Skorupiaki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Skorupiaki
Crustacea
Brünnich, 1772
Skorupiaki
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Podtyp skorupiaki
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Skorupiaki (Crustacea) – podtyp stawonogów, w większości wodnych. Wiele gatunków wchodzi w skład planktonu. Znanych jest ponad 50 tysięcy gatunków. Badaniem skorupiaków zajmuje się karcynologia[1]

Budowa zewnętrzna[edytuj | edytuj kod]

Wyraźny podział ciała na kilka odcinków - tagmy (głowotułów i odwłok). Wyraźna segmentacja tułowia i odwłoka. Charakteryzują się dużym stopniem zróżnicowania budowy. Wielkość od 0,5 mm (oczlik) do kilkudziesięciocentymetrowych okazów homarów czy langust. Największy skorupiak to krab japoński. Na głowie znajduje się pięć par silnie zmodyfikowanych odnóży: czułki I pary, czułki II pary, żuwaczki, szczęki I pary i szczęki II pary. Tułów i odwłok mają liczne odnóża służące do lokomocji, chwytania zdobyczy lub oddychania [2]. Odnóża są dwuczęściowe z wyjątkiem pierwszej pary czułków. U większości ciało pokryte pancerzem (karapaksem). Wiele gatunków pasożytniczych np. spośród wąsonogów (Cirripedia) lub widłonogów (Copepoda) to pasożyty wewnętrzne, których skrajnie uproszczona budowa zewnętrzna i wewnętrzna w niczym nie przypomina budowy wolno żyjących przedstawicieli. Ich przynależność do podtypu skorupiaków określa się na podstawie analizy budowy stadiów larwalnych lub badań genetycznych.

Układ mięśniowy[edytuj | edytuj kod]

Skorupiaki mają zginacze i prostowniki, których działanie jest antagonistyczne.

Układ krążenia[edytuj | edytuj kod]

Układ krążenia skorupiaków, tak jak innych stawonogów, jest otwarty. Krąży w nim hemolimfa, powstała z wymieszania krwi i płynu jamy ciała. Barwniki oddechowe występujące u skorupiaków to hemocyjanina i hemoglobina.

Układ wydalniczy[edytuj | edytuj kod]

Narządami wydalniczymi skorupiaków są metanefrydia znajdujące się w gruczołach czułkowych lub i szczękowych.

Oddychanie[edytuj | edytuj kod]

Mniejsze oddychają całą powierzchnią ciała, większe skrzelami lub płucami odwłokowymi.

Rozmnażanie[edytuj | edytuj kod]

Większość skorupiaków jest rozdzielnopłciowa, nieliczne są obojnakami. Rozwój może być prosty lub złożony.

Środowisko życia[edytuj | edytuj kod]

Zwierzęta wodne, w większości wolno żyjące, rzadziej osiadłe (wąsonogi), nieliczne lądowe – te na ogół składają jaja w morzu, część na lądzie w wilgoci. Pasożyty nieliczne.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Klasyfikacja skorupiaków jest przedmiotem żywej dyskusji specjalistów i w dużej mierze różni się zależnie od źródła. Podana niżej jest uznawana przez wielu specjalistów[3]:

Wedle tej pracy skorupiaki uzyskują rangę podtypu, do którego należy 6 żyjących gromad:

W innych źródłach[4] natknąć się można jeszcze na przestarzały układ systematyczny, w którym skorupiaki są gromadą (podtyp żuwaczkowce) i dzielą się na:

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Grabda E. (red.) Zoologia – Bezkręgowce. PWN, Warszawa 1989

Przypisy

  1. karcynologia w internetowym słowniku języka polskiego PWN (sjp.pwn.pl).
  2. Otałęga Z.(red,) 2000. Encyklopedia biologiczna. Opres, Kraków.
  3. Martin, J.W. & Davis, G.E., 2001. An Updated Classification of the recent Crustacea. Natural History Museum of Los Angeles County, Science Series 39.
  4. np. Balerstet, Lewiński, Prokop, Sabath, Skirmuntt "Biologia 1" zakres rozszerzony, Rumia, Wydawnictwo Pedagogiczne Operon, 2002 ISBN 83-87518-88-3