Skorpiony

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Skorpiony
Scorpiones
Latreille, 1817
Skorpion
Skorpion
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Podtyp szczękoczułkowce
Gromada pajęczaki
Rząd skorpiony
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło skorpion w Wikisłowniku
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
związanych ze skorpionem

Skorpiony (Scorpiones) – rząd pajęczaków (Arachnida) o wielkości od 13 do nawet ponad 180 mm (skorpion cesarski), zamieszkujących zarówno obszary tropikalne (od lasów deszczowych po tereny pustynne), jak i wysokogórskie tereny okresowo przykrywane śniegiem. Skorpiony charakteryzują się obecnością kolca jadowego na ostatnim segmencie odwłoku.

Mają zdolność hibernacji (gatunki spotykane w Alpach) oraz estywacji (gatunki tropikalne), znoszą też promieniowanie w dawce śmiertelnej dla człowieka. Doskonale orientują się w ciemnościach - specjalne szczecinki na kleszczach rejestrują drgania powietrza (wychwytują na przykład uderzenia owadzich skrzydeł), odnóżami potrafią wykrywać drgania podłoża.

Istnieją dowody na to, że skorpiony istniały już 400 mln lat temu i razem z innymi pajęczakami oraz owadami były pionierami życia na lądzie.

Budowa[edytuj | edytuj kod]

W ciele skorpiona można wyróżnić dwie części: głowotułów i odwłok, na który składają się: przedodwłok i zaodwłok.

Głowotułów

Szczękoczułki skorpionów są olbrzymie, trójczłonowe, za to nogogłaszczki malutkie lecz zakończone dość dużymi, ostro zakończonymi kleszczami. Na grzbietowej stronie głowotułowia występuje od 0 do 6 par oczu (jedne z najczulszych narządów światłoczułych w zwierzęcym świecie), za dnia chronionych specjalnym barwnikiem zatrzymującym światło.

Przedodwłok

U dorosłych skorpionów obserwuje się przedodwłok 7-segmentowy. Na pierwszym segmencie, pośrodku od strony brzusznej (u podstawy grzebieni) znajduje się wieczko płciowe, pod którym znajdują się ujścia otworów płciowych. Grzebienie są zmodyfikowanymi nogami, przekształconymi w narządy zmysłów.

Odnóża kroczne

Umiejscowione wyłącznie na głowotułowiu, w liczbie 4 par, zakończone pazurkami. Na biodrach IV pary znajdują się ujścia cewek Malpighiego.

Zaodwłok

Metasoma składająca się z pięciu segmentów, oraz telsona z kolcem jadowym, który nie jest rozważany jako regularny segment. Na końcu V segmentu znajduje się odbyt. Telson zawiera pęcherzyk zawierający porcję jadu (wytwarzanego przez dwa gruczoły jadowe), który paraliżuje układ nerwowy ofiary.

Rozród[edytuj | edytuj kod]

W przeciwieństwie do większości pajęczaków skorpiony są żyworodne[1], a samica opiekuje się młodymi (do 30) nosząc je na grzbiecie aż do pierwszego linienia, opisywanego przez hodowców skrótem L1. Następuje wtedy usamodzielnienie młodych i zaprzestanie konsumowania zdobyczy matki.


← mln lat temu
Skorpiony
← 4,6 mld 541 488 443 419 359 299 252 201 145 66 23 2


Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Według Fet & Soleglad (2005)[2], część skorpionologów jednak uznaje pracę Prendni & Wheeler (2005)[3]. Różnice między tymi dwoma punktami widzenia są znaczne, najbezpieczniej jednak używać systematyki przedstawionej w ostatnio wydanej publikacji:

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • W czasach prehistorycznych występowały skorpiony o znacznych rozmiarach, np. Brontoscorpio anglicus o długości 1 metra.
  • Pancerz skorpionów emituje zielone światło pod wpływem promieniowania UV.
  • Skorpion może wytrzymać nawet rok bez pożywienia.
  • W krajach północnoafrykańskich, gdzie skorpiony są dość powszechne, mieszkańcy zabezpieczają swoje domy przed tymi zwierzętami układając dookoła domu krąg z gładkich płytek. Skorpiony nie potrafią bowiem pokonywać gładkich powierzchni [4]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. W.R. Lourenco: Reproduction in scorpions, with special reference to parthenogenesis. W: S. Toft, P.G. Henriksen, N. Scharff (red.): European Arachnology 2000: 19th European Colloquium of Arachnology, Aarhus, Denmark, 17-22.07.2000. Aarhus: Aarhus University Press, 2002, s. 71–85. ISBN 87-7934-001-6.
  2. Fet, V. & M. E. Soleglad: Contributions to scorpion systematics. I. On recent changes in high-level taxonomy.. Euscorpius 31:1-13, 2005.
  3. Prendni, L. & W. C. Wheeler: Scorpion higher phylogeny and classification, taxonomic anarchy, and standards for peer review in online publishing.. Cladistics 21(5):446-494., 2005.
  4. 21. Wiek, wydanie wrzesień 2009, ISSN 1896-4117, str. 10