Sokół nowozelandzki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sokół nowozelandzki
Falco novaeseelandiae[1]
Gmelin, 1788
Sokół nowozelandzki
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd sokołowe
Rodzina sokołowate
Podrodzina sokoły
Rodzaj Falco
Gatunek sokół nowozelandzki
Synonimy
  • Falco novaezeelandiae Gmelin, 1788[1]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 NT pl.svg
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Sokół nowozelandzki (Falco novaeseelandiae) – gatunek ptaka drapieżnego z rodziny sokołowatych (Falconidae). Jedyny żyjący endemiczny ptak drapieżny Nowej Zelandii. Lokalnie nazywa się go "jastrzębiem z buszu" lub krogulcem. Często mylony jest z większym i bardziej pospolitym błotniakiem moczarowym (Circus approximans).

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Osobnik młodociany

Spotyka się go w gęstym buszu i na stromych wzniesieniach na Wyspie Południowej. Jest rzadkim ptakiem na północnej granicy areału i w centralnej części Wyspy Północnej. Występuje także w niewielkim stopniu w regionie Northland. Mała populacja gnieździ się też na Wyspach Auckland. Na Wyspach Chatham znany jest tylko z kopalnych skamieniałości. Ze względu na rozmieszczenie rozróżnia się 3 formy różniące się upierzeniem, rozmiarem, liczebnością i typem zasiedlanego biotopu[3]:

  • sokół nowozelandzki z buszu - liczy 650 par lęgowych, które rozmnażają się na Wyspie Północnej i w północno-zachodniej części Wyspy Południowej,
  • forma południowa - wykryto 200 par lęgowych, które gnieżdżą się w okolicach ostańców w Parku Narodowym Fiordland na Wyspie Stewart i na Wyspie Auckland,
  • forma wschodnia - ok. 3150 par lęgowych na otwartych przestrzeniach we wschodniej części Wyspy Południowej.

Środowisko[edytuj | edytuj kod]

Ulubionymi siedliskami ptaka są obszary zalesione i gęsty busz. Potrafi się jednak dostosować do innych biotopów – zasiedla lasy gospodarcze, wylesienia przeznaczone na pastwiska dla hodowli owiec, rozległe łąki i zakrzewienia. Spotyka się go na terenach od poziomu morza po 1500 m n.p.m., choć lokalnie zalatuje do 2100 m n.p.m.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Ornitolodzy różnie opisywali tego ptaka – jako nietypowego sokoła lub krewniaka trzech południowoamerykańskich gatunków (sokoła rudogardłego F. deiroleucus, sokoła białogardłego F. rufigularis i sokoła rdzawobrewego F. femoralis). Jednakże analiza białek pobranych z piór sugeruje bliskie pokrewieństwo z australijskim sokołem brunatnym (F. berigora)[4].

Różni się od dużo większego błotniaka moczarowego (lokalnie Kāhu), który jest pospolitym gatunkiem w całej Nowej Zelandii, łapaniem innych ptaków w locie, a rzadkim spożywaniem padliny. Może być agresywny, co z pełną gwałtownością zachowania przejawia się w trakcie obrony swego terytorium. Notowano ataki sokoła nowozelandzkiego na psy, a nawet na ludzi.

Z rozpiętością skrzydeł 45 cm i wagą rzadko przekraczającą 450 g sokoły nowozelandzkie osiągają nieco ponad połowę gabarytów błotniaka moczarowego. Samiec osiąga 2/3 rozmiarów samicy.

Gniazdo[edytuj | edytuj kod]

Gniazda znajdują się w zagłębieniach na trawiastym podłożu lub w próchniczej glebie. Umiejscowienie może być różnorakie – pod skałami na nachylonych stokach lub pod polanami, gałęziami na ziemi[5][6]. Sprawia to jednak, że pisklęta i jaja są bezbronne w kontakcie z drapieżnikami.

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Poluje zarówno z ukrycia, jak i z lotu szybującego. Falistym lotem przelatuje za zdobyczą między drzewami. Ofiary są łapane na ziemi i w powietrzu. Jego dieta jest bardzo zróżnicowana. Składa się głównie z ptaków małych i średnich o wadze 10 g do około 1000 g, ale także ze ssaków do wielkości dorosłego zająca o wadze około 3 kg. Łapie też owady, jeśli na danym obszarze występują, gady, takie jak jaszczurki. Padlinę zdarza mu się jeść bardzo rzadko.

Status, zagrożenie i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Pomimo objęcia ochroną od 1970 roku nadal uważa się go za gatunek o stosunkowo wysokim ryzyku wymarcia; prawdopodobnie jednak nigdy nie był to ptak pospolity. Ogólną populację sokoła nowozelandzkiego szacuje się na 3700-4400 par lęgowych, czyli ok. 7400 do 8800 osobników dorosłych - badania w tym aspekcie miały jednak miejsce 30 lat temu, więc obecna liczba może być mniejsza ze względu na niszczenie naturalnych siedlisk, grabieże jaj i młodych przez gatunki inwazyjne i prześladowania przez ludzi.

Program ochrony sokołów w winnicach[edytuj | edytuj kod]

Sokół nowozelandzki (ilustracja z książki pt. Birds of New Zealand z 1888 roku)

W latach 2005–2010 Ministerstwo Rolnictwa i Leśnictwa Nowej Zelandii sfinansowało program ochrony ptaków wędrownych (żyjących w winnicach regionu Marlborough), w którym sokoły pełnią rolę kontrolną[7]. Początkowo przeniesiono cztery sokoły do winnic z sąsiednich wzniesień. Po wypuszczeniu kolejnych 15 ptaków rozpoczęły one sezon lęgowy – po raz pierwszy na tym terenie od 150 lat[8]. Głównym zagrożeniem dla sokołów nowozelandzkich w tym regionie jest porażenie prądem po kontakcie z przewodami lub transformatorami rozdzielczymi – w ten sposób zginęło pięć sokołów w 2006[9].

Znaczenie w kulturze człowieka[edytuj | edytuj kod]

Sylwetka sokoła nowozelandzkiego znajduje się na rewersie nowozelandzkiego banknotu 20-dolarowego. Dwukrotnie był przedstawiony na znaczkach pocztowych. W 2006 roku wydano również 5-dolarową monetę kolekcjonerską z jego wizerunkiem[10].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Falco novaeseelandiae w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Falco novaeseelandiae. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. Charakterystyka ptaka BirdLife International
  4. S. Marchant: Handbook of Australian, New Zealand and Antarctic Birds. Tom2: Raptors to Lapwings. Melbourne: Oxford University Press, 1993, s. 290. ISBN 0-19-553069-1.
  5. S. Marchant, P.J. Higgins: Handbook of Australian, New Zealand and Antarctic Birds. Volume 2: Raptors to Lapwings. Melbourne: Oxford University Press, 1993, s. 287. ISBN 0-19-553069-1.
  6. Robertson: Reader's Digest Complete Book of New Zealand Birds. Surry Hills, NSW: Reader's Digest, 1985, s. 154-155. ISBN 0949819972.
  7. SFF Project Summary (ang.). www.maf.govt.nz, 25 lutego 2010. [dostęp 08-01-2011].
  8. The Ministry of Agriculture and Forestry's Sustainable Farming Fund (SFF): Falcons Return to Wairau Plain (ang.). 2007-12-07. [dostęp 2011-01-08].
  9. Falcons Return to Wairau Plain (ang.). www.maf.govt.nz, 2007-12-13. [dostęp 08-01-2011].
  10. Falcon Coins (ang.). stamps.nzpost.co.nz. [dostęp 08-01-2011].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]