Sobótka (powiat wrocławski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sobótka
Herb
Herb Sobótki
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat wrocławski
Gmina Sobótka
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1399 / 1221
Burmistrz Stanisław Dobrowolski[1]
Powierzchnia 32,20 km²
Wysokość 150 – 718 m n.p.m.
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

7027
214,5 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 71
Kod pocztowy 55-050
Tablice rejestracyjne DWR
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Sobótka
Sobótka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Sobótka
Sobótka
Ziemia 50°53′55″N 16°44′40″E/50,898611 16,744444Na mapach: 50°53′55″N 16°44′40″E/50,898611 16,744444
TERC
(TERYT)
5020323074
Urząd miejski
Rynek 1
55-050 Sobótka
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Sanktuarium św. Anny Samotrzeciej / Matki Nowej Ewangelizacji
Kościół św. Jakuba
Zamek Sobótka-Górka

Sobótka (niem. Zobten lub Zobten am Berge) – miasto nad Czarną Wodą w woj. dolnośląskim, w powiecie wrocławskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Sobótka, położone u podnóża góry Ślęży.

Według danych z 30 czerwca 2012 r. miasto miało 7 027 mieszkańców[2].

Wraz z sąsiednimi miejscowościami (Sulistrowice, Sulistrowiczki, Będkowice) stanowi zaplecze turystyczne pobliskiego Wrocławia.

Znajduje się tu Dom Turysty PTTK im. M. Stęczyńskiego „Pod Wieżycą”. W zachodniej części Sobótki znajdują się odkrywkowe kopalnie granitu i skalenia. Na rynku znajduje się plastyczna mapa Masywu Ślęży.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Leży u stóp Masywu Ślęży.

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 32,20 km²[3].

Miasteczko jest podzielone na części: Centrum, Górka, Zachodnia – Strzeblów

Historycznie leży na Dolnym Śląsku. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. wrocławskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy wzmiankowana w 1148 w bulli Eugeniusza III jako osada targowa (Sabath). Przywilej odbywania targów nadał osadzie książę Bolesław I Wysoki w 1193 roku. Od 1128 do 1134 fundacja Piotra Włosta dla zakonu augustianów (kanonicy regularni), którzy – aby wykorzenić wciąż żywe kulty pogańskie – na krótko utworzyli na szczycie Ślęży klasztor, bardzo szybko przeniesiony do wsi Górka, a potem do Wrocławia.

W 1221 Henryk Brodaty na prośbę opata Witosława nadał jej prawa miejskie na prawie średzkim. W 1353 jako wiano księżniczki śląskiej przeszła w ręce królów czeskich. W 1399 król czeski Wacław IV ponownie lokował miasto na prawie magdeburskim. Podobnie jak większość Śląska splądrowana przez husytów w 1428.

Wykupiona przez zakon augustianów w 1494. Przeżywała rozkwit w czasie habsburskich rządów w Czechach od 1526 roku. Poważnie zniszczona i wyludniona w czasie wojny trzydziestoletniej (1618-1648) – z 1000 mieszkańców pozostało 200. Dawna zabudowa gotycka i renesansowa spłonęła w wielkim pożarze 1730.

Od 1745 wraz z większością Śląska w granicach Prus. Od 1808 własny samorząd. Do 1810 roku (sekularyzacja dóbr kościelnych w Prusach) pozostawała własnością klasztorną. Od 1885 stacja na linii kolejowej WrocławŚwidnica – zlikwidowanej w ruchu pasażerskim latem 2000.

1 czerwca 1934 na fali germanizacji dawnych nazw słowiańskich na Śląsku organizacje Landesamt für vorgeschichtliche Denkmalpflege oraz Zobtengebirgsverein zaproponowały nadprezydentowi prowincji śląskiej zmianę nazwy miasta na Siling a góry Ślęży (niem. Zobtenberg) na Silingberg, aby utrwalić w nazwach żyjące na Śląsku w starożytności wschodniogermańskie plemię Silingów. Władze odmówiły ze względów ekonomicznych i praktycznych. Swoją nazwę zmieniła za to druga z postulujących organizacji – nazywając się Silingverein.

Zdobyta przez Armię Radziecką 7 maja 1945. W trakcie walk została zniszczona w 50%, odbudowana w latach 50.-60. W latach 70. przyłączono do Sobótki wieś Strzeblów.

