnie wykonanych, starodawnych posągów. Jakkolwiek by były początki Skołoszowa, to nie ulega wątpliwości, że w połowie XIV w. trzeba było zakładać go na nowo.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Skołoszów ma ponad 600 lat. W 1393 roku pojawiła się bardzo szybko rozrastająca wieś zwana Skołosinem, a później Skołoszowem. Wieś tę otrzymał Jan Biały od biskupa przemyskiego za udział w bitwach i wykazaniem się bohaterstwem w wojnach.

W 1432 przywilejem biskupa przemyskiego Janusza z Lubienia została założona parafia rzymskokatolicka pw. św. Mikołaja.

W XV w. został Skołoszów przedmieściem Radymna. Na gruntach skołoszowskich powstał dwór biskupi, który miał bronić miasto przed napadami. Skołoszowianie pracowali na pańszczyźnie u biskupów przemyskich przez 4 dni w tygodniu.

W marcu 1656 król szwedzki, ciągnąc na Przemyśl, zajął Skołoszów. Był tu przez 3 dni, gdy w tym czasie Szwedzi rabowali Radymno i jego przedmieście. W następnych latach zdarzały się także napady Kozaków i Węgrów. Po długich latach ludność dźwigała się z klęsk i nieszczęść.

Następował coraz większy napływ ludności żydowskiej do Skołoszowa i Radymna. W II połowie XVIII w. ludność skołoszowską nawiedzały zarazy, tak że ludność została zdziesiątkowana.

Okres zaborów austriackich w dziejach Skołoszowa rozpoczął się w 1772. W II połowie XIX w. zaczęły się wielkie zmiany, których nie doceniano, m.in. regulacja Sanu., a także przeprowadzenie w 1860 linii kolejowej przez Skołoszów. Niewielką stację nazwano jednak Radymno.

Wiosną 1861 Wincenty Pol wziął w dzierżawę folwark w Skołoszowie (dziś nieistniejące zabudowania znajdowały się przy obecnej obwodnicy Radymna).

Podczas I wojny światowej jesienią 1914 został zajęty przez Rosjan, a odbity przez wojska austro-węgierskie i niemieckie w maju 1915 po bitwie pod Radymnem rozgrywanej na polach Skołoszowa[2].

Po kryzysie przysięgowym w Legionach Polskich i dyslokowaniu pod koniec sierpnia i na początku września 1917 Polskiego Korpusu Posiłkowego w rejon PrzemyślŻurawicaRadymno, w skołoszowskim folwarku stacjonował II dywizjon armat 1 Pułku Artylerii (sztab pułku znajdował się w radymniańskim ratuszu)[3].

Po I wojnie światowej zniszczony Skołoszów zaczął się rozbudowywać, zwiększyła się liczba mieszkańców. Jednakże granice Skołoszowa zostały znacznie zmniejszone na rzecz Radymna.

10 września 1939 wkroczyły tu pododdziały niemieckiej 4 Dywizji Lekkiej. Kompania z batalionu kpt. Józefa Matheisa, broniąc Radymna, była złożona w dużej części ze skołoszowskich mężczyzn, starała się atakować wojska niemieckie, jednak artyleria niemiecka była silniejsza[4]. Dopiero 27 lipca 1944 Armia Czerwona zajęła Skołoszów.

W latach 1945–1946 wysiedlono ze Skołoszowa 326 osób narodowości ukraińskiej do obwodów: tarnopolskiego, wołyńskiego i lwowskiego[5].

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

W 1952 został wybudowany nowy budynek szkoły powszechnej, rozbudowany później o jedno skrzydło z salą gimnastyczną. Obecnie w budynku tym znajduje się także gimnazjum. 6 grudnia 2011 oddano do użytku również wybudowaną przy budynku szkolnym halę sportową. W latach 19211978 istniał dom ludowy, w którym organizowano działalność kulturalną, teatralną, przebudowany w 1991 na tymczasową kaplicę. Istniało także Koło Gospodyń Wiejskich w latach 19251980.

