Sobór św. Mikołaja i Objawienia Pańskiego w Petersburgu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy Soboru Morskiego w Petersburgu. Zobacz też: Sobór św. Mikołaja w Kronsztadzie - Sobór marynarki wojennej w Kronsztadzie.
Sobór św. Mikołaja i Objawienia Pańskiego
Морской собор Святителя Николая Чудотворца и Богоявления
sobór parafialny
Rejestr zabytków kultury i historii narodów Federacji Rosyjskiej
Distinctive emblem for cultural property.svg 7810086000[1]
Widok ogólny
Widok ogólny
Państwo  Rosja
Miasto wydzielone  Petersburg
Miejscowość Petersburg
Wyznanie prawosławie
Kościół Rosyjski Kościół Prawosławny
Eparchia Eparchia petersburska
Wezwanie św. Mikołaj i Objawienie Pańskie
Wspomnienie liturgiczne 6/19 sierpnia
Położenie na mapie Petersburga
Mapa lokalizacyjna Petersburga
Sobór św. Mikołaja i Objawienia Pańskiego
Sobór św. Mikołaja i Objawienia Pańskiego
Położenie na mapie Rosji
Mapa lokalizacyjna Rosji
Sobór św. Mikołaja i Objawienia Pańskiego
Sobór św. Mikołaja i Objawienia Pańskiego
Ziemia 59°55′21,01″N 30°18′00,34″E/59,922503 30,300094Na mapach: 59°55′21,01″N 30°18′00,34″E/59,922503 30,300094
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Wnętrze świątyni na obrazie Siergieja Zarianki z 1843

Sobór św. Mikołaja i Objawienia Pańskiego w Petersburgu, Sobór Morski - prawosławny sobór w Petersburgu, w jurysdykcji eparchii petersburskiej Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W Rosji carskiej[edytuj | edytuj kod]

Z inicjatywą wzniesienia świątyni wystąpił w 1752 przewodniczący kolegium Admiralicji Michaił Golicyn. Skierował on do carycy Elżbiety prośbę o zgodę na budowę cerkwi wojskowej, przeznaczonej dla marynarzy rosyjskiej, której patronem byłby ich święty patron Mikołaj Cudotwórca. Caryca zgodziła się[2]. Obiekt zastąpił starszą, wzniesioną w 1743 drewnianą cerkiew pod tym samym wezwaniem[3].

Autorem projektu nowej cerkwi był jeden z najbardziej uznanych architektów w osiemnastowiecznej Rosji - Sawwa Czewakinski, który przyjął za wzór sobór Zaśnięcia Matki Bożej w Astrachaniu. Stanowił on jednak jedynie inspirację dla twórcy, wzniesiona w Petersburgu świątynia bardzo poważnie różni się od pierwowzoru[2]. Jedynym wyraźnie zbliżonym elementem jest pięć kopuł. Odróżnia to cerkiew od innych powstałych w tym samym okresie świątyń prawosławnych w Petersburgu, które wzorowano z reguły na soborze św. św. Piotra i Pawła w Twierdzy Pietropawłowskiej. Sawwa Czewakinski opracował pierwszy projekt soboru jeszcze w 1752, musiał go jednak poważnie zmodyfikować, aby wznoszona świątynia nie była niszczona w czasie powodzi. Zmieniony plan został zatwierdzony; kamień węgielny pod budowę obiektu poświęcił 15 czerwca 1753 arcybiskup petersburski Sylwester. Pracami budowlanymi kierował osobiście architekt przy pomocy Michaiła Baszmakowa. Czewakinski opracował także projekt ikonostasów dla cerkwi górnej i dolnej, natomiast ikony dla nich napisał Fiedot Kołokolnikow. Ten sam autor, razem z braćmi Iwanem i Miną, wykonał w świątyni freski. Mina Kołokolnikow wykonał ikonostas dla cerkwi dolnej[3]. Ikony znajdujące się w soborze napisane są w typowym dla sztuki osiemnastowiecznej Rosji stylu, łączącym elementy tradycyjnego malarstwa ikonowego z wpływami zachodnioeuropejskimi. Wizerunki świętych w ikonostasie przedstawiały świętych patronów żyjących i zmarłych członków rodziny carskiej oraz świętych Klemensa i Piotra Aleksandryjskiego, których wspomnienie wypadało w dzień objęcia władzy przez Elżbietę Romanową. Do 1760 ukończono prace nad ikonostasami i nakryto budowaną cerkiew dachem[3]. Sobór przeznaczony był dla równoczesnego udziału 10 tys. wiernych w nabożeństwie[2]. W latach 1756-1758 wzniesiono wolno stojącą dzwonnicę[3].

