Sobór Przemienienia Pańskiego w Petersburgu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sobór Przemienienia Pańskiego
Спасо-Преображенский Собор
sobór parafialny
Rejestr zabytków kultury i historii narodów Federacji Rosyjskiej
Distinctive emblem for cultural property.svg 7810634000[1]
Widok ogólny
Widok ogólny
Państwo  Rosja
Miasto wydzielone  Petersburg
Miejscowość Petersburg
Wyznanie prawosławie
Kościół Rosyjski Kościół Prawosławny
Eparchia Eparchia petersburska
Wezwanie Przemienienie Pańskie
Wspomnienie liturgiczne 6/19 sierpnia
Przedmioty szczególnego kultu
Cudowne obrazy Ikona Matki Bożej „Wszystkich Strapionych Radość” (kopia)
Położenie na mapie Petersburga
Mapa lokalizacyjna Petersburga
Sobór Przemienienia Pańskiego
Sobór Przemienienia Pańskiego
Położenie na mapie Rosji
Mapa lokalizacyjna Rosji
Sobór Przemienienia Pańskiego
Sobór Przemienienia Pańskiego
Ziemia 59°56′35″N 30°21′09″E/59,943056 30,352500Na mapach: 59°56′35″N 30°21′09″E/59,943056 30,352500
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Wnętrze świątyni

Sobór Przemienienia Pańskiego w Petersburgu - prawosławny sobór w Petersburgu, w jurysdykcji eparchii petersburskiej Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. W Imperium Rosyjskim była to świątynia pułkowa Lejb-Gwardyjskiego Preobrażeńskiego Pułku, jak również pozostałych formacji gwardyjskich wojska rosyjskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Okoliczności budowy pierwszego soboru Przemienienia Pańskiego[edytuj | edytuj kod]

Budowa soboru miała związek z wydarzeniami r. 1741. Dzięki poparciu pułków gwardyjskich Elżbieta, córka Piotra I, przeprowadziła zamach stanu i odsunęła od władzy Iwana VI i faktycznie rządzącą krajem regentkę, jego matkę Annę[2]. Elżbieta planowała wzniesienie cerkwi w sąsiedztwie gwardyjskich koszar od momentu przejęcia władzy. Autorem projektu świątyni, cerkwi Przemienienia Pańskiego z trzema ołtarzami, był M. Ziemcow. Budowa obiektu trwała od 1743 do 1754, w wymienionym roku budowla została poświęcona[3]. W 1796 car Paweł I nadał świątyni rangę soboru wszystkich jednostek gwardii[3].

Funkcjonowanie soboru w Rosji carskiej[edytuj | edytuj kod]

W 1825 sobór został niemal całkowicie zniszczony przez pożar, z wnętrza wyniesiono jedynie niektóre cenne elementy wyposażenia. Car Aleksander I polecił natychmiastową odbudowę świątyni. Nowy projekt opracował Wasilij Stasow. Prace budowlane trwały od 1827 do 1828. Pięciokopułowy sobór utrzymany był w stylu klasycystycznym (styl empire). Z uwagi na związek soboru z wojskiem w jego wnętrzu znajdowały się sztandary pułkowe oraz przedmioty zdobyte w czasie wojen rosyjsko-tureckich, jak również gwardyjskie mundury carów Aleksandra I, Mikołaja I i Aleksandra II. Po śmierci tego ostatniego w zamachu zorganizowanym przez Narodną Wolę do soboru wstawiono szablę, którą miał przy sobie car w momencie zabójstwa[3]. Ponadto wokół świątyni wzniesiono w latach 1832-1833 ogrodzenie z przetopionych zdobycznych armat tureckich[4]. Sobór nie podlegał strukturom eparchii petersburskiej, lecz protoprezbiterowi duchowieństwa armii i floty, sprawami gospodarczymi zarządzał ktitor wskazywany przez dowódcę Pułku Prieobrażenskiego, typowany spośród zasłużonych oficerów gwardii. Świątynią parafialną sobór stał się dopiero po rewolucji październikowej, w 1918[3].

W ZSRR[edytuj | edytuj kod]

Sobór Przemienienia Pańskiego przez cały okres istnienia ZSRR pozostawał czynny[3], przez pewien czas należał do Żywej Cerkwi[5]. Najważniejsze elementy wyposażenia jego wnętrza również pozostały na swoim miejscu. Jedynie w czasie akcji konfiskaty kosztowności cerkiewnych ze świątyni wyniesiono większość cennych ikon, natomiast elementy wyposażenia związane z wojskiem trafiły do Muzeum Artylerii, a następnie do zbiorów Ermitażu[3].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Wystrój wnętrza[edytuj | edytuj kod]

W soborze znajduje się czterorzędowy złocony ikonostas z ikonami napisanymi przez A. Ugriumowa, W. Szebujewa oraz A. Iwanowa[3], wykonany według projektu Stasowa[4]. Szczególnym kultem otaczane są przechowywane w obiekcie ikony Obrazu Chrystusa Nie Ludzką Ręką Uczynionego oraz kopia Ikony Matki Bożej "Wszystkich Strapionych Radość". Pierwsza z ikon została napisana przez Simona Uszakowa dla cara Aleksego, następnie była własnością jego drugiej żony Natalii Naryszkiny i jej syna Piotra. Car Piotr zawsze miał ikonę przy sobie, zaś do soboru Przemienienia Pańskiego trafił w 1938[3]. Drugi z wymienionych wizerunków został napisany na polecenie Natalii Aleksiejewny, siostry Piotra I, bezpośrednio na podstawie oryginalnej ikony przechowywanej w cerkwi Ikony Matki Bożej „Wszystkich Strapionych Radość” w Moskwie. Ikona była przechowywana w cerkwi pod tym samym wezwaniem przy ul. Szpalernej w Petersburgu do jej zamknięcia w 1932[3].

Trzy ołtarze soboru poświęcone są Przemienieniu Pańskiemu, św. Klemensowi i św. Piotrowi, patriarsze Aleksandrii oraz św. Sergiuszowi z Radoneża. W świątyni znajduje się panikadiło na 120 świec[3].

Przypisy