W latach 1973-1974 miejscowość była siedzibą gminy Skołoszów. Na przełomie lat 70. i 80. mieszkańcy Skołoszowa i okolic mieli możliwość zatrudnienia się blisko miejsca zamieszkania, ponieważ w sąsiedniej miejscowości, Radymnie, kwitł przemysł. Obecnie z pracą jest trudno. Skołoszów jest dużą wsią, która w miarę swoich możliwości rozwija się. Powstała czwarta w historii Skołoszowa budowla sakralna, którą wybudowano w 1993. Istnieje także stadion sportowy i piątoligowy Ludowy Klub Sportowy.

Parafia rzymskokatolicka Miłosierdzia Bożego powstała dopiero w 1991. Erygowana została przy tymczasowej kaplicy. Murowany kościół parafialny pw. Miłosierdzia Bożego wybudowany został według projektu architekta Józefa Olecha i inżyniera Stanisława Bodziaka. Ko­ściół został poświęcony przez arcybiskupa Józefa Michalika w 1994. Parafia należy do dekanatu Radymno w archidiecezji przemyskiej[6].

Od 1996 w Skołoszowie ma swą siedzibę Zakład Gospodarki Komunalnej Gminy Radymno z/s w Skołoszowie – zakład budżetowy powołany do życia uchwałą Rady Gminy Radymno, mający obsługiwać mieszkańców gminy Radymno.

W 2001 oddano do użytku obwodnicę Radymna, która przebiega przez na ziemie skołoszowskie, a w [2013] – odcinek autostrady A1.

W latach 2010-2011 wybudowano we wsi kanalizację.

Znani skołoszowianie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Dz. U. z 1920 r. Nr 117, poz. 768 - Ustawa z 3 grudnia 1920 o tymczasowej organizacji władz administracyjnych II instancji (województw) na obszarze b. Królestwa Galicji i Lodomerji z W. Ks. Krakowskiem oraz na wchodzących w skład Rzeczypospolitej Polskiej obszarach Spisza i Orawy
  2. Zob. szerzej: Zbigniew Moszumański: Działania wojenne na ziemi radymniańskiej w XX wieku, w: Bogusława Januszko, Barbara Hałas [red.]: Skołoszów moja mała Ojczyzna. Łańcut: Techgraf, 2007, s. 63–71.
  3. Zob. szerzej: Zbigniew Moszumański: Od kryzysu przysięgowego do Rarańczy (1 Pułk Artylerii Polskiego Korpusu Posiłkowego), „Rocznik Przemyski” 2008, t. XLIV, z. 1, Historia Wojskowości, s. 145–174.
  4. Zob. szerzej: Zbigniew Moszumański: Obrona Radymna w 1939 r., „Rocznik Przemyski” 2004, t. XL, z. 1, Historia Wojskowości, s. 161–170.
  5. Нові джерела щодо примусового переселення українців у 1944-1946 роках (за матеріалами Державного архіву Львівської області).
  6. Skołoszów na stronie gminy. [dostęp 2012-06-12].
  7. Zob. szerzej: Zbigniew Moszumański: Radymniańscy bohaterowie, „Rocznik Przemyski” 2012, t. XLVIII, z. 1, Historia Wojskowości, s. 132–175.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Henryk Hazik [red.]: Chluba Skołoszowa: Marta jedna z dziejów karta. Skołoszów: Techgraf, 2005.
  • Bogusława Januszko, Barbara Hałas [red.]: Skołoszów moja mała Ojczyzna. Łańcut: Techgraf, 2007.
  • Zbigniew Moszumański: Działania wojenne na ziemi radymniańskiej w XX wieku, w: Bogusława Januszko, Barbara Hałas [red.]: Skołoszów moja mała Ojczyzna. Łańcut: Techgraf, 2007, s. 61–93.
  • Zbigniew Moszumański: Od kryzysu przysięgowego do Rarańczy (1 Pułk Artylerii Polskiego Korpusu Posiłkowego), „Rocznik Przemyski” 2008, t. XLIV, z. 1, Historia Wojskowości, s. 145–174.
  • Zbigniew Moszumański: Obrona Radymna w 1939 r., „Rocznik Przemyski” 2004, t. XL, z. 1, Historia Wojskowości, s. 161–170.
  • Zbigniew Moszumański: Radymniańscy bohaterowie, „Rocznik Przemyski” 2012, t. XLVIII, z. 1, Historia Wojskowości, s. 132–175.
  • Skołoszów w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom X (Rukszenice – Sochaczew) z 1889 r.