Sokołów Podlaski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sokołów Podlaski
Herb Flaga
Herb Sokołowa Podlaskiego Flaga Sokołowa Podlaskiego
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat sokołowski
Gmina gmina miejska
Prawa miejskie 1424
Burmistrz Bogusław Jan Karakula
Powierzchnia 17,51 km²
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

18 481
1054 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 25
Kod pocztowy 08-300 i 08-301
Tablice rejestracyjne WSK
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Sokołów Podlaski
Sokołów Podlaski
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Sokołów Podlaski
Sokołów Podlaski
Ziemia 52°24′24″N 22°14′47″E/52,406667 22,246389Na mapach: 52°24′24″N 22°14′47″E/52,406667 22,246389
TERC
(TERYT)
1141929011
Urząd miejski
ul. Wolności 21
08-300 Sokołów Podlaski
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Sokołów Podlaskimiasto i gmina we wschodniej Polsce, w województwie mazowieckim, siedziba powiatu sokołowskiego i siedziba władz gminy wiejskiej Sokołów Podlaski. Leży nad rzeką Cetynią.

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 18 481 mieszkańców[1].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Położone jest we wschodniej części województwa mazowieckiego, na Południowym Podlasiu, w północno-zachodniej części Wysoczyzny Siedleckiej.

Miasto położone jest w odległości:

Według danych z roku 2002[2] Sokołów Podlaski ma obszar 17,5 km², w tym:

  • użytki rolne: 66%
  • użytki leśne: 0%

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 17,51 km²[3]. Miasto stanowi 1,55% powierzchni powiatu.

Sąsiednie gminy: Gmina Sokołów Podlaski, Węgrów, Jabłonna Lacka, Sterdyń, Bielany, Repki, Kosów Lacki, Sabnie.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa siedleckiego.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Budynek Urzędu Miasta i Starostwa Powiatowego w Sokołowie Podlaskim

Dane z 13 listopada 2005[4]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 19 338 100 10089 52,3 9249 47,7
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
1105 576,5 528,5

Historia[edytuj | edytuj kod]

Grota Matki Bożej w Sokołowie Podlaskim
Pałac murowany z 1857 roku, następnie szpital, obecnie Dom Miłosierdzia im. Jana Pawła II
Staw znajdujący się przy pałacu

Początki osadnictwa na tych terenach sięgają VI w.n.e. Sokołów należy do tej części Podlasia, która ze względu na swe położenie była typową rubieżą osadniczo - kulturową. Na tym terenie trwały walki prowadzone przez wczesnofeudalne państwo polskie i ruskie, zakon krzyżacki, Jadźwingów i Litwę. Dzieje polityczne tych ziem miały więc wpływ na ich rozwój kulturowy i osadniczy. Dla określenia wpływów kulturowych i etnicznych oraz struktury osadnictwa prowadzono badania archeologiczne. Okres wczesnego średniowiecza na tym terenie reprezentują dość liczne stanowiska archeologiczne. Dokładnie odtworzono zarówno fazy zasiedlania jak i konstrukcje obronne i mieszkalne powstających osad. Znaleziono dowody na istnienie na tym terenie osady w VI i VII w.n.e. Ceramika, żelazne okucia, klamry, paciorki, skoble oraz liczne przedmioty z wyposażenia pochówków świadczą o kulturze, obyczajach i obrzędach odprawianych ku czci zmarłych. Przedstawiciele Muzeum Archeologicznego w Warszawie prowadzili badania na terenie Sokołowa (Przeździatka), na dużym cmentarzysku z grobami podkloszowymi. W Muzeum Archeologicznym znajduje się ładny okaz dwuściennej siekiery krzemiennej kultury ceramiki sznurowej. Wynika badań potwierdzają, że w miejscu dawnego gródka, początkowo ruskiego, później polskiego w dolinie rzeki Cetynii poprzez stopniowe zasiedlanie powstała osada - Sokołów.

Położony na szlaku wielkim litewskim gródek otrzymał prawa miejskie w 1424 roku, z rąk Wielkiego Księcia Litewskiego Witolda. Sokołów, wraz z wsiami Kupientyn i Rogów, został własnością Mikołaja Sepieńskiego z Sepna - sekretarza i dworzanina księcia.

