Sokołów Małopolski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sokołów Małopolski
Sokołów Małopolski
Herb
Herb Sokołowa Małopolskiego
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat rzeszowski
Gmina Sokołów Małopolski
gmina miejsko-wiejska
Aglomeracja rzeszowska
Prawa miejskie 1569
Burmistrz Andrzej Mariusz Ożóg
Powierzchnia 15,54[1] km²
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

4048[1]
260 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 17
Kod pocztowy 36-050
Tablice rejestracyjne RZE
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Sokołów Małopolski
Sokołów Małopolski
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Sokołów Małopolski
Sokołów Małopolski
Ziemia 50°13′57″N 22°07′15″E/50,232500 22,120833Na mapach: 50°13′57″N 22°07′15″E/50,232500 22,120833
TERC
(TERYT)
3182416114
Urząd miejski
ul. Rynek 1
36-050 Sokołów Małopolski
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
BIP

Sokołów Małopolskimiasto w woj. podkarpackim, w powiecie rzeszowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Sokołów Małopolski. Jest jednym z miast aglomeracji rzeszowskiej. Przez miasto przebiega droga krajowa 19, oraz dwie drogi wojewódzkie: 875 i 881.

Według danych z 2010 r. miasto zamieszkiwało 4048 osób.

Ośrodek usługowy; drobny przemysł: metalowy, drzewny i spożywczy.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Sokołów Małopolski leży na skrzyżowaniu historycznych szlaków handlowych: „krakowskiego” z Tarnowa przez Krzeszów i „Madziarskiego” z Sandomierza przez Rzeszów i Duklę na Węgry. Usytuowane w węźle pięciu gościńców, w widłach Wisły i Sanu, na Płaskowyżu Kolbuszowskim w granicach Kotliny Sandomierskiej, w odległości 24 kilometrów na północ od Rzeszowa i 128 kilometrów na południe od Lublina. W pobliżu znajduje się Port Lotniczy w Jasionce (11 km).

Teren gminy leży na obszarze dawnej Puszczy Sandomierskiej, a najbardziej wartościowe fragmenty tego kompleksu leśnego zostały objęte ochroną krajoznawczą tworząc Sokołowsko-Wilczowolski Obszar Chronionego Krajobrazu. Miasto i Gmina Sokołów Małopolski posiada łagodny klimat, z niewielką ilością opadów.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. rzeszowskiego.

Przedwojenny sokołowski rynek wraz z kościołem i jego starą wieżą w tle
Południowo-zachodni narożnik rynku w Sokołowie po pożarze 25-26 lipca 1904 r. Po lewej ruiny dawnej apteki
[1] Dawna Synagoga (obecnie Dom Kultury), [2] Rynek

Historia[2][edytuj | edytuj kod]

Początek miastu Sokołów Małopolski dała stara osada łowiecka i targowa w Puszczy Sandomierskiej, powstała prawdopodobnie w XIV wieku. W 1569 roku Jan z Pilczy Pilecki otrzymał od Zygmunta Augusta prawa miejskie dla Sokołowa i nakreślił renesansowe rozplanowanie sieci ulic z centralnie położonym obszernym rynkiem. Miasto zostało ulokowane na prawie chełmińskim, a mieszkańcy zwolnieni byli z podatków na najbliższych 20 lat. Rozwój miasta zostaje przerwany w roku 1608, kiedy to Sokołów zniszczył i ograbił Stanisław Stadnicki z Łańcuta zwany „Diabłem Łańcuckim”. Miasto rozwijało się szybko, uzyskując status prężnego ośrodka rzemieślniczego, którego wyroby szewskie, stolarskie, garncarskie, tkackie i kowalskie słynęły w szerokiej okolicy. W roku 1641 wydany zostaje ponadto dekret powołujący do życia w Sokołowie cech wspólny obejmujący bednarzy, stolarzy, kołodziejów i garncarzy.

W roku 1657 Sokołów po raz kolejny zostaje zniszczony, tym razem za sprawą węgierskich wojsk pod wodzą księcia Siedmiogrodu, Jerzego II Rakoczego. Miasto zostaje wtedy spalone, a wraz z nim miejscowy kościół. Po 1772 Sokołowszczyzna wraz z samym Sokołowem wcielona zostaje do zaboru austriackiego. Mimo licznych tragicznych wydarzeń miasto wzrasta i w połowie XIX wieku zostaje stolicą powiatu sokołowskiego.[potrzebne źródło] Niepomyślny koniec XIX wieku i pierwsza połowa wieku XX przyhamowują jednak rozwój gospodarczy miasta.

W 1863 (pożar dzielnicy żydowskiej), a następnie 25 lipca 1904 roku w wielkim pożarze, w ciągu zaledwie trzech godzin Sokołów doszczętnie spłonął, co zmusiło dużą część mieszkańców do opuszczenia miasta. Zmniejszyła się również liczba ludności żydowskiej w mieście, szczególnie tej bogatszej, która udaje się na emigrację m.in. do Stanów Zjednoczonych.

Miasto po tych zdarzeniach wyraźnie podupada, a w okresie międzywojennym staje się to coraz bardziej widoczne. Likwidowane zostają urzędy, zniesiony zostaje urząd podatkowy, a w mieście nie zostaje wybudowana żadna fabryka, podczas gdy miasto leżało w obrębie Centralnego Okręgu Przemysłowego, nie powstała również planowana linia kolejowa, która miała przebiegać przez Sokołów.

