Solipsyzm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Solipsyzm (łac. solus ipse, "ja sam") [1] – pogląd filozoficzny głoszący, że istnieje tylko jednostkowy podmiot poznający[2], cała zaś rzeczywistość jest jedynie zbiorem jego subiektywnych wrażeń – wszystkie obiekty, ludzie, etc., których doświadcza jednostka, są tylko częściami jej umysłu.

Podobnym poglądem jest materialistyczny agnostycyzm, mówiący, że nic poza umysłem jednostki nie może być absolutnie udowodnione; wszystko inne może być po prostu iluzją, wyobraźnią lub czymkolwiek mającym miejsce (egzystującym) w obrębie umysłu danej osoby.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Za twórcę owego poglądu uważany [potrzebne źródło] jest sofista Gorgiasz (ok. 480-385 p.n.e.), który w manifeście antycznego nihilizmu, dziele O naturze albo o niebycie (Περί του μη όντος ή περί φύσεως), utrzymywał, że:

  1. Nic nie istnieje.
  2. Nawet jeśli coś by istniało, nikt nie mógłby o tym wiedzieć.
  3. Nawet jeśli ktoś by o tym wiedział, nie mógłby tego nikomu zakomunikować.

Krytyka solipsyzmu[edytuj | edytuj kod]

1. Solipsysta (zwolennik solipsyzmu) nie może całkowicie zabrać autonomiczności postrzeganym obiektom (psychokineza jest niedowodliwa naukowo, tzn. solipsysta nie potrafi przedmiotami dowolnie sterować – np. Rysy są stale w Tatrach, bez względu na wolę solipsysty), więc najprawdopodobniej nie są one częścią jego samego. Kontrargument jest taki, że wiadomo, iż świadomy umysł nie steruje dowolnie np. własnymi snami, a szczególnie w przypadku somnambulizmu pewne części układu nerwowego zachowują znaczną 'autonomię' od umysłu świadomego. W odpowiedzi można podnieść kwestię celowości takiej 'autonomii' oraz, że 'autonomia' np. marzeń sennych - w porównaniu do autonomii postrzeganej natury, ma zupełnie inny charakter - jest bardziej chwilowa, przejściowa. Jeśli postrzega się źródła idei (obiekty) jako "niezależne od kogoś" to (jeśli to poznanie jest poprawne, świadome) realnie po prostu tak jest (przy założeniu definicji odpowiedzialnego Ja tj. jako bytu świadomego swych uczuć i myśli etc.) [3].

2. Uznawanie solipsyzmu jest mnożeniem bytów filozoficznych ponad ich niezbędną liczbę i sprowadza się np. do dawnych teorii metafizycznych o świecie-umyśle jako inteligentnym bycie (por. Plotyńska Jednia). Jedno z pojęć "świat" lub "umysł-świat" jest wówczas pojęciem nadmiarowym, ponieważ interakcje między obiektami w filozofiach realistycznych są identyczne jak między "myślami/ideami" w solipsyzmie więc niesie on z sobą tylko zbiór dodatkowych założeń i niepraktyczny bagaż także czysto językowych niejednoznaczności (np. zamiast "jest X", mamy "jest idea podobna do X").[3]

Istniały też próby bardziej zdroworozsądkowych i pragmatycznych redefinicji, odmian solipsyzmu[4]. Według Davida Deutscha solipsyzm jest teorią nie do obronienia.[3]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Słownik Wyrazów Obcych
  2. Solipsism (ang.)
  3. 3,0 3,1 3,2 On Solipsism, David Deutsch (ang.), 1997
  4. On Wittgenstein's `Solipsism', Jaakko Hintikka, 1958