W roku 1508 nowym właścicielem miasta został Stanisław Kiszka. W rękach rodziny Kiszków Sokołów pozostawał do 1592 roku, kiedy to przeszedł w ręce Radziwiłłów. Czas, kiedy właścicielami miasta byli Kiszkowie i Radziwiłłowie, to okres świetności w dziejach miasta, przerwany przez najazd szwedzki. Podczas "potopu" miasto zostało znacznie zniszczone.

Ostatnim właścicielem Sokołowa z rodu Radziwiłłów był książę Bogusław Radziwiłł. W 1668 roku właścicielem miasta został Jan Krasiński, a w 2. poł. XVIII wieku - Ignacy Ogiński, marszałek Wielkiego Księstwa Litewskiego. Pod panowaniem rodu Ogińskich w Sokołowie rozwijało się rzemiosło. Michał Kleofas Ogiński sprowadził rzemieślników francuskich, którzy rozpoczęli produkcję chustek jedwabnych, kapeluszy, kobierców, płótna i pasów słuckich.

Po trzecim rozbiorze Polski miasto znalazło się w zaborze austriackim, a po wojnie polsko-austriackiej, w 1809, wróciło do Księstwa Warszawskiego. W roku 1833 dobra sokołowskie, wraz z miastem, nabył od Michała Kleofasa Ogińskiego dziedzic okolicznych wsi, Karol Kobyliński, który 10 lat później sprzedał je Elżbiecie z Lorentzów Hirschman. Właścicielka, wraz ze spółką akcjonariuszy, wybudowała cukrownię "Elżbietów" (1845) w Przeździatce. W 1890 fabryka zatrudniała już 600 robotników.

W rejonie sokołowskim działało wielu sławnych przywódców powstania styczniowego, między innymi słynny ksiądz Stanisław Brzóska. Został on aresztowany wraz z adiutantem, Franciszkiem Wilczyńskim we wsi Sypytki i skazany przez władze carskie na śmierć przez powieszenie. Wyrok wykonano na rynku w Sokołowie 23 maja 1865. W 1925 roku na miejscu stracenia wzniesiono granitowy pomnik.

W roku 1867 Sokołów przeszedł na własność państwa i został powiatem, a w roku 1887, po wybudowaniu linii kolejowej, miasto stało się ważnym węzłem komunikacyjnym. W latach 1845-1890 podwoiła się liczba mieszkańców. Stało się to dzięki napływowi imigrantów, głównie Żydów, którzy, będąc w większości rzemieślnikami i kupcami, wnieśli poważny wkład w dalszy rozwój miasta. W tym okresie w Sokołowie, oprócz cukrowni, była też fabryka octu i świec, sześć wiatraków, pięć garbarni, dwie olejarnie i cegielnia. Swoje warsztaty miało tu 200 kuśnierzy, 500 szewców i około 200 innych rzemieślników.

W czasie II wojny światowej Sokołów poniósł ciężkie straty. W wyniku działań wojennych drastycznie zmalała liczba ludności. W sierpniu 1941 roku powstało w mieście getto, które istniało do końca września 1942 roku. Znaczną liczbę ludności żydowskiej, która przed wojną stanowiła 60% ludności Sokołowa (6000 z 10000 mieszkańców), wymordowano w getcie, pozostałych wywieziono do obozu zagłady w Treblince. Działania wojenne zniszczyły 30% budynków mieszkalnych i 70% gmachów urzędowych.

30 września 2007 roku, na Skwerze Najświętszej Marii Panny, przy sokołowskiej konkatedrze, odsłonięto pomnik, upamiętniający żołnierzy Armii Krajowej i struktur poakowskich Obwodu Sokołów Podlaski, 6 Brygady Wileńskiej AK kpt., Młota" oraz cywilnych mieszkańców powiatu sokołowskiego, poległych w walce z komunistycznym zniewoleniem w latach 1944-1953.

