Sophus Tromholt

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Portret dwóch Laponek, Kautokeino, 1883–1883
Portet Larsa Jacobsena Hætta, Kautokeino, 1882 lub 1883

Sophus Tromholt (ur. 1851, zm. 17 kwietnia 1896) – duński nauczyciel, badacz północy, astrofizyk samouk i fotograf amator. Pionier badań nad zorzą polarną (Aurora Borealis) na podstawie obserwacji z całej Skandynawii[1].

Oprócz napisania trzech rozpraw naukowych na temat zorzy polarnej, gromadził historyczne obserwacje zorzy, pisał artykuły popularno-naukowe do gazet i czasopism oraz prowadził wykłady na tematy popularno-naukowe[1]. Wykonał pierwsze fotografie Lapończyków z Kautokeino[2]. W 2013 roku kolekcja fotografii Sophusa Tromholta została wpisana na międzynarodową listę UNESCO Pamięć Świata[3].

Praca badawcza[edytuj | edytuj kod]

W związku z Międzynarodowym Rokiem Polarnym 1882–1883 Norweski Instytut Meteorologiczny otworzył stację polarną w Bossekop. Tromholt otrzymał wówczas pięcieletni grant od rządu norweskiego oraz wsparcie browaru JC Jacobsena w Kopenhadze na prowadzenie jednoosobowego obserwatorium zorzy polarnej w Kautokeino. Umożliwiło to prowadzenie badań porównawczych bazując na obserwacjach z Bossekop[4]. Od 1878/79 gromadził obserwacje z ponad 100 stacji badwaczych w Norwegii, Szwecji i Danii, które porównywał z własnymi z Bergen[4]. Udokumentował związek między pojawianiem się zorzy polarnej a występowaniem plam na słońcu[1]. Po skończeniu się dotacji, zamieszkał w Niemczech, gdzie utrzymywał się z pisarstwa i prowadzenia wykładów na tematy popularno-naukowe[4].

Fotografie[edytuj | edytuj kod]

Podczas pobytu w Kautokeino, wykonał pierwsze fotografie miejscowych Lapończyków[2]. Ze swoich podróży po Finlandii pisał raporty, które publikował dziennik Morgenbladet. Artykuły te zostały później zebrane, zilustrowane fotografiami, wzbogacone o rozdziały na temat zorzy polarnej i opracowane w formie książki – Under the Rays of the Aurora Borealis wydanej w Londynie[4]. Tromholtowi nie udało się jednak zrobić zdjęć zorzy polarnej – nie było wówczas jeszcze wystarczająco światłoczułych materiałów, by uchwycić blade światło zorzy[4]. Tromholt wykonywał zdjęcia krajobrazu i fotografował sceny życia codziennego. Za najbardziej innowacyjne uznano 50 fotografii Lapończyków[4]. W 1883 roku Tromholt podarował zdjęcia bibliotece Uniwersytetu w Bergen, a negatywy sprzedał miejscowemu fotografowi Knudowi Knudsenowi w latach 90. XIX wieku. Negatywy znajdują się w bibliotece uniwersyteckiej w Bergen – część negatywów została podarowana bibliotece przez firmę Photo Knudsen w 1992 roku, a część biblioteka zakupiła sama[5].

W 2013 roku kolekcja fotografii Sophusa Tromholta została wpisana na międzynarodową listę UNESCO Pamięć Świata[3].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Om "verdens undergang": kometer m.m. : et populært foredrag, afholdt i Bergen den 22de september 1881, Bergen, C. Floor. 1881
  • Om Nordlysets Perioder/Sur les périodes de l'aurore boréale, Aarbog 1880, Det danske meteorologiske Institut, København, 1882
  • Under the Rays of the Aurora Borealis: in the Land of the Lapps and Kvæns. Sampson Low, Marston Searle & Rivington, London, 1885
  • Breve fra Ultima Thule: Indtryk fra et Ophold paa Island, Randers, 1885
  • Omrids af astronomien: efter S. Newcombs populære astronomi, Kristiania: Selskabet for folkeoplysningens fremme, 1887
  • Catalog der in Norwegen bis Juni 1878 beobachteten Nordlichter, Kristiania, 1902

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 K. Moss, P. Stauning. Sophus Peter Tromholt: an outstanding pioneer in auroral research. „History of Geo- and Space Sciences”. 3, s. 53–72, 2012. doi:10.5194 (ang.). 
  2. 2,0 2,1 Universitetet i Bergen: UNESCO (norw.). [dostęp 2013-11-23].
  3. 3,0 3,1 UNESCO Memory of the World: Sophus Tromholt Collection (ang.). [dostęp 2013-11-14].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Sophus Tromholt: utdypning. W: Solveig Greve: Norsk biografisk leksikon. T. 23. [dostęp 2013-11-23].
  5. UNESCO: International Memory of the World Register Sophus Tromholt Collection (ang.). 2012-10. [dostęp 2013-11-23].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons