Skoczogonki
| Skoczogonki | |
| Collembola[1] | |
| Lubbock, 1870 | |
 |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | stawonogi |
| Podtyp | sześcionogi |
| Gromada | skrytoszczękie |
| Rząd | skoczogonki |
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Skoczogonki (Collembola) – rząd stawonogów z grupy skrytoszczękich, siostrzanej dla owadów. Obejmuje ok. 5 tysięcy gatunków, z których w Polsce występuje około 300.
Spis treści |
Morfologia [edytuj]
Skoczogonki występują w środowisku wodnym i lądowym. Nie mają skrzydeł (pierwotnie bezskrzydłe). Wydłużone ciało o różnorodnym ubarwieniu, długości kilku milimetrów, zwykle bez oczu, czułki 4-6 członowe i 6-segmentowy odwłok. Aparat gębowy gryzący lub kłująco-ssący. Gatunki skaczące posiadają na odwłoku tzw. widełki skokowe i hamowidło. Pierwszy segment odwłokowy jest zaopatrzony na stronie brzusznej w rurkowatą przysadkę, zwaną cewką brzuszną. Może ona nabrzmiewać na wierzchołku i służyć jako przylga dla przytwierdzenia się do podłoża. Brak wieloczłonowych przysadek odwłokowych, zamiast nich czasami są krótkie, pazurkowate wyrostki na wierzchołku odwłoka. Gatunki nieskaczące są pozbawione widełek i zaszczepki, czyli hamowidła. Stopy są 1-członowe. Rozwój przebiega bez przeobrażenia[2].
Występują licznie w różnych wilgotnych środowiskach, we wszystkich typach gleb, ściółce leśnej, mchu, a nawet na śniegu. Odżywiają się martwą materią organiczną lub roślinami, przyczyniając się do rozwoju mikroflory glebowej. Wiele gatunków jest szkodnikami upraw szklarniowych.
Skamieniałości najstarszego znanego skoczogonka (Rhyniella precursor) znalezione zostały w dolnodewońskim stanowisku paleontologicznym Rhynie Chert w Szkocji.
Systematyka [edytuj]
Tradycyjnie do skoczogonków zaliczano dwa podrzędy: Arthropleona i Symphypleona, później wyróżniono również Neelipleona, jednak nie wszyscy taksonomowie zgadzali się z taką interpretacją[3]. W niektórych klasyfikacjach wyróżniano Entomobryomorpha, Neelipleona, Poduromorpha i Symphypleona[1], w innych Entomobryomorpha i Poduromorpha uznawano za podgrupy wewnątrz Arthropleona[4]. W analizach filogenetycznych przeprowadzonych przez Haesego (2002) oraz Luana i współpracowników (2005) grupa Symphypleona była parafiletyczna. U Haesego parafiletyczne były również Entobryomorpha, zaś monofiletyczne – Poduromorpha, podczas gdy w analizach Luanga i in. monofiletyczne były zarówno Entobryomorpha, jak i Poduromorpha (a tym samym również Arthropleona jako całość)[5][4].
Niektórzy naukowcy sugerowali, że skoczogonki w ogóle nie należą do sześcionogów, jednak analizy filogenomiczne[6] oraz genetyczne wskazują, że Collembola wraz z pozostałymi skrytoszczękimi należą do Hexapoda jako grupa siostrzana owadów. Analiza przeprowadzona przez Luana i współpracowników sugeruje, że skoczogonki są grupą siostrzaną kladu obejmującego pierwogonki i widłogonki[4].
Inne [edytuj]
Jednym z entomologów zajmujących się badaniem skoczogonków był Jan Stach.
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Collembola w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
- ↑ N. Pławilszczikow: Klucz do oznaczania owadów. Warszawa: PWRiL, 1972.
- ↑ Francesco Frati, Chris Simon, Jack Sullivan, David L. Swofford. Evolution of the mitochondrial cytochrome oxidase II gene in Collembola. „Journal of Molecular Evolution”. 44 (2), s. 145–158, 1997. doi:10.1007/PL00006131 (ang.).
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Luan Yuanxia, John M. Mallatt, Xie Rongdong, Yang Yiming, Yin Wenying. The phylogenetic positions of three basal-Hexapod groups (Protura, Diplura, and Collembola) based on ribosomal RNA gene sequences. „Molecular Biology and Evolution”. 22 (7), s. 1579–1592, 2005. doi:10.1093/molbev/msi148 (ang.).
- ↑ Cyrille A. D'Haese. Were the first springtails semi-aquatic? A phylogenetic approach by means of 28S rDNA and optimization alignment. „Proceedings of the Royal Society B”. 269 (1496), s. 1143–1151, 2002. doi:10.1098/rspb.2002.1981 (ang.).
- ↑ Jerome C. Regier, Jeffrey W. Shultz, Andreas Zwick, April Hussey, Bernard Ball, Regina Wetzer, Joel W. Martin, Clifford W. Cunningham. Arthropod relationships revealed by phylogenomic analysis of nuclear protein-coding sequences. „Nature”. 463, s. 1079–1083, 2010. doi:10.1038/nature08742 (ang.).
Linki zewnętrzne [edytuj]
- Bellinger, P.F., Christiansen, K.A. & Janssens, F. 1996-2009. Checklist of the Collembola of the World (ang.)
