Soplówka bukowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Soplówka gałęzista)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Soplówka bukowa
Ästiger Stachelbart 2005.jpg
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd gołąbkowce
Rodzina soplówkowate
Rodzaj Hericium
Gatunek soplówka bukowa
Nazwa systematyczna
Hericium coralloides (Scop.) Pers.: Fr.
Neues Mag. Bot. 1: 109 (1794)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Soplówka bukowa (Hericium coralloides (Scop.) Pers.) – gatunek grzybów należący do rodziny soplówkowatych (Hericiaceae), typowy dla rodzaju Hericium[1]. Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 2003. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako soplówka gałęzista, kolczak koralowy lub kolczak koralkowy[2].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Owocnik

Nieregularnie owalny, duży, o średnicy 10-40 cm[3]. Posiada krótki trzon rozgałęziający się na gałązki osiągające w starszych okazach grubość 3 cm[4]. Gałązki te zakończone są pęczkami miękkich, cienkich kolców o długości 1-2 cm[5]. U młodych okazów owocnik jest czystobiały, u starszych staje się śmietankowy lub kