Solec nad Wisłą

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Panorama Solca nad Wisłą
Solec nad Wisłą
Herb
Herb Solca nad Wisłą
Rynek i Ratusz (obecnie Urząd Gminy)
Rynek i Ratusz (obecnie Urząd Gminy)
Państwo  Polska
Województwo mazowieckie
Powiat lipski
Gmina Solec nad Wisłą
Liczba ludności (2006) 1650
Strefa numeracyjna (+48) 48
Kod pocztowy 27-320
Tablice rejestracyjne WLI
SIMC 0637921
Położenie na mapie gminy Solec nad Wisłą
Mapa lokalizacyjna gminy Solec nad Wisłą
Solec nad Wisłą
Solec nad Wisłą
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Solec nad Wisłą
Solec nad Wisłą
Ziemia 51°08′02″N 21°45′47″E/51,133889 21,763056Na mapach: 51°08′02″N 21°45′47″E/51,133889 21,763056
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Solec nad Wisłąwieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie lipskim, w gminie Solec nad Wisłą.

Do 1954 roku siedziba 2 gmin: Solec i gminy Dziurków. W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie radomskim.

Był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[1].

Miejscowość jest siedzibą gminy Solec nad Wisłą.

Solec położony jest u ujścia rzeczki Krępianki do Wisły. Baza danych TERYT wyszczególnia dwie części miejscowości: Podole, położone w północnej części miejscowości, w pobliżu rzeki Krępianki oraz Podemłynie - południową część Solca, której nazwa pochodzi od starego młyna na rzece Krępiance (obecnie w ruinie). Do wsi przynależy przysiółek Kazimierówka, położony przy lesie ok. 3 km na zachód od Solca.

Solec posiadał prawa miejskie w latach ok. 1347-1869. Mimo braku praw miejskich, zarówno układ miejscowości (z centralnym rynkiem), liczne zabytki, jak i mentalność mieszkańców sprawiają, że Solec bardziej przypomina miasto niż wieś. Solec odpowiada definicji osady typu miejskiego i w dalszym ciągu przez wielu mieszkańców jest określany mianem osada, a nie wieś.

Nazwa miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Według pierwszych (wczesnośredniowiecznych) zapisów, nazwa miejscowości brzmiała Solca. Pochodzenie nazwy łączone jest z handlem solą. W okresie panowania dynastii Piastów stosowano nazwę Solec, później za Jagiellonów dodano drugi człon nazwy (Solec Sandomierski lub Solec Radomski). Na pocz. XIX w. powrócono do nazwy Solec, a następnie dla odróżnienia od innych miejscowości związanych z handlem solą (np. Solec Kujawski) przyjęto nazwę Solec nad Wisłą, która obowiązuje do dziś[2].

Historia[2][edytuj | edytuj kod]

Solec jest miejscowością o wielowiekowej historii. Po raz pierwszy Solec został wymieniony w 1136 r. w Bulli gnieźnieńskiej jako gród należący do arcybiskupa gnieźnieńskiego[3]. W XII w. Solec przeszedł we własność zakonu bożogrobców, od których został w 1325 r. wykupiony przez Władysława Łokietka. Ok. 1347 r. Kazimierz Wielki ulokował tu miasto na prawie magdeburskim. W okresie jego panowania wybudowano tu m.in. zamek obronny oraz przebudowano kościół parafialny. W XV i XVI w. Solec otrzymał przywileje w zakresie handlu solą i organizacji jarmarków. Przywileje te zostały potwierdzone za panowania Zygmunta Starego. W latach 1615-1627 Krzysztof Zbaraski mocno rozbudował Solec, przebudowując m.in. zamek w rezydencję w stylu renesansowo-barokowym, budując klasztor i przebudowując kościół parafialny. 30 lat później, podczas potopu szwedzkiego Solec uległ prawie całkowitemu zniszczeniu (z 246 domów zostało 6 na obrzeżach miasta, prawie całkowicie zniszczono zamek). W XVIII w. nastąpiła powolna odbudowa Solca, w tym zamku i kościołów. W 1866 r. utworzono szkołę średnią (po pożarze pierwotnej budowli w latach 1886-1888 wybudowano obecny gmach). W 1869 r. Solec stracił prawa miejskie. Podczas II wojny światowej w budynku szkoły średniej znajdował się obóz Baudienstu. Wyzwolenie Solca miało miejsce w styczniu 1945 r.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Zamek w Solcu nad Wisłą w XIX wieku

W Solcu znajdują się następujące zabytki sakralne:

  • Kościół farny pw. Wniebowzięcia NMP z XIV w. w stylu gotyckim, przebudowany w XVI/XVII w. w stylu późnorenesansowym. We wnętrzu późnorenesansowy ołtarz z pocz. XVII w. z obrazem Wniebowzięcia Matki Boskiej z 1600 r. W nawie bocznej kamienna chrzcielnica z 1624 r. Na uwagę zasługują także drzwi – zarówno wejściowe z ciekawymi okuciami, jak i metalowe drzwi z boku kościoła prowadzące do zakrystii z wykutą datą 1563, poorane pociskami wojen ostatnich kilkuset lat. Z murów za kościołem rozciąga się widok na łąki i dolinę Wisły. Przy kościele także zabytkowa plebania z 1898 r.
Dzwonnica przy kościele farnym
  • Kościół (dawny klasztor) oo. Reformatów z 1626 r., wielokrotnie restaurowany. Do 1864 roku należał do zakonu reformatów (w 1864 r. zakon w Solcu zlikwidowano, a posiadłości przejęły władze państwowe). W kościele wczesnobarokowy ołtarz główny z piaskowca z obrazem św. Stanisława z Piotrowinem. Obecnie kościół pełni funkcje pomocnicze – odprawiają się tu jedynie msze o godz. 10 w niedziele poza sezonem grzewczym. Do wczesnobarokowego Kościoła wchodzi się przez prostokątny dziedziniec, w którego krużgankach dawniej były stacje Drogi Krzyżowej. Do kościoła przylegają zabudowania poklasztorne, obecnie w administracji Liceum.
  • Cmentarz pw. św. Barbary przy ul. Łoteckiego z barokowym kościołem cmentarnym składającym się z części drewnianej (z XVI w.) oraz części murowanej dobudowanej w XVIII w. (data 1768 umieszczona nad wejściem do kościoła zapewne oznacza rok jego rozbudowy). Na cmentarzu liczne nagrobki z XIX wieku. Najstarszy nagrobek Katarzyny z Kossowskich Chełkowskiej pochodzi z 1830 roku i ma formę cippusa z klasycystyczną dekoracją[4].
  • Krzyże przydrożne, kapliczki i figury, m.in. figura św. Jana Nepomucena na Podemłyniu z 1784 r. czy krzyż z piaskowca na Podolu z 1846 r.
Tablica na pl. Bolesława Śmiałego

Wśród zabytków niesakralnych na szczególną uwagę zasługują ruiny zamku.

  • Zamek został wybudowany w XIV w. przez Kazimierza Wielkiego i miał za zadanie strzec przeprawy przez Wisłę. W XV w. zamek został rozbudowany, a w XVI w. (1615-1627) gruntownie przebudowany przez Krzysztofa Zbaraskiego w renesansowo-barokową rezydencję. Zamek (podobnie jak prawie cały Solec) uległ niemal całkowitemu zniszczeniu w czasie potopu szwedzkiego. W XVIII w. został co prawda odbudowany, ale od tego czasu ulegał stopniowemu zniszczeniu. Obecnie ruiny nie prezentują się okazale – zachowały się jedynie fragmenty murów i wieży narożnej.
Dom z podcieniami
  • Komendaria (Dom z podcieniami) z 1787 r. (wyremontowany w latach 70. XX wieku) znajduje się na pl. Bolesława Śmiałego, nieopodal Kościoła farnego i plebanii. Budynek jest parterowy (z użytkowanym strychem), drewniany, szczyt oparto na 4 kolumnach. Obiekt pierwotnie należał do probostwa (mieszkanie komendarza), potem zmieniał swoją funkcję (zajazd, karczma, szkoła podstawowa). Obecnie siedziba m.in. Gminnego Ośrodka Kultury. Za budynkiem jest plac zwany Wikaryjką - do niedawna mieścił się tam zdziczały sad, obecnie miejsce spotkań i doskonały punkt widokowy na zamek oraz tereny nad Krępianką i Wisłą.
  • Ratusz z XIX w., obecnie siedziba Urzędu Gminy w Solcu nad Wisłą.
  • Liceum Ogólnokształcące z 1888 r. (szkoła średnia - Seminarium Nauczycielskie - została założona w 1866 r., pierwotny budynek spłonął; w 1888 r. został oddany budynek, który dotrwał do dziś). W czasie II wojny światowej w budynku stacjonowała najpierw niemiecka jednostka wojsk lotniczych, a następnie ulokowano tam obóz Baudienstu. 28 października 1942 r. oddział Batalionów Chłopskich uwolnił ponad 300 "Junaków" z tego obozu.

Okolice[edytuj | edytuj kod]

W pobliżu Solca (w Kolonii Raj - przysiółku Kolonii Nadwiślańskiej) znajduje się także kościółek pw. św. Stanisława Biskupa, którego historia sięga wydarzeń z XI w., kiedy to w miejscu, gdzie stoi odbywał się prawdopodobnie sąd nad Piotrawinem. Obecnie odprawiana jest tam tylko jedna msza w roku, w dniu święta św. Stanisława.

Po drugiej stronie Wisły znajduje się miejscowość Piotrawin, zaś w granicach gminy Solec, przy ujściu rzeki Kamienna, popularna wśród wędkarzy wieś Kępa Piotrowińska.

Sport[edytuj | edytuj kod]

  • Piłka nożna - MLKS Wisła Solec – Międzyzakładowy Ludowy Klub Sportowy Wisła Solec.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 13.
  2. 2,0 2,1 Władysław Kubik "Dzieje Solca (Kalendarium)" w: Czesław Barański, Adam Bajon: Ziemia Lipska. T. 2, Gminy i osady wiejskie. Lipsko: Warszawa : Wydawnictwo Nobles-net, 2006, s. 281-287. ISBN 83-924430-2-0.
  3. Strona internetowa gminy Solec nad Wisłą
  4. Małgorzata Szot Wróblewska. CMENTARZ przy kościele pw. Św. Barbary w Solcu nad Wisłą. Solec nad Wisłą, 2007.