Nazwa miasta[edytuj | edytuj kod]

  • 1148 – Sabath
  • 1193 – Sobath
  • 1200 – Sobat
  • 1256 – Czobotha
  • 1329 – Zobota
  • 1336 – Zobotka
  • 1343 – Czoboten
  • 1399 – Czobothen
  • 1404 – Czobotaw
  • 1561 – Zobten
  • 1847 – polską nazwę Sobótka w książce „Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej” wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[4].
  • 1938 – Zobten am Berge

Nazwa Sobótka pochodzi od zdrobnienia polskiej nazwy szóstego dnia tygodnia "soboty" i odbywających się tutaj w ten dzień targów[5][6]. Niemiecki językoznawca Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu jako najstarszą nazwę wymienia Sobota podając jej znaczenie "Sonnabenmarkt" czyli w języku polskim "Targi sobotnie"[6]. Nazwa miejscowości została później fonetycznie zgermanizowana na Zobten[6] i utraciła swoje pierwotne znaczenie.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[7]:

  • miasto, ośrodek historyczny
  • kościół parafialny pw. św. Jakuba Apostoła w stylu barokowym z fragmentami gotyckimi wybudowany w 1739 roku. Badania archeologiczne w kościele przeprowadzone w latach 50. XX w. wykazały, że obecny kościół jest trzecim kościołem wybudowanym w tym samym miejscu. Obraz św. Jakuba w ołtarzu głównym z ok. 1770 r., w prezbiterium figury św. Augustyna i św. Norberta z ok. 1725 r., ołtarze boczne NMP, w stylu barokowym, św. Jana Nepomucena również w stylu barokowym, ołtarz ukrzyżowania z z 1739 r. ambona z ok. 1650 r. w stylu manierystycznym. Przy głównym wejściu po prawej stronie znajduje się lew romański. W 1945 r. podczas zdobywania miasta Kościół został spalony w następnych latach dewastowany i rozkradany. Od 1957 r. rozpoczęto odbudowę kościoła. Kościół został erygowany, oddany do użytku w listopadzie 1960 r.
    • Na południowej i północnej ścianie kościoła znajduje się kilka płyt nagrobnych z XIX w. (pozostałości po cmentarzu przykościelnym).
  • kościół – sanktuarium św. Anny Samotrzeciej, z XIV w., 1500 r., 1725 r.; od 2005 dodatkowo Diecezjalne Sanktuarium Matki Boskiej Nowej Ewangelizacji) Legenda głosi, że figura św. Anny Samotrzeciej prawdopodobnie została przywieziona z Kijowa przez żonę Piotra Włosta w XII w. historycy sztuki określają powstanie figury na przełom XIII/XIV w. rzeźbiona w drzewie lipowym w stylu romańskim z elementami gotyckimi. Dla niej zbudowano kaplicę obecnie prezbiterium. W 1511 r. dobudowano do tylnej ściany kaplicy kościół gotycki, prawdopodobnie w tym samym czasie dobudowano do ściany wschodniej prezbiterium kapliczkę św. Anny. Od 2005 roku w ołtarzu głównym znajduje się XIX-wieczny obraz Matki Boskiej namalowany przez nieznanego artystę otrzymany z Muzeum Archidiecezjalnego we Wrocławiu. Przez cały okres kościół pełnił funkcję kościoła odpustowego i pogrzebowego. W czasie kulturkampfu w 1875 r. władze pruskie odebrały katolikom kościół, w 1893 r. oddały. Wewnątrz kościoła ołtarz główny z 1720 r. w prezbiterium 5 figur św. Janów, przy filarach 4 gotyckie rzeźby (każda 2,5 m wys.): Matka Boska z Dzieciątkiem, św. Anna Samotrzecia, św. Augustyn (lub św. Mikołaj), św. Jadwiga Śląska. Na końcu nawy lewej ołtarz 14 św. Wspomożycieli z 1720 r. ambona z 1726 r. Obok sanktuarium dwie rzeźby średniowieczne „lew romański” oraz „grzyb” (fragment postaci ludzkiej).
  • ratusz, z XIX w. Urząd Miasta i Gminy (budynek po dawnym hotelu)
  • plebania, ul. św. Jakuba 10, z XVII/XVIII w.
    • otoczenie plebanii
  • dom, ob. znajduje się tu Muzeum Ślężańskie z lapidarium, ul. św. Jakuba 18, z 1568 r., najstarszy – dawnej własności augustianów
  • dom, ul. Mickiewicza 25, z połowy XIX w.

– Zespół Szkolno Wychowawczy dla dziewcząt ul. Słoneczna -Budynek po dawnym domu rekolekcyjnym jezuitów pod wezwaniem Św. Ignacego.

Ciekawostka
  • Wiosną 2013 przy kościele św. Anny powstał ogródek skalny z opisem kilkunastu zaprezentowanych w nim brył kamiennych (np. węgla brunatnego ze wsi Świątniki), upamiętniający fakt występowania w rejonie Ślęży ok. 80 minerałów i skał). Ponadto eksponowane są tu wyroby kamieniarskie (słupy, bruki, krawężniki, kamienie młyńskie, mostki, koryta) oraz 2 wózki kopalniane z kamieniołomów. Znajdujący się tu wielosegmentowy kamień młyński pochodzi z istniejącego do końca l. 60. XX wieku wiatraka z Sobótki, stojącego na Magnezytowej Górze w miejscu średniowiecznej szubienicy.

