Smorgonie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Smorgonie
Смаргонь
Kościół Św. Michała Archanioła w Smorgoniach
Kościół Św. Michała Archanioła w Smorgoniach
Herb Flaga
Herb Smorgoni Flaga Smorgoni
Państwo  Białoruś
Obwód Flag of Hrodna Voblasts.svg grodzieński
Rejon smorgoński
Data założenia 1503
Prawa miejskie 1904[1]
Wysokość 150 m n.p.m.
Populacja (2010)
• liczba ludności

36 200[2]
Nr kierunkowy +375 1592
Kod pocztowy 231000, 231041, 231042, 231044, 231045
Położenie na mapie Białorusi
Mapa lokalizacyjna Białorusi
Smorgonie
Smorgonie
Ziemia 54°29′N 26°24′E/54,483333 26,400000
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Portal Portal Białoruś

Smorgonie (biał. Смарго́нь; ros. Сморго́нь; lit. Smurgainys; jid. סמאָרגאָן) – miasto na Białorusi, w obwodzie grodzieńskim, stolica rejonu smorgońskiego.


Cerkiew Przemienienia Pańskiego

Historia[edytuj | edytuj kod]

W XV wieku było własnością rodu Despot-Zenowiczów i wchodziło w skład dawnego województwa wileńskiego. W 2 poł. XVII wieku Smorgonie najechali Radziwiłłowie i siłą przyłączyli miasto do Ordynacji nieświeskiej. W 1805 roku sprzedane zostało Ogińskim, od których kupił je później Karol Dominik Przeździecki. Za jego udział w powstaniu listopadowym rząd carski skonfiskował mu majątek. Klasycystyczny dwór Przeździeckiego rozebrano w XIX wieku.

W czasie I wojny światowej przez miasto przechodził front. Od 1915 roku okupowane przez armię niemiecką. Po wycofaniu się Niemców w grudniu 1918 roku miasto zostało zajęte bez walki przez bolszewików[3]. W latach 1920-1922 w składzie Litwy Środkowej, a następnie II Rzeczypospolitej; siedziba wiejskiej gminy Smorgonie. Od 17 września 1939 pod okupacją ZSRR, a od 1941 roku niemiecką. W 1904 Smorgonie uzyskały prawa miejskie[1]. Obecnie w granicach Białorusi.

Społeczność żydowska[edytuj | edytuj kod]

Do II wojny światowej Smorgonie miały znaczącą społeczność żydowską (pod koniec XIX wieku Żydzi stanowili 76% populacji miasta[potrzebne źródło]). W czasie I wojny światowej wielu Żydów zostało ewakuowało się w w głąb Rosji w ramach tzw. bieżaństwa. Po wojnie uciekinierzy zaczęli wracać do miasta; działały tu liczne organizacje żydowskie[potrzebne źródło]. Większość społeczności żydowskiej Smorgoni została wywieziona w 1942 do getta kowieńskiego lub podwileńskich Ponar.

W Smorgoniach urodził się jeden z najważniejszych poetów języka jidyszAwrom Suckewer. Wspomnienia o żydowskich Smorgoniach zostały zebrane w księdze pamięci miasteczka[4]

W Smorgoniach urodził się także Paweł Szulkin – polski fizyk, wykładowca, rektor Politechniki Gdańskiej, członek PAN, przedstawiciel Polski w UNESCO.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Obwarzanki[edytuj | edytuj kod]

Miasto słynęło dawniej ze słodkich obwarzanków, które obok palm wileńskich i piernikowych serc z sentencjami, były symbolem i atrakcją sławnego jarmarku odpustowego Kaziuków wileńskich. Obwarzanki zwożono wozami i stosami kładziono na straganach.

Śpiewano o nich np: Smorgońskich obwarzanków kupią / tobie penki, / Tylko ty Józiuku nie oddawaj renki

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Смаргонскі раён і г. Смаргонь аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку – Смаргонскі раён.: ХРАНАЛОГІЯ ГІСТОРЫІ СМАРГОНІ (biał.). Смаргонскі раён і г. Смаргонь аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку – Смаргонскі раён.. [dostęp 2013-05-07].
  2. Численность населения по Республике Беларусь, областям и г. Минску (тысяч человек) на 1 января 2010 года (ros.)
  3. Lech Wyszczelski: Wstępna faza walk. W: Lech Wyszczelski: Wojna polsko-rosyjska 1919–1920. Wyd. 1. Warszawa: Bellona, 2010, s. 44. ISBN 978-83-11-11934-5.
  4. Żydowska księga pamięci Smorgoni; wolny dostęp przez New York Public Library

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]