Sokolnictwo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sokolnictwo, żywe dziedzictwo ludzkościa
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Falconry1.jpg
Rycina z 1248 roku przedstawiająca sokolnika
Kraj  Arabia Saudyjska
 Austria
 Belgia
 Czechy
 Hiszpania
 Francja
 Katar
 Korea Południowa
 Maroko
 Mongolia
 Syria
 Węgry
 Zjednoczone Emiraty Arabskie
Typ Niematerialne dziedzictwo kulturowe
Spełniane kryterium R1, R2, R3, R4 I R5
Charakterystyka #00732
Regionb Europa, Kraje arabskie i Azja
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 2010
na 5. sesji
Dokonane zmiany 2012
a Oficjalna nazwa wpisana na liście UNESCO
b Oficjalny podział dokonany przez UNESCO
brak współrzędnych

Sokolnictwo (myślistwo ptasze) − jedna z gałęzi łowiectwa; sztuka układania (tresury) ptaków drapieżnych oraz łowy przy użyciu tych ptaków.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki sokolnictwa sięgają początków ludzkiej cywilizacji i zamierzchłych czasów, kiedy to nawet u prymitywnych ludów, a zwłaszcza nomadów wiodących koczowniczy tryb życia, stało ono na bardzo wysokim poziomie. Było podstawą ich egzystencji obok zbieractwa i myślistwa. Świadczą o tym m.in. motywy na starożytnych malowidłach. Myśliwego z ptakiem na pięści , przedstawiają też datowane na 1500 lat p.n.e rzeźby , znalezione w Turcji.Płaskorzeźba z czasów Sargona II (722-705 p.n.e) myśliwy z orłem , potwierdza, że ten sposób polowania znali Asyryjczycy
Jednym z pierwszych pisanych źródeł wiedzy o sokolnictwie jest traktat Ktesjasza z Knidos ( nadworny lekarz króla perskiego Artakserksesa II ) z początku V wieku p.n.e. Opisuje on szczegółowo polowania na lisy i zające, z użyciem orłów oraz sposoby układania ptaków drapieżnych, przez ludy centralnej Azji. Świadectwo sokolnictwa w starożytnej Tracji daje Arystoteles w dziele Zoologia.

Z bardzo bogatych i wielowiekowych tradycji sokolnictwa światowego do chwili obecnej zachowało się niewiele. Nawet najznakomitsze muzea europejskie posiadają w swych zbiorach tylko niewielką ilość utensyliów związanych bezpośrednio z dawnym sokolnictwem. Nawet w Polsce, słynącej zwłaszcza w XVI i XVII wieku z doskonałych tradycji i sokolników, nie zachowały się prawie żadne akcesoria towarzyszące łowom z sokołami.

Niektórzy polscy sokolnicy byli bardzo sławni i zabiegano o ich usługi nawet na cesarskich dworach. I tak np. w XVI wieku Janusz Latalski był sokolnikiem u cesarza Ferdynanda I i układał mu sokoły.

Nawet w dawnym piśmiennictwie dostrzega się ubóstwo opisów związanych z układaniem i polowaniem z sokołami i nigdzie nie można spotkać pełnego opisu traktującego o sokolnictwie. We fragmentach zachowało się tylko sławne dzieło cesarza Fryderyka II z pierwszej połowy XIII wieku opisującego ten sposób łowów, a mianowicie De arte venandi cum avibus, a istniejące dwa manuskrypty oraz jego kopie wykonane przez Jeana Dampierre w 1308 roku znajdują się tylko w Bibliotece Watykańskiej i Bibliotece Narodowej w Paryżu. Ciekawym wyjątkiem jest jeden z najstarszych zabytków piśmiennictwa w języku polskim – Myślistwo ptasze Mateusza Cygańskiego z 1584 roku. Cygański w swym dziele o polowaniu na ptaki i z ptakami opisuje m.in. metody układania ptaków drapieżnych i polowania z nimi. Stosunkowo wiele informacji na temat sokolnictwa i układania sokołów można znaleźć w Encyklopedii Staropolskiej Zygmunta Glogera. Najpełniejsze współczesne kompendium wiedzy o historii sokolnictwa w Polsce to Z sokołami na łowy Mieczysława Mazarakiego z 1977 roku.

Sokolnictwo na świecie[edytuj | edytuj kod]

Polowanie z ptakami łowczymi praktykowane jest na wszystkich kontynentach, z wyraźnymi różnicami co do tradycji i stosowanych metod układania, polowania oraz wykorzystywanych utensyliów. Organizacje sokolnicze z całego świata zrzeszone są w Międzynarodowym Stowarzyszeniu Sokolnictwa i Ochrony Ptaków Drapieżnych (International Association for Falconry and Conservation of Birds of Prey – IAF)[1]

16 listopada 2010 roku Komitet UNESCO wpisał sokolnictwo na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości [2].

Sokolnictwo w Polsce [3][edytuj | edytuj kod]

Sokolnik K.Domański podczas pracy na lotnisku
Raróg w sokolniczym rynsztunku
Ptak sokolnika w kapturze
Akcesoria sokolnicze: kaptur i pęta

Sokolnictwo w Polsce w wieku XIX i pierwszej połowie wieku XX było w zaniku. Z całego tego okresu znane są pojedyncze ślady w literaturze przyrodniczej, m.in. w dziełach Taczanowskiego i Wodzickiego. W okresie międzywojennym próbę restytucji sokolnictwa podjął prof. August Dehnel. W 1939 roku wydał w niewielkim nakładzie podręcznik sokolnictwa O sztuce układania ptaków drapieżnych do łowów, wcześniej drukowany w odcinkach w Łowcu Polskim.

W 1971 roku Czesław Sielicki zorganizował w Technikum Leśnym w Tucholi pierwszą grupę sokolników. W 1972 roku z jego inicjatywy powstało Gniazdo Sokolników przy Zarządzie Głównym Polskiego Związku Łowieckiego, a w 1973 roku zorganizował I Łowy z Sokołami, od tej chwili coroczny zjazd polskich sokolników.

Obecnie istnieją 2 organizacje sokolników – wspomniane wyżej Gniazdo Sokolników i Polski Zakon Sokolników, z siedzibą w Tucholi.

Poza polowaniem sokolnicy zajmują się także ochroną i rehabilitacją ptaków drapieżnych (współtworzyli m.in. Program Restytucji Populacji Sokoła Wędrownego w Polsce) oraz obrączkowaniem chronionych gatunków.
Sokolnicy zajmują się też ochroną biologiczną lotnisk cywilnych i wojskowych. Metoda sokolnicza jest najskuteczniejszą formą płoszenia ptaków w rejonie portów lotniczych. Względy bezpieczeństwa spowodowały, że każde większe lotnisko cywilne czy wojskowa baza lotnicza zatrudnia sokolnika. Często ze względu na nadmierne gromadzenie się ptaków z usług sokolniczych korzystają też wysypiska i sortownie śmieci.

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Mieczysław Mazaraki, Z sokołami na łowy, 1977
  • Marek Cieślikowski, Sokolnictwo , 2009