Sobór św. Aleksandra Newskiego w Łodzi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sobór św. Aleksandra Newskiego
sobór katedralny
rejestr zabytków
Distinctive emblem for cultural property.svg A/117 z 20.01.1971.
Widok ogólny
Widok ogólny
Państwo  Polska
Województwo  łódzkie
Miejscowość POL Łódź COA.svg Łódź
Wyznanie prawosławne
Kościół Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny
Diecezja łódzko-poznańska
Sobór od 1948
Wezwanie św. Aleksandra Newskiego
Wspomnienie liturgiczne 30 sierpnia/12 września; 14/27 listopada
Położenie na mapie Łodzi
Mapa lokalizacyjna Łodzi
Sobór św. Aleksandra Newskiego
Sobór św. Aleksandra Newskiego
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Sobór św. Aleksandra Newskiego
Sobór św. Aleksandra Newskiego
Ziemia 51°46′14,45″N 19°27′51,01″E/51,770681 19,464169Na mapach: 51°46′14,45″N 19°27′51,01″E/51,770681 19,464169
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Sobór św. Aleksandra Newskiego w Łodzisobór prawosławny, katedra diecezji łódzko-poznańskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego oraz siedziba miejscowej parafii (w dekanacie Łódź). Mieści się przy ulicy Jana Kilińskiego 54.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Inicjatorem budowy cerkwi prawosławnej w Łodzi był gubernator piotrkowski Iwan Kachanow[1]. Początkowo jednak jego apel o wzniesienie w Łodzi wolno stojącej świątyni prawosławnej nie dał efektów. 24 maja 1877 Kachanow napisał do burmistrza Łodzi Maurycego Taubworcla z żądaniem podjęcia konkretnych kroków na rzecz podjęcia prac budowlanych. Architekt miejski Hilary Majewski sporządził wówczas projekt budynku, ale trzystuosobowa społeczność prawosławna, korzystająca do tej pory z wynajętego pomieszczenia w prywatnym domu[2], nie była w stanie pokryć kosztów prac[1].

6 kwietnia 1879 zawiązany został komitet budowy cerkwi, do którego weszli najwięksi łódzcy fabrykanci: Karol Scheibler, Juliusz Heinzel, Józef Paszkiewicz, Edward Herbst, Ludwik Meyer, Symon Heiman jr., Izrael Poznański, H. Makowiecki, A. Tumski, Aleksander Chudziński i Karol Strenge. Z inicjatywy komitetu świątynia miała upamiętniać uratowanie cara Aleksandra II z zamachu na jego życie[3]. Scheibler przewodniczył komitetowi do śmierci w 1881, wtedy zastąpił go Iwan Kachanow[2]. W marcu 1880 projekt Majewskiego został zatwierdzony do realizacji[1].

Pod budowę cerkwi wybrano działkę przy ul. Widzewskiej, gdy władze miejskie sprzeciwiły się wzniesieniu jej przy nowym rynku[2]. W rezultacie obiekt znalazł się na niekorzystnych, podmokłych gruntach, był za to położony w centrum miasta, w pobliżu dworca kolejowego[2][a]. 8 maja 1884 ks. Konstantin Ryżkowski z cerkwi Wszystkich Świętych w Piotrkowie Trybunalskim poświęcił kamień węgielny, zaś konsekracja gotowego budynku miała miejsce już 29 maja 1884. Obiekt poświęcił arcybiskup chełmski i warszawski Leoncjusz w obecności gubernatorów warszawskiego Hurki i piotrkowskiego Zinowiewa[2].

W 1948 cerkiew w Łodzi uzyskała rangę soboru, zostając równocześnie katedrą diecezji łódzko-poznańskiej[4].

Na początku XXI w. obiekt został gruntownie wyremontowany, odzyskując wygląd zewnętrzny z pierwszych lat po ukończeniu budowy[5].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Wnętrze soboru

Cerkiew została zbudowana w stylu rosyjsko-bizantyjskim na planie ośmiokąta z pięcioma absydami. Jest przeznaczona dla ok. 850 osób. Przysadzista wieża zakończona dachem i pięcioma wieżyczkami (od strony zachodniej), od środka polichromowana i zdobiona bogatą sztukaterią. W detalach widać wiele z bizantyjskiego przepychu: ornamenty, kapitele, pilastry. W cerkwi umieszczono witrażowe okna. Ikonostas posiada troje drzwi i jest rzeźbiony w drewnie dębowym. Wykonał go Włoch Kamil w Petersburgu.[6]

Sobór wpisano do rejestru zabytków 20 stycznia 1971 pod nr A/117[7].

Uwagi

  1. Dzisiejsza stacja Łódź Fabryczna.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 K. Kowalczyński: Łódź przełomu wieków XIX/XX. Łódź: Dom Wydawniczy Księży Młyn, 2008, s. 34. ISBN 978-83-61253-28-0.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 S. Borowik. O budowie cerkwi w Łodzi. „Przegląd Prawosławny”. 3 (261), marzec 2007. ISSN 1230-1078. 
  3. Sokoł K, Sosna A.: Cerkwie w centralnej Polsce 1815-1915. Białystok: Fundacja Sąsiedzi, 2011, s. 74-75. ISBN 978-83-931480-2-8.
  4. Narodowości i wyznania religijne w Łodzi. Łódź: Fundacja Ekumeniczna "Tolerancja", 1997, s. 61. ISBN 83-90476-2-X.
  5. D. Wysocka. Łódzki sobór w kolorach. „Przegląd Prawosławny”. 12 (210), grudzień 2002. ISSN 1230-1078. 
  6. Czytania na dni powszednie i święta prawosławne 2012
  7. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych - województwo łódzkie (pol.). 31 marca 2014.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]