Dolną cerkiew, której patronem był św. Mikołaj oraz jej boczny ołtarz Ścięcia Głowy św. Jana Chrzciciela, poświęcił 5 grudnia 1760 arcybiskup petersburski Sylwester, w obecności carycy Elżbiety. Świątynia górna oraz lewy ołtarz dolnej cerkwi, którego patronem był św. Dymitr z Rostowa, zostały poświęcone 20 lipca 1762 przez arcybiskupa petersburskiego Beniamina, w obecności carycy Katarzyny II[3]. Ona też jako pierwsza nazwała świątynię Morskim Soborem i poleciła odtąd określać ją w ten sposób, była także fundatorką dziesięciu ikon umieszczonych w dwóch kiotach w kształcie krzyża, upamiętniających sukcesy wojenne rosyjskiej floty. Od tego czasu obiekt nie był przebudowywany i zachował architekturę i wystrój wnętrza typowe dla osiemnastowiecznej Rosji[3].

Sobór był szczególnie związany z rosyjską marynarką wojenną. Odbywały się w nim nabożeństwa dziękczynne po odniesionych zwycięstwach, zaś plac przed świątynią był miejscem parad wojskowych[3]. Po wojnie rosyjsko-japońskiej w soborze umieszczono tablice upamiętniające poległych marynarzy[2].

Po rewolucji październikowej[edytuj | edytuj kod]

W 1918 sobór stracił status świątyni wojskowej i został zmieniony w zwykłą świątynię parafialną. W 1922 znaczna część wyposażenia soboru została skonfiskowana. Część konfiskowanych przedmiotów została wykupiona przez parafian. Nikt związany z parafią nie został poddany represjom[3].

23 lipca 1922 biskup jamburski Aleksy oraz namiestnik Ławry św. Aleksandra Newskiego archimandryta Mikołaj (wyświęcony następnie na biskupa peterhofskiego) ogłosili tymczasową autokefalię eparchii piotrogrodzkiej i gdowskiej, zgodnie z dekretami Soboru Lokalnego z lat 1917-1918, w celu skuteczniejszej rywalizacji z tworzącymi się strukturami Żywej Cerkwi. Biskup Aleksy za swój udział w zwalczaniu Żywej Cerkwi został jeszcze w październiku tego samego roku zesłany do Azji Środkowej, w lutym 1923 na karę zesłania zostali skazani także biskup peterhofski Mikołaj i proboszcz soboru protoprezbiter Aleksandr Bielajew[3]. Kontrolę nad świątynią objęli wówczas duchowni związani z Żywą Cerkwią - nowym proboszczem został należący do niej ks. Nikołaj Rusanow. Cerkiew na krótko wróciła do pierwotnej jurysdykcji po zwolnieniu z aresztu domowego patriarchy Tichona w czerwcu 1923, jednak we wrześniu znów znalazła się pod kontrolą duchownych "odnowicielskich"[3]. W marcu roku następnego świątynia ponownie przeszła do Patriarchatu Moskiewskiego, a jej proboszczem został ks. Nikołaj Czukow, późniejszy metropolita leningradzki i ładoski Grzegorz. Przeprowadził on częściową odnowę świątyni, która została ponownie poświęcona[3].

W okresie zarządzania soborem przez duchowieństwo Żywej Cerkwi świątynia straciła część cennego wyposażenia. W kolejnych latach doszło do konfiskat i kradzieży utensyliów cerkiewnych. Równocześnie do obiektu napływały ikony i inne przedmioty z zamykanych przez władze świątyń w mieście. W 1933 leningradzki obwodowy komitet wykonawczy zabronił używania dzwonów cerkiewnych, w roku następnym dzwony z soboru św. Mikołaja i Objawienia Pańskiego zostały skonfiskowane[3]. W 1941 sobór był jedną z ośmiu czynnych w Leningradzie cerkwi uznających jurysdykcję Patriarchatu Moskiewskiego. Służyło w nim pięciu duchownych (1/4 wszystkich prawosławnych kapłanów w mieści)[3]. W czerwcu 1941 sobór stał się katedrą eparchii petersburskiej i w związku z tym stałym miejscem służby metropolity leningradzkiego Aleksego[3]. Metropolita pozostał w mieście w czasie blokady Leningradu i swoimi kazaniami podnosił morale ludności[4]. Duchowieństwo soboru prowadziło zbiórkę ofiar na cele wojskowe, w świątyni stale odbywały się nabożeństwa, zaś metropolita codziennie odprawiał nabożeństwa w intencji przetrwania miasta. Hierarcha oraz pięciu kapłanów służących w soborze otrzymali medale "Za obronę Leningradu"[3].

Zniszczony w czasie wojny sobór został odremontowany w pierwszych latach po jej zakończeniu, do 1953. Przez cały okres radziecki świątynia pozostawała czynna[3].

Przypisy

  1. Strona rejestru
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 A. Nizowskij, Samyje znamienityje monastyri i chramy Rossii, Wecze, Moskwa 2000, ISBN 5-7838-0578-5, s.309-310
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 Собор
  4. D. Pospielovsky: The Russian Church under the Soviet regime 1917-1982. Crestwood-New York: St. Vladimir's Seminary Press, 1984, s. 199-200. ISBN 0-88141-033-0.