Sobór Mądrości Bożej w Kijowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sobór Mądrości Bożej w Kijowie
Софійський собор (Київ)
a
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Свята Софія Київська.jpg
Kraj  Ukraina
Typ kulturowe
Spełniane kryterium I, II, III, IV
Charakterystyka #527
Regionb Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 1990
na 14. sesji
a Oficjalna nazwa wpisana na liście UNESCO
b Oficjalny podział dokonany przez UNESCO
Położenie na mapie Kijowa
Mapa lokalizacyjna Kijowa
Sobór Mądrości Bożej w KijowieСофійський собор (Київ)
Sobór Mądrości Bożej w Kijowie
Софійський собор (Київ)
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Sobór Mądrości Bożej w KijowieСофійський собор (Київ)
Sobór Mądrości Bożej w Kijowie
Софійський собор (Київ)
Ziemia 50°27′10,0″N 30°30′52,0″E/50,452778 30,514444Na mapach: 50°27′10,0″N 30°30′52,0″E/50,452778 30,514444
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Matka Boże Orantka, mozaika w absydzie centralnej soboru z XI w., wykonana z wykorzystaniem szkła kobaltowego zwanego smaltą.
Dzwonnica z XVIII w. (zwieńczenie z XIX w.)

Sobór Mądrości Bożej, Sobór Sofijski (ukr. Софійський Собор) - cerkiew w Kijowie, wpisany na listę światowego dziedzictwa kulturalnego UNESCO, obecnie muzeum państwowe.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze chrześcijańskie budowle sakralne miały istnieć w tym miejscu już w czasach panowania św. Olgi (945-947). Obecną świątynię zaczęto budować za panowania Włodzimierza I Wielkiego, 4 listopada 1011 roku[1] w stylu bizantyjskim. Do XIII wieku była najważniejszą cerkwią miasta, pełniła funkcje katedry biskupiej, w tym metropolitalnej. Po najeździe Tatarów w 1240 roku została zrujnowana i opuszczona. W XVI wieku była już poważnie uszkodzona (nie posiadała dachów i kopuł).

W XVII w. z inicjatywy metropolity Piotra Mohyły cerkiew została odbudowana w stylu barokowym przy udziale włoskiego architekta Octaviano Manciniego. Dzisiejszy kształt budynku pochodzi w większości z czasów rządów Iwana Mazepy (1687–1709). W XVIII wieku zbudowano dzwonnicę, bramę Zborowskiego, piekarnię, dom metropolity, bursę i inne zabudowania.

W 1882 roku zburzono od strony zachodniej ganek z czasów Iwana Mazepy, zastępując go stylizacją neobizantyjską.

W 1921 r. w soborze wszechukraiński sobór wyświęcił protoprezbitera Wasyla Lypkiwśkoho na Metropolitę kijowskiego i całej Ukrainy, głowę nowo utworzonego niekanonicznego Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Tego samego roku Narodowa Akademia Nauk Ukrainy utworzyła Komisję ds. cerkwi Mądrości Bożej, w celu ratowania soboru przed zniszczeniem przez władze, w ramach regularnej akcji ateizacji ZSRR. W 1934 r. w ramach akcji zamykania i burzenia świątyń w stolicy Ukrainy, cały zespół klasztorny Mądrości Bożej, razem z drugim głównym monasterem miasta, Ławrą pieczerską, zamieniono w muzeum. Rząd komunistyczny zakazał sprawowania liturgii w soborze. Zabrano złote i srebrne przedmioty liturgiczne, carskie wrota, ikony, kadzielnice, świeczniki, szaty i księgi liturgiczne. Pozłocony ikonostas, po zdarciu złota, spalono. We wrześniu 1941, według świadectw byłego dyrektora sofijskiego muzeum, Oleksego Powstenki, władze próbowały zaminować sobór i wysadzić go w powietrze. Nie zdążyli zrobić tego przed przyjściem wojsk niemieckich. Saperzy niemieccy oczyścili obiekt. W 1943 r. podczas niemieckiej okupacji Kijowa rozgrabiono eksponaty soboru-muzeum, część cennych ikon i archiwum fotograficznego wywieziono do Niemiec. Późniejsza propaganda starannie otaczała milczeniem niszczycielskie działania władzy radzieckiej.

Aktualnie na jej terenie znajduje się muzeum, a o jej przejęcie stara się Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Świątynia posiada 3 nawy z okresu średniowiecza i 2 dodatkowe nawy przy każdym z boków, które zostały dodane w okresie nowożytnym. Dach wieńczy 13 kopuł. Na piętro z dawną galerią dla możnowładców prowadzi spiralna klatka schodowa. W średniowieczu sobór był nieotynkowany[2].

Wnętrze[edytuj | edytuj kod]

W soborze zachowały się pochodzące z XI i XII wieku freski i mozaiki, stworzone przez artystów bizantyjskich i ruskich. W centralnej części za ikonostasem znajduje się 6 metrowa mozaika "Oranta" z XI wieku przedstawiająca Matkę Boską z uniesionymi dłońmi. We wnętrzu zachował się też dolna część ikonostasu z 1747 roku. W nawach bocznych eksponowane są średniowieczne kamienne sarkofagi książęce w tym grobowiec Jarosława Mądrego[3].

Otoczenie[edytuj | edytuj kod]

Na terenie kompleksu obok soboru znajdują się także[4]:

  • dzwonnica barokowa z XVIII wieku, nadbudowana w XIX
  • rezydencję metropolity kijowskiego
  • refektarz
  • bursa

Przypisy

  1. Нове датування храму Святої Софії Київської
  2. Oleg Aleksejczuk, "Kijów i okolice", Pascal 2006, ISBN 978-83-7304-546-0
  3. Oleg Aleksejczuk, "Kijów i okolice", Pascal 2006, ISBN 978-83-7304-546-0
  4. Oleg Aleksejczuk, "Kijów i okolice", Pascal 2006, ISBN 978-83-7304-546-0

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]