Skoczogonki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Skoczogonki
Collembola[1]
Lubbock, 1870
Skoczogonki
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Podtyp sześcionogi
Gromada skrytoszczękie
Rząd skoczogonki
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Skoczogonki (Collembola) – rząd stawonogów z grupy skrytoszczękich, siostrzanej dla owadów. Opisano około 8 tysięcy gatunków[2], z których w Polsce występuje około 300. Rzeczywista różnorodność tej grupy jest jednak zdecydowanie większa[3], może nawet przekraczać 50 tysięcy gatunków[2].

Budowa i biologia[edytuj | edytuj kod]

Skoczogonki występują w środowisku wodnym i lądowym. Nie mają skrzydeł (pierwotnie bezskrzydłe). Wydłużone ciało o różnorodnym ubarwieniu, długości kilku milimetrów, zwykle bez oczu, czułki 4-6-członowe i 6-segmentowy odwłok. Aparat gębowy gryzący lub kłująco-ssący. Gatunki skaczące posiadają na odwłoku tzw. widełki skokowe i hamowidło. Pierwszy segment odwłokowy jest zaopatrzony na stronie brzusznej w rurkowatą przysadkę, zwaną cewką brzuszną. Może ona nabrzmiewać na wierzchołku i służyć jako przylga dla przytwierdzenia się do podłoża. Brak wieloczłonowych przysadek odwłokowych, zamiast nich czasami są krótkie, pazurkowate wyrostki na wierzchołku odwłoka. Gatunki nieskaczące są pozbawione widełek i zaszczepki, czyli hamowidła. Stopy są 1-członowe. Rozwój przebiega bez przeobrażenia[4].

Występują licznie w różnych wilgotnych środowiskach, we wszystkich typach gleb, ściółce leśnej, mchu, a nawet na śniegu. Odżywiają się martwą materią organiczną lub roślinami, przyczyniając się do rozwoju mikroflory glebowej. Wiele gatunków jest szkodnikami upraw szklarniowych.

Skamieniałości najstarszego znanego skoczogonka (Rhyniella precursor) znalezione zostały w dolnodewońskim stanowisku paleontologicznym Rhynie Chert w Szkocji.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Tradycyjnie do skoczogonków zaliczano dwa podrzędy: Arthropleona i Symphypleona, później wyróżniono również Neelipleona, jednak nie wszyscy taksonomowie zgadzali się z taką interpretacją[5]. W niektórych klasyfikacjach wyróżniano Entomobryomorpha, Neelipleona, Poduromorpha i Symphypleona[1], w innych Entomobryomorpha i Poduromorpha uznawano za podgrupy wewnątrz Arthropleona[6]. W analizach filogenetycznych przeprowadzonych przez Haesego (2002) oraz Luana i współpracowników (2005) grupa Symphypleona była parafiletyczna. U Haesego parafiletyczne były również Entobryomorpha, zaś monofiletyczne – Poduromorpha, podczas gdy w analizach Luanga i in. monofiletyczne były zarówno Entobryomorpha, jak i Poduromorpha (a tym samym również Arthropleona jako całość)[7][6].

Niektórzy naukowcy sugerowali, że skoczogonki w ogóle nie należą do sześcionogów, jednak analizy filogenomiczne[8] oraz genetyczne wskazują, że Collembola wraz z pozostałymi skrytoszczękimi należą do Hexapoda jako grupa siostrzana owadów. Analiza przeprowadzona przez Luana i współpracowników sugeruje, że skoczogonki są grupą siostrzaną dla kladu obejmującego pierwogonki i widłogonki[6].

Inne[edytuj | edytuj kod]

Jednym z entomologów zajmujących się badaniem skoczogonków był Jan Stach.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Collembola w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. 2,0 2,1 Francesco Cicconardi, Pietro P. Fanciulli, Brent C. Emerson. Collembola, the biological species concept, and the underestimation of global species richness. „Molecular Ecology”, 2013. doi:10.1111/mec.12472 (ang.). 
  3. David Porco, Anne Bedos, Penelope Greenslade, Charlene Janion, Dariusz Skarżyński, Mark Ian Stevens, B. Jansen van Vuuren, Louis Deharveng. Challenging species delimitation in Collembola: cryptic diversity among common springtails unveiled by DNA barcoding. „Invertebrate Systematics”. 26 (6), s. 470–477, 2012. doi:10.1071/IS12026 (ang.). 
  4. N. Pławilszczikow: Klucz do oznaczania owadów. Warszawa: PWRiL, 1972.
  5. Francesco Frati, Chris Simon, Jack Sullivan, David L. Swofford. Evolution of the mitochondrial cytochrome oxidase II gene in Collembola. „Journal of Molecular Evolution”. 44 (2), s. 145–158, 1997. doi:10.1007/PL00006131 (ang.). 
  6. 6,0 6,1 6,2 Luan Yuanxia, John M. Mallatt, Xie Rongdong, Yang Yiming, Yin Wenying. The phylogenetic positions of three basal-Hexapod groups (Protura, Diplura, and Collembola) based on ribosomal RNA gene sequences. „Molecular Biology and Evolution”. 22 (7), s. 1579–1592, 2005. doi:10.1093/molbev/msi148 (ang.). 
  7. Cyrille A. D'Haese. Were the first springtails semi-aquatic? A phylogenetic approach by means of 28S rDNA and optimization alignment. „Proceedings of the Royal Society B”. 269 (1496), s. 1143–1151, 2002. doi:10.1098/rspb.2002.1981 (ang.). 
  8. Jerome C. Regier, Jeffrey W. Shultz, Andreas Zwick, April Hussey, Bernard Ball, Regina Wetzer, Joel W. Martin, Clifford W. Cunningham. Arthropod relationships revealed by phylogenomic analysis of nuclear protein-coding sequences. „Nature”. 463, s. 1079–1083, 2010. doi:10.1038/nature08742 (ang.). 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]