Sobótka-Górka

  • zespół rezydencjonalny oo. augustianów, z drugiej połowy XIX w.:
    • pałac, tzw. „zamek” z pozostałościami klasztoru i kaplicą, z połowy XIII w., czwartej ćwiartki. XIX w.; do kasaty w 1810 r., w którym obecnie znajduje się hotel
    • budynek bramny
    • oficyna
    • wozownia
    • browar, nieczynny, z połowy XIX w.
    • zespół budynków po Zespole Szkolno - Opiekuńczym, przy ul. Zamkowej z 1930 r.
    • park

Sobótka – Góra Ślęża

  • kościół fil. pw. Nawiedzenia NMP, z lat 1851-1852
  • ogrodzenie z murem oporowym
  • schronisko im. R. Zamorskiego, z 1908 r.

inne zabytki:

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Dojazd z Wrocławia zapewniają autobusy linii 502 z przedsiębiorstwa TRAKO oraz linie 512 (Przełęcz Tąpadła) i 522 (Sobótka Zachodnia) z przedsiębiorstwa Polbus PKS Wrocław. Natomiast linia kolejowa jest wyłączona z ruchu pasażerskiego.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

W Sobótce znajdują się dwa publiczne przedszkola (Przedszkole nr 1 w Sobótce Centrum i Przedszkole nr 2 w Sobótce Górce) oraz dwie publiczne szkoły podstawowe: Szkoła Podstawowa nr 1 im. Janusza Korczaka (Sobótka Centrum) oraz Szkoła Podstawowa nr 2 im. Marii Skłodowskiej-Curie (Sobótka Zachodnia). W centralnej części miasta, młodzież szkolna może kontynuować swoją naukę w Gimnazjum Gminnym im. Piotra Włostowica i w Powiatowym Zespole Szkół nr 3. Na terenie miasta jest także Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy oraz trzy niepubliczne przedszkola: "Akademia Przedszkolaka", "Niedźwiadek" i "Misiowa Chatka".

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:

Ludzie związani z Sobótką[edytuj | edytuj kod]

Honorowe obywatelstwo miasta otrzymali [15]
  • Pan Roman Ręgorowicz
  • Pan Zdzisław Wrona
  • Pan Marian Turowski
  • Pan Sławomir Chrzanowski
  • Pani Paulina Brzeźna-Bentkowska
  • Pan Karol Modzelewski
  • Pan Józef Śliz
  • Ks. Józef Bełch
  • Pan Władysław Kabat
  • Pan Stanisław Dunajewski
  • Pani Anna Krzywańska
  • Pan Wacław Żebrowski
  • Pan Henryk Pietrowicz
  • Pan Alojzy Mega
  • Jego Eminencja Ksiądz Biskup Józef Pazdur
  • Państwo Catherine i Cornelis van Doorn
  • Pan Antonii Baranowski
  • Jego Eminencja Ksiądz Kardynał Henryk Gulbinowicz

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

szlak turystyczny czerwony Strzelin - Szańcowa - Gościęcice Średnie - Skrzyżowanie pod Dębem - Gromnik - Dobroszów - Kalinka - Skrzyżowanie nad Zuzanką - Źródło Cyryla - Ziębice - Lipa - Rososznica - Stolec - Cierniowa Kopa - Kolonia Bobolice - Kobyla Głowa - Karczowice - Podlesie - Ostra Góra - Starzec - Księginice Wielkie - Sienice - Łagiewniki - Oleszna - Przełęcz Słupicka - Sulistrowiczki - Ślęża - Sobótka[16]

szlak turystyczny żółty Sobótka - Wieżyca - Ślęża - Przełęcz Tąpadła - Świdnica

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. W Sobótce wygrał Dobrowolski – OtoWroclawPowiat.pl.
  2. Ludność 2012.
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-08-10. ISSN 1505-5507.
  4. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, s. 21.
  5. Mapa: Masyw Ślęży. Ślężański Park Krajobrazowy. Wydawnictwo Plan 2004 rok. Tekst: Kazimierz Dura.
  6. 6,0 6,1 6,2 Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 88.
  7. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2.11.2012]. s. 235,236.
  8. w Sobótce
  9. Świadkowie Jehowy budują pod Wrocławiem modlitewny dom spotkań
  10. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 4 czerwca 2014.
  11. Partnerzy zagraniczni-Berga (www.sobotka.pl).
  12. Partnerzy zagraniczni-Gauchy (www.sobotka.pl).
  13. Partnerzy zagraniczni-Sobotka (www.sobotka.pl).
  14. Opis akcji Most III wg ppłk. Władysława Kabata „Brzechwa”. sites.google.com. [dostęp 2011-03-18].
  15. Honorowi Obywatele Miasta Sobótki
  16. Informacje zawarte na stronie PTTK Strzelin; dostęp: 26.02.2014

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]