Smaczliwka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Awokado
Owoc Persea americana
Owoc Persea americana
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad magnoliowe
Rząd wawrzynowce
Rodzina wawrzynowate
Rodzaj Persea
Nazwa systematyczna
Persea Mill.
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Awokado, smaczliwka (Persea Scheffer) – rodzaj wiecznie zielonych drzew z rodziny wawrzynowatych (Lauraceae). Występuje w klimacie tropikalnym i subtropikalnym Ameryki.
Wykopaliska dowodzą, że awokado było już wykorzystywane 7000 lat p.n.e. Pierwotnie pochodzi z południowego Meksyku, lecz stosunkowo szybko rozpowszechniło się z Ameryki Północnej - przez Środkową - aż do Południowej (Peru)[2].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Dorasta do 20 m wysokości.
Liście
Skórzaste, lancetowate, całobrzegie, o długości do 25 cm, 2-12 cm szerokości, ułożone na pędzie skrętolegle lub naprzemianlegle.
Kwiaty
Żółtawozielone, zebrane w wiechy na szczytach pędów.
Owoce
Owoc smaczliwki, nazywany gruszką awokado, ma gruszkowaty, rzadziej okrągły lub jajowaty kształt. Gruby, zielony egzokarp otacza tłusty, kremowozielonkawy miąższ (mezokarp) oraz niejadalne nasiono. Ze względu na brak endokarpu owoc ten jest jednonasienną jagodą[3][4][5], z nasionem otoczonym cienką łupiną nasienną. Z uwagi jednak na podobieństwo morfologiczne część autorów zalicza ten owoc do pestkowców[6].
Okres dojrzewania owocu jest wyjątkowo długi – przeciętnie trwa 6-8 miesięcy. Częścią jadalną jest miąższ, stanowiący ok. 85% masy owocu.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG III z 2009)[1]

Jeden z około 50 rodzajów zaliczanych do rodziny wawrzynowatych (Lauraceae), wchodzącej w skład rzędu wawrzynowców (Laurales) stanowiącego klad w obrębie grupy magnoliowych w obrębie wczesnych dwuliściennych.

Pozycja w systemie Reveala (1993–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Magnoliopsida Brongn., podklasa Magnoliidae Novák ex Takht., nadrząd Lauranae Takht., rząd wawrzynowce (Laurales Perleb), rodzina wawrzynowate (Lauraceae Juss.), podrodzina Perseoideae Pax in Engl. & Prantl, plemię Perseeae Nees, rodzaj smaczliwka (Persea Mill.)[7].

Gatunki (wybór)

Skład chemiczny i wartość odżywcza[edytuj | edytuj kod]

W 100 g owocu awokado znajdują się:

Toksyczność dla zwierząt[edytuj | edytuj kod]

Liście, gałęzie, kora i pestki awokado są trujące dla zwierząt. Spożycie może doprowadzić do śmierci[9][10].

Zastosowania[edytuj | edytuj kod]

Awokado jest stosowane przede wszystkim w sztuce kulinarnej. Zawarte w owocach tłuszcze są równie łatwo przyswajalne przez organizm człowieka co masło. Zawartość nienasyconych tłuszczów sprawia, że polecane powinno być osobom chorującym na miażdżycę, nadciśnienie oraz jako uzupełnienie diety lub namiastka masła[11].

Awokado wskazane jest dla osób chorujących na stłuszczenie wątroby i zaburzenia metabolizmu tłuszczów, gdyż zawarta w nim miedź powoduje normalizację funkcji enzymatycznych wątroby i ustępowanie stłuszczenia[potrzebne źródło].

W 2000 r. na Międzynarodowym Kongresie Chemicznym w Honolulu dr H. Kawagiszi z Uniwersytetu Szizuoka (Japonia) przedstawił zachęcające wyniki oddziaływania awokado na wątrobę porażoną wirusem HCV i wirusowym zapaleniem wątroby (WZW typu C)[12].

Dojrzały owoc doskonale się rozsmarowuje. Bywa zamiennikiem tłuszczów zwierzęcych. Spożywać go można w postaci sałatek oraz przystawek. Dodanie soku z cytryny zapobiega brunatnieniu miąższu owocu.

Owoc znajduje także różnorodne zastosowanie w kuchniach etnicznych:

  • wegetariańskie sushi (Japonia/Kalifornia),
  • napoje mleczne z awokado i lodem (vitamina de abacate, Brazylia),
  • pasta z awokado (guacamole, Meksyk),
  • odwar sporządzony ze skóry pomaga w rozstrojach żołądkowo-jelitowych oraz wykazuje działanie przeciwrobacze.

Awokado stosuje się także w kosmetyce. Maseczki z tego owocu łagodzą podrażnienia skóry (w tym również spowodowane słońcem) i odżywiają cerę.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Barlow, Connie und Paul Martin; The Ghosts of Evolution: nonsensical fruit, missing partners and other ecological anachronisms, 2002
  2. Hirokazu Kawagishi, Yuko Fukumoto, Mina Hatakeyama,... "Liver Injury Suppressing Compounds from Avocado (Persea americana)"//Journal of Agricultural and Food Chemistry, 2001, 49 (5), pp 2215–2221 - 11 cytowań referencyjnych (abstract zob.: http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/jf0015120 -dostęp 2012.02.12)

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-06-21].
  2. Avocadissimo (niem.). W: Alles rund um die Avocado [on-line]. [dostęp 2011-06-10].
  3. Persea americana Miller (ang.). W: Global Information Hub on Integrated Medicine (Globinmed) [on-line]. [dostęp 2011-01-25].
  4. Janick J., Paull R. E. (red.): The encyclopedia of fruit & nuts. Cambridge: Cambridge University Press, 2006, s. 441. ISBN 978 0 85199 638 7.
  5. Litz R. E., Witjaksono, Raharjo S., Efendi D., Pliego-Alfaro F., Barcelo-Munoz A.: Persea americana Avocado. W: Litz R. E. (red.) Biotechnology of fruit and nut crops. Biotechnology in Agriculture Series. Biotechnology in Agriculture Series 29, 2004, s. 325-345. ISBN 0 85199 662 0.
  6. Jolanta Węglarska, Karol Węglarski: Użyteczne rośliny tropików. Szkice etnobotaniczne. Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 2008. ISBN 978-8361320173.
  7. Crescent Bloom: Persea (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2010-06-21].
  8. Witaminy - szkodliwy niedobór, groźny nadmiar. W: Marek Chyliński, Jan Kwaśniewski: Dieta Optymalna - Dieta Idealna. WGP, 2004, s. 270. ISBN 83-87534-32-3. (pol.)
  9. Avocado (ang.). ASPCA. [dostęp 2012-09-20].
  10. Notes on poisoning: avocado (ang.). W: Canadian poisonous plants [on-line]. Government Canada. [dostęp 2012-09-20].
  11. Prof. dr hab. nauk. farm. Małgorzata Schlegel-Zawadzka: Smaczliwka czyli awokado. [dostęp 2013-01-10].
  12. Avocados Contain Potent Liver Protectants. [dostęp 2012-02-12].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]