Smorgonie
| Smorgonie | |||||
 Kościół Św. Michała Archanioła w Smorgoniach |
|||||
|
|||||
| Państwo |  Białoruś |
||||
| Obwód |  grodzieński |
||||
| Rejon | smorgoński | ||||
| Data założenia | 1503 | ||||
| Prawa miejskie | 1904[1] | ||||
| Wysokość | 150 m n.p.m. | ||||
| Populacja (2010) • liczba ludności |
36 200[2] |
||||
| Nr kierunkowy | +375 1592 | ||||
| Kod pocztowy | 231000, 231041, 231042, 231044, 231045 | ||||
|
Położenie na mapie Białorusi
  Smorgonie
|
|||||
 54°29′N 26°24′E / 54.483333333333, 26.4Na mapach: 54°29′N 26°24′E / 54.483333333333, 26.4 |
|||||
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|||||
| Strona internetowa | |||||
Smorgonie (biał. Смарго́нь; ros. Сморго́нь; lit. Smurgainys; jid. סמאָרגאָן) – miasto na Białorusi, w obwodzie grodzieńskim, stolica rejonu smorgońskiego.
Spis treści |
Historia [edytuj]
W XV wieku było własnością rodu Despot-Zenowiczów i wchodziło w skład dawnego województwa wileńskiego. W 2 poł. XVII wieku Smorgonie najechali Radziwiłłowie i siłą przyłączyli miasto do Ordynacji nieświeskiej. W 1805 roku sprzedane zostało Ogińskim, od których kupił je później Karol Dominik Przeździecki. Za jego udział w powstaniu listopadowym rząd carski skonfiskował mu majątek. Klasycystyczny dwór Przeździeckiego rozebrano w XIX wieku.
W czasie I wojny światowej przez miasto przechodził front. Od 1915 roku okupowane przez armię niemiecką. Po wycofaniu się Niemców w grudniu 1918 roku miasto zostało zajęte bez walki przez bolszewików[3]. W latach 1920-1922 w składzie Litwy Środkowej, a następnie II Rzeczypospolitej; siedziba wiejskiej gminy Smorgonie. Od 17 września 1939 pod okupacją ZSRR, a od 1941 roku niemiecką. W 1904 Smorgonie uzyskały prawa miejskie[1]. Obecnie w granicach Białorusi.
Społeczność żydowska [edytuj]
Do II wojny światowej Smorgonie miały znaczącą społeczność żydowską (pod koniec XIX wieku Żydzi stanowili 76% populacji miasta[potrzebne źródło]). W czasie I wojny światowej wielu Żydów zostało ewakuowało się w w głąb Rosji w ramach tzw. bieżaństwa. Po wojnie uciekinierzy zaczęli wracać do miasta; działały tu liczne organizacje żydowskie[potrzebne źródło]. Większość społeczności żydowskiej Smorgoni została wywieziona w 1942 do getta kowieńskiego lub podwileńskich Ponar.
W Smorgoniach urodził się jeden z najważniejszych poetów języka jidysz – Awrom Suckewer. Wspomnienia o żydowskich Smorgoniach zostały zebrane w księdze pamięci miasteczka[4]
W Smorgoniach urodził się także Paweł Szulkin - polski fizyk, wykładowca, rektor Politechniki Gdańskiej, członek PAN, przedstawiciel Polski w UNESCO.
Zabytki [edytuj]
- Kościół katolicki św. Michała Archanioła, renesansowy – obronny – (mury grubości od 1,8 do 3 m), zbudowany w latach 1606-1612 pierwotnie jako zbór kalwiński, na miejscu wcześniejszej świątyni drewnianej (z l. 1552-1553). Fundatorem był wojewoda brzeskolitewski Krzysztof Zenowicz. Jego syn Mikołaj Bogusław Zenowicz przeszedł na katolicyzm, a jego siostra w 1621 przekazała zbór katolikom. W 1866 rosyjskie władze zaborcze zamieniły kościół na cerkiew. W 1921 wrócił do katolików. Zamknięty w 1947 (był magazynem, sklepem, salą wystawową, muzeum). W 1990 przekazany wiernym.
Obwarzanki [edytuj]
Miasto słynęło dawniej ze słodkich obwarzanków, które obok palm wileńskich i piernikowych serc z sentencjami, były symbolem i atrakcją sławnego jarmarku odpustowego Kaziuków wileńskich. Obwarzanki zwożono wozami i stosami kładziono na straganach.
Śpiewano o nich np: Smorgońskich obwarzanków kupią / tobie penki, / Tylko ty Józiuku nie oddawaj renki
Miasta partnerskie [edytuj]
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Смаргонскі раён і г. Смаргонь аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку – Смаргонскі раён.: ХРАНАЛОГІЯ ГІСТОРЫІ СМАРГОНІ (biał.). Смаргонскі раён і г. Смаргонь аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку – Смаргонскі раён.. [dostęp 2013-05-07].
- ↑ Численность населения по Республике Беларусь, областям и г. Минску (тысяч человек) на 1 января 2010 года (ros.)
- ↑ Lech Wyszczelski: Wstępna faza walk. W: Lech Wyszczelski: Wojna polsko-rosyjska 1919–1920. Wyd. 1. Warszawa: Bellona, 2010, s. 44. ISBN 978-83-11-11934-5.
- ↑ Żydowska księga pamięci Smorgoni; wolny dostęp przez New York Public Library
Bibliografia [edytuj]
Linki zewnętrzne [edytuj]
- Smorgonie w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom X (Rukszenice – Sochaczew) z 1889 r.
- O Akademii Smorgońskiej
|
|||||||
|
||||||||||||||