Wyzwolenie miasta nastąpiło 8 sierpnia 1944 roku. W latach 1946-51 odbudowano zakłady - cukrownię, mleczarnię i spółdzielnia pracy kuśnierskiej. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa siedleckiego. Od reformy administracyjnej z 1999 roku Sokołów Podlaski jest ponownie siedzibą powiatu sokołowskiego, w skład którego wchodzi dziewięć gmin (Sokołów Podlaski, Sterdyń, Repki, Bielany, Jabłonna Lacka, Sabnie, Ceranów, Kosów Lacki) i dwa miasta (Sokołów Podlaski i Kosów Lacki).

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół Konkatedralny pw. Niepokalanego Serca Najświętszej Marii Panny
Kościół Salezjański pw. św. Jana Bosco
Sanktuarium Miłosierdzia Bożego
Kaplica pw. Miłosierdzia Bożego
  • kapliczka drewniana z figurą św. Jana Nepomucena z 1802 roku, ul. Siedlecka
  • pałac murowany z 1857 roku, proj. Henryk Marconi
  • dawna synagoga z 2 poł. XIX w. przebudowana po 1945 roku
  • pomnik księdza generała Stanisława Brzóski z 1925 roku ustawiony w miejscu egzekucji ostatnich powstańców styczniowych.
  • kościół Salezjanów św. Jana Bosco z lat 1935-1939 w stylu modernistycznym, proj. Bruno Zborowski.
  • Kościół pw. Niepokalanego Serca Najświętszej Marii Panny z 1948-1953 wybudowany w stylu neogotyckim wg projektu Aleksandra Boni. We wnętrzu kropielnica z XVI wieku. Kościół powstał w miejscu zniszczonego w 1944 roku kościoła pw. św. Michała z 1806 r.
  • klasycystyczna dzwonnica z XIX w.
  • Synagoga w Sokołowie Podlaskim, ul. Długa 29
  • drewniana kaplica św. Rocha z dzwonnicą oraz resztki umocnień obronnych
  • drewniany dom z poł. XIX w., ul. Długa 55
  • drewniany dom z pocz. XIX w., ul. Repkowska 30
  • cmentarz rzymsko-katolicki z 1 poł. XIX w., ul. Chopina

Kościoły[edytuj | edytuj kod]

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Sokołowski Ośrodek Kultury w Sokołowie Podlaskim
  • SOK - Sokołowski Ośrodek Kultury

Kino "Sokół" (Sala widowiskowa), Formacja tańca towarzyskiego "FTT Contra", Studio Tańca Nowoczesnego "Black Code Dance Studio", Koło Teatralne "Dowolnym Sposobem", Capoeira, Zespół Pieśni i Tańca "Sokołowianie", Klub literacki "Erato", Koła plastyczne oraz muzyczne i teatralne.

Wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

  • Stolica Kulturalna Mazowsza 2004

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Sokołów S.A. - Oddział Sokołowskie Zakłady Mięsne
  • Zakłady przemysłu mięsnego, które powstały tu w latach 70. Obecnie, po prywatyzacji, Zakłady Mięsne "Sokołów" SA stały się jednym z największych przedsiębiorstw tego typu w Europie.
  • Przedsiębiorstwo STALFA powstało w 1995 roku, produkuje konstrukcje stalowe
  • Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska w Sokołowie Podlaskim rozpoczęła działalność w roku 1945, jest producentem przetworów mlecznych.
  • Na terenie miasta znajdują się placówki sklepów sieci: Topaz, Biedronka, Gama, Tesco
  • Przedsiębiorstwo Usług Inżynieryjno-Komunalnych PUiK - zajmujący się m.in. dostarczeniem wody pitnej, prowadzeniem wysypiska śmieci, produkcją energii cieplnej.
  • Zakłady Maszyn Elektrycznych WAMEL Sp. z o.o. - producent silników elektrycznych małej mocy.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Przedszkola[edytuj | edytuj kod]

  • Miejskie Przedszkole nr 2
  • Miejskie Przedszkole nr 3
  • Miejskie Przedszkole nr 4
  • Miejskie Przedszkole nr 5 "Kubusia Puchatka"
  • Niepubliczne Przedszkole Sióstr Salezjanek

Szkoły podstawowe[edytuj | edytuj kod]

  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 1 im. Janusza Kusocińskiego
  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 2
  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 4 im. ks. gen. Stanisława Brzóski

Gimnazja[edytuj | edytuj kod]

  • Gimnazjum nr 1 im. Pawła Kamińskiego
  • Gimnazjum nr 2 im. Mikołaja Kopernika
  • Salezjańskie Gimnazjum

Szkoły ponadgimnazjalne[edytuj | edytuj kod]

Sąd Rejonowy i Prokuratura Rejonowa w Sokołowie Podlaskim
  • Zespół szkół nr 1 im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego
  • Zespół szkół nr 2 im. Władysława Stanisława Reymonta
  • I Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie
  • Salezjańskie Liceum Ogólnokształcące im. Henryka Sienkiewicza

Inne szkoły[edytuj | edytuj kod]

  • Zespół szkół specjalnych im. Jana Pawła II
  • Policealna Szkoła Medyczna
  • Policealne Studium Zawodowe: Finanse i Rachunkowość
  • Policealne Studium Zawodowe TWP: Technik Ekonomista

Szkoły Językowe[edytuj | edytuj kod]

Szpital Powiatowy w Sokołowie Podlaskim
  • "Szkoła Języka Angielskiego - English Language School"
  • English First - ośrodek szkoleniowy
  • Euroschool
  • Szkoła języków obcych "SJO"

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

  • Przedsiębiorstwo PKS "Sokołów" S.A.
  • Linia kolejowa PKP czynna dla ruchu towarowego
  • Przewozy Pasażerskie STANMAR

Sport i Rekreacja[edytuj | edytuj kod]

  • OSiR - Ośrodek Sportu i Rekreacji
    • Miejska kryta pływalnia przy ul. Bulwar,
    • KS Neptun,
    • Sekcja kolarska "Grzybek" Sokołów Podlaski,
    • Miejski Klub Koszykarski MKK "OSiR" Sokołów Podlaski,

Osiedla Blokowe[edytuj | edytuj kod]

  • Os. Syndykat
  • Os. Zory - starsza i nowsza część
  • Os. Miłosna/Spółdzielcza
  • Os. Gałczyńskiego/Wyspiańskiego
  • Os. Marii Skłodowskiej-Curie
  • Os. Eskulap
  • Os. przy ul. Wiejskiej
  • Os. Cukrownia/Oleksiaka-Wichury
  • Bloki os. przy ul. Wolności
  • Bloki os. przy ul. Chopina
  • Bloki os. przy ulicach Piłsudskiego/Bosco
  • Bloki os. przy ulicach Bartoszowa i Wilczyńskiego
  • Bloki z ul. Targowej

Media lokalne[edytuj | edytuj kod]

Prasa:

  • Gazeta Podlasia[6]
  • Wieści Sokołowskie
  • Gazeta Sokołowska

Portale internetowe:

  • nwg.pl[7]
  • zyciesokolowa.pl[8]

Telewizja kablowa:

  • TV Vectra
  • Sokołowska Telewizja Kablowa
  • Makro-Sat

Transport[edytuj | edytuj kod]

W mieście krzyżują się drogi krajowe i wojewódzkie:

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:

Osoby związane z miastem[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-06-10. ISSN 1734-6118.
  2. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-08-10. ISSN 1505-5507.
  4. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  5. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 11 lutego 2013.
  6. Gazeta Podlasia
  7. nwg.pl
  8. zyciesokolowa.pl
  9. Uchwała Nr XXXVIII/239/2005 Rady Miejskiej w Sokołowie Podlaski z dnia 25 października 2005 roku w sprawie nawiązania współpracy z Miastem Dubno na Ukrainie
  10. Uchwała nr XIX/112/2004 Rady Miejskiej w Sokołowie Podlaskim z dnia 5 maja 2004 w sprawie nawiązania współpracy z Miastem Jekabpils w Republice Łotewskiej
  11. Uchwała Nr VI/33/2011 z dnia 27 maja 2011 Rady Miejskiej w Sokołowie Podlaskim w sprawie nawiązania współpracy z Miastem Kotielniki w Federacji Rosyjskiej

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • red. G. Ryżewski, Sokołów Podlaski, Dzieje miasta i okolic, Białystok-Sokołów Podlaski 2006 r., TVP

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]