W 1944 roku w pobliskim lesie w Turzy NKWD przeprowadzało egzekucje żołnierzy Armii Krajowej i Narodowych Sił Zbrojnych

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół pw. św. Jana Chrzciciela
Kościół pw. św. Jana Chrzciciela

Miasto od samego początku swojego istnienia wyróżniało się spośród innych z okolicy dużym placem handlowym. Było to bezpośrednio związane z nadziejami jakie wiązał dla miasta jego pierwszy właściciel Jan Pilecki. Po dziś dzień Sokołów zachował swój pierwotny układ ulic, który oficjalnie został wpisany do Rejestru Zabytków, jednak w wyniku pożarów (szczególnie tego z 1904 roku) nie przetrwało zbyt wiele budowli z dawniejszych okresów. Miasto posiada zwartą zabudowę z XIX i XX wieku.

W XVII wieku Sokołów posiadał wały ziemne wraz z pięcioma bramami wjazdowymi i fosą. Ich fragmenty zachowały się obecnie jedynie w plebańskim ogrodzie oraz od strony wschodniej miasta przy ulicy Zawale. Budowa fortyfikacji była w tamtym czasie próbą obrony przeciw rozmaitym najazdom. Wcześniej miasto nękali między innymi Węgrzy oraz Tatarzy, pustosząc również okoliczne miejscowości.

W Sokołowie znajduje się również najlepiej zachowany w województwie podkarpackim nowy cmentarz żydowski z 300 nagrobkami z XVII-XX wieku. Przy ul. Kochanowskiego na miejscu starszego cmentarza żydowskiego stoi odbudowany ohel z macewami ku pamięci sokołowskiego rabina Meilecha Weichselbauma.

Warto obejrzeć kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela wybudowany w stylu neogotyckim w latach 1908–1916 według projektu Jana Sas Zubrzyckiego. Nowy hełm wyniosłej wieży tego kościoła, zniszczonej w wyniku działań wojennych w lipcu 1944 roku projektował prof. Wiktor Zin. W miasteczku znajduje się drugi filialny kościół pw. Ducha Świętego wybudowany w II połowie XIX wieku. Na obrzeżach Sokołowa znajduje się wiele bardzo interesujących XVIII-to wiecznych krzyży i figur. W gminie znajdują się cztery zabytkowe kościoły, z których na największe uznanie zasługuje drewniany kościółek z XVII wieku w Wólce Niedźwiedzkiej.

[1] Kirkut żydowski przy ul.Okulickiego, [2] Kościół pw. św.Ducha [3] Budynek "Starej Poczty" przy ul.Podstawskiego, [4] Figura św.Onufrego (ul.Wojska Polskiego), [5] Budynek Banku Spółdzielczego (Rynek)
[1] Kirkut żydowski przy ul.Okulickiego, [2] Kościół pw. św.Ducha [3] Budynek "Starej Poczty" przy ul.Podstawskiego, [4] Figura św.Onufrego (ul.Wojska Polskiego), [5] Budynek Banku Spółdzielczego (Rynek)

Transport i komunikacja[edytuj | edytuj kod]

W mieście krzyżują się drogi krajowe i wojewódzkie:

Przez Sokołów Małopolski w przyszłości przebiegać będzie droga ekspresowa S19 wraz z obwodnicą miasta. Miasto posiada bardzo dobre połączenia autobusowe z Rzeszowem i Stalową Wolą.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Kryta pływalnia przy ul.Pileckich
Stadion przy ul.Polnej

Sport[edytuj | edytuj kod]

Kluby sportowe:

Obiekty sportowe

Rekreacja

Okolice Sokołowa Małopolskiego posiadają dużą liczbę ścieżek, które idealnie nadają się do letniej turystyki rowerowej i pieszej. W zimie natomiast leśne ścieżki w okolicy Turzy wykorzystywane są przez amatorów biegów narciarskich. W mieście krzyżują się szlaki turystyczne oraz zlokalizowana jest w nim mała baza hotelowa i restauracja. W Wólce Niedźwiedzkiej oddano do użytku zbiornik wodny "Niedźwiadek" o powierzchni 8,0 ha lustra wody z przyległym obszarem rekreacyjnym. Podobny zbiornik znajduje się także tuż obok osiedla "Pod Lasem"[10].

Szkoły[edytuj | edytuj kod]

  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych, ul. Lubelska 37 - link
  • Zespół Szkół im. Jana Pawła II, ul. Lubelska 41 - link
  • Niepaństwowa Szkoła Muzyczna I i II st., ul. Lubelska 41 - link

Instytucje i organizacje kulturalne[edytuj | edytuj kod]

  • Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury, Sportu i Rekreacji w Sokołowie Małopolskim - link
  • Fundacja Wspierania Edukacji Artystycznej w Sokołowie Małopolskim - link
  • Towarzystko Miłośników Ziemi Sokołowskiej - link

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość jest siedzibą parafii św. Jana Chrzciela, należącej do dekanatu Sokołów Małopolski, diecezji rzeszowskiej. W mieście znajduje się też Sala Królestwa miejscowego [[Świadkowie Jehowy|Chrześcijańskiego Zboru Świadków Jehowy][11].

Ludzie związani z Sokołowem[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Sokołowem Małopolskim.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]