Skorpiony
| Skorpiony | |
| Scorpiones | |
| Latreille, 1817 | |
 Skorpion |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | stawonogi |
| Podtyp | szczękoczułkowce |
| Gromada | pajęczaki |
| Rząd | skorpiony |
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
 Hasło skorpion w Wikisłowniku |
|
Skorpiony (Scorpiones) - rząd pajęczaków (Arachnida) o wielkości od 13 do nawet ponad 180 mm (skorpion cesarski), zamieszkujących zarówno obszary tropikalne (od lasów deszczowych po tereny pustynne), jak i wysokogórskie tereny okresowo przykrywane śniegiem. Skorpiony charakteryzują się obecnością kolca jadowego na ostatnim segmencie odwłoku.
Mają zdolność hibernacji (gatunki spotykane w Alpach) oraz estywacji (gatunki tropikalne), znoszą też promieniowanie w dawce śmiertelnej dla człowieka. Doskonale orientują się w ciemnościach - specjalne szczecinki na kleszczach rejestrują drgania powietrza (wychwytują na przykład uderzenia owadzich skrzydeł).
Istnieją dowody na to, że skorpiony istniały już 400 mln lat temu i razem z innymi pajęczakami oraz owadami były pionierami życia na lądzie.
Spis treści |
[edytuj] Budowa
W ciele skorpiona można wyróżnić dwie części: głowotułów i odwłok, na który składają się: przedodwłok i zaodwłok.
- Głowotułów
Szczękoczułki skorpionów są olbrzymie, trójczłonowe, za to nogogłaszczki malutkie lecz zakończone dość dużymi, ostro zakończonymi kleszczami. Na grzbietowej stronie głowotułowia występuje od 0 do 6 par oczu (jedne z najczulszych narządów światłoczułych w zwierzęcym świecie), za dnia chronionych specjalnym barwnikiem zatrzymującym światło.
- Przedodwłok
U dorosłych skorpionów obserwuje się przedodwłok 7-segmentowy. Na pierwszym segmencie, pośrodku od strony brzusznej (u podstawy grzebieni) znajduje się wieczko płciowe, pod którym znajdują się ujścia otworów płciowych. Grzebienie są zmodyfikowanymi nogami, przekształconymi w narządy zmysłów.
- Odnóża kroczne
Umiejscowione wyłącznie na głowotułowiu, w liczbie 4 par, zakończone pazurkami. Na biodrach 4 pary znajdują się ujścia cewek Malpighiego.
- Zaodwłok
Metasoma składająca się z pięciu segmentów, oraz telsona z kolcem jadowym, który nie jest rozważany jako regularny segment. Na końcu V segmentu znajduje się odbyt. Telson zawiera pęcherzyk zawierający porcję jadu (wytwarzanego przez dwa gruczoły jadowe), który paraliżuje układ nerwowy ofiary.
[edytuj] Rozród
W przeciwieństwie do większości pajęczaków skorpiony są żyworodne[1], a samica opiekuje się młodymi nosząc je na grzbiecie aż do pierwszego linienia, opisywanego przez hodowców skrótem L1. Następuje wtedy usamodzielnienie młodych i zaprzestanie konsumowania zdobyczy matki.
|
← mln lat temu
Skorpiony
|
||||||||||||
| ← 4,6 mld | 542 | 488 | 444 | 416 | 359 | 299 | 251 | 200 | 145 | 65 | 23 | 2 |
[edytuj] Systematyka
Według Fet & Soleglad (2005)[2], część skorpionologów jednak uznaje pracę Prendni & Wheeler (2005)[3]. Różnice między tymi dwoma punktami widzenia są znaczne, najbezpieczniej jednak używać systematyki przedstawionej w ostatnio wydanej publikacji:
- Akravidae Levy, 2007
- Bothriuridae Simon, 1880
- Buthidae C.L. Koch, 1837
- Caraboctonidae Kraepelin, 1905
- Chactidae Pocock, 1893
- Chaerilidae Pocock, 1893
- Euscorpiidae Laurie, 1896
- Hemiscorpiidae Pocock, 1893
- Iuridae Thorell, 1876
- Pseudochactidae Gromov, 1998
- Scorpionidae Latreille, 1802
- Superstitioniidae Stahnke, 1940
- Troglotayosicidae Lourenço, 1998
- Typhlochactidae Mitchell, 1971
- Vaejovidae Thorell, 1876
[edytuj] Ciekawostki
- W czasach prehistorycznych występowały skorpiony o znacznych rozmiarach, np. Brontoscorpio anglicus o długości 1 metra.
- Pancerz skorpionów emituje zielone światło pod wpływem promieniowania UV.
- W krajach północnoafrykańskich, gdzie skorpiony są dość powszechne, mieszkańcy zabezpieczają swoje domy przed tymi zwierzętami układając dookoła domu krąg z gładkich płytek. Skorpiony nie potrafią bowiem pokonywać gładkich powierzchni [4]
[edytuj] Linki zewnętrzne
Przypisy
- ↑ W.R. Lourenco: Reproduction in scorpions, with special reference to parthenogenesis. W: S. Toft, P.G. Henriksen, N. Scharff (red.): European Arachnology 2000: 19th European Colloquium of Arachnology, Aarhus, Denmark, 17-22.07.2000. Aarhus: Aarhus University Press, 2002, s. 71–85. ISBN 87-7934-001-6.
- ↑ Fet, V. & M. E. Soleglad: Contributions to scorpion systematics. I. On recent changes in high-level taxonomy.. Euscorpius 31:1-13, 2005.
- ↑ Prendni, L. & W. C. Wheeler: Scorpion higher phylogeny and classification, taxonomic anarchy, and standards for peer review in online publishing.. Cladistics 21(5):446-494., 2005.
- ↑ 21. Wiek, wydanie wrzesień 2009, ISSN 1896-4117, str. 10
