Sokół (organizacja)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zlot serbskiego Sokoła w Herceg-Novi, 1912
Zlot czeskiego Sokoła w Pradze w 1920

Sokół – nazwa towarzystw sportowych powstałych w XIX wieku w krajach słowiańskich. Celem Sokoła miało być podnoszenie sprawności fizycznej i duchowej oraz rozbudzanie ducha narodowego. Ruchowi sokolników przyświecała idea panslawizmu.

Pierwsze gniazdo Sokoła powstało w 1862 roku w Pradze. Założycielami byli Miroslav Tyrš i Jindřich Fügner. W ciągu następnych kilku lat zaczęły powstawać nowe gniazda Sokoła w Słowenii (1863), w Polsce (1867), Chorwacji, w Niemczech na Łużycach i w Berlinie, w Serbii, Ukrainie (1894, rozwiązany w 1939), Macedonii, Rosji i na Słowacji (1905).

Sokół czeski[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Czeski Sokół.

Pierwsza i najstarsza organizacja sokolska w krajach słowiańskich. Założona w 1862 przez Miroslava Tyrša i Jindřicha Fügnera, rozwiązany po agresji niemieckiej w 1938. Reaktywowany w 1948, został rozwiązany po praskiej wiośnie w 1968. Ponownie reaktywowany w 1990 roku, liczy obecnie 45 gniazd. W 1865 roku czescy emigranci założyli oddział Sokoła w USA, gdzie funkcjonuje on do dnia dzisiejszego, skupiając 44 gniazda, głównie w północnych stanach.

Sokół polski[edytuj | edytuj kod]

W drugiej połowie roku 1866, wzorując się na powstałym wcześniej „Sokole” czeskim, utworzone zostało we Lwowie Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”. Statut Towarzystwa zwanego później „Sokołem Macierzą” zatwierdzony został 7 lutego 1867 roku. Pomimo trudnych warunków, szczególnie w zaborze rosyjskim, ruch sokoli rozwijał się bardzo dynamicznie i w okresie przed I wojną światową powstało kilkadziesiąt okręgów i kilkaset gniazd zrzeszających kilkadziesiąt tysięcy członków, a w okresie między I a II wojną światową w Związku Towarzystw Gimnastycznych „Sokół” działało około tysiąca gniazd sokolich w okręgach zgrupowanych w sześciu dzielnicach. Również polska emigracja zakładała oddziały Sokoła w USA, Francji i Wielkiej Brytanii. Po 1939 roku hitlerowcy, a po 1944 komuniści zlikwidowali na terenach Rzeczypospolitej Sokolstwo Polskie. Jednak patrioci Sokoli działali w konspiracji. W latach 1939-1988 Sokolstwo Polskie działało w podziemiu. Na obczyźnie działa sokół w USA, Francji i innych krajach. Po II wojnie światowej w Wielkiej Brytanii działał Związek Towarzystw Gimnastycznych Sokół w Polsce pod kierunkiem Franciszka Arciszewskiego. Tam też działał Związek Sokołów Polskich w Wielkiej Brytanii. W III Rzeczypospolitej Sokół Polski liczy około 10.000 członków.

Sokół lidzbarski[edytuj | edytuj kod]

Sokół lidzbarski powstał w marcu 1921 r., w chwili powstania liczył 97 członków i miał swoją filię we wsi Jeleń (powiat działdowski), którą kierował Aleksander Kamiński. „Sokół” lidzbarski wchodził w skład VI Okręgu Dzielnicy Pomorskiej. Jego siedzibą była najpierw Lubawa, później Brodnica i ponownie Lubawa. W marcu 1922 roku, ze względów organizacyjnych siedzibę Okręgu przeniesiono do Lidzbarka. W wyniku nowych wyborów do Okręgu prezesem został Stanisław Wolski, zaś naczelnikiem Jan Cieszyński, obaj z Lubawy. W 1935 roku w skład Okręgu wchodziło 19 gniazd „sokolich”, z miejscowości Brodnica, Działdowo, Iłowo, Jabłonowo Pomorskie, Lidzbark, Lubawa i Nowe Miasto Lubawskie. W 1936 roku w Lidzbarku utworzono Okręgowy Wydział „Sokolic”. Jego przewodniczącą została Maria Wolska. Na czele pierwszego gniazda „Sokolego” w Lidzbarku stał Stanisław Jankiewicz.

30 lipca 1922 roku odbyły się uroczystości związane z poświęceniem sztandaru „sokolego”, na którym umieszczono napis „Bóg i Ojczyzna”. Poświęcenia dokonał wikary, ksiądz Jan Chmielewski. Do „Sokoła” lidzbarskiego należeli głównie kupcy i rzemieślnicy. Po prezesie Jankiewiczu na czele gniazda „Sokolego” stali kolejno Leon Lniski i Alojzy Kamiński. Każdego roku w różnych miejscowościach gniazd „Sokolich” odbywały się zloty okręgowe, podczas których przeprowadzano zawody sportowe. Pierwszy zlot w Lidzbarku odbył się 14 marca 1925 roku. Udział w nim wziął generał Franciszek Zarzycki, późniejszy minister Handlu i Przemysłu. Drugi zlot miał miejsce w sierpniu 1934 roku, na który przybyło 121 umundurowanych „Sokolników”. Podczas zlotów „Sokolnicy” startowali w kilku dyscyplinach sportowych takich jak gimnastyka, biegi przełajowe i sztafetowe, tenis oraz wyścigi rowerowe.

„Sokolnicy” z Lidzbarka pierwsze sukcesy odnieśli w czasie zlotu w Lubawie, we wrześniu 1923 roku. Wtedy to Stanisław Nadolski zwyciężył w trójboju, a Walery Głowacki był drugi w pięcioboju.

Jednym z głównych celi Polskich Towarzystw Gimnastycznych „Sokół” było popularyzowanie, zwłaszcza u młodzieży celowości uprawiania sportu. Duży nacisk kładziono na rozwój ćwiczeń gimnastycznych. Ważne cele widziano również w uprawianiu turystyki i rekreacji. „Sokolnicy” w swoich szeregach bardzo chętnie widzieli harcerzy. Ruch „Sokolnicki” dużo miejsca poświęcał patriotycznemu wychowaniu młodzieży. Werbując ją w poczet swoich członków, pragnęli wpłynąć na jej ogólnosprawnościowy rozwój. Wychodzono z założenia, że tylko zdrowe społeczeństwo zarówno pod względem moralnym jak i fizycznym jest zdolne służyć ojczyźnie i jej skutecznie bronić. Poczynaniom sokolników przyświecała myśl, iż Polacy mają być najdzielniejszym z narodów, a „Sokolnicy” najdzielniejszymi z Polaków. Myśl ta znalazła w jakimś stopniu praktyczne zastosowanie w czasie II wojny światowej.

Sokół serbołużycki[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Serbski Sokoł.

W roku 1920 w Budziszynie założono serbołużyckie gniazdo Sokoła. Po dojściu Hitlera do władzy w 1933 Sokół został rozwiązany. Po 1949 władze NRD nie wyraziły zgody na jego reaktywację. Serbołużycki Sokół ponownie rozpoczął swą działalność w 1993 roku.

Sokół ukraiński[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Sokił.

Ukraińskie towarzystwo sportowe, analogiczne do polskiego Sokoła, zostało założone w Galicji w 1894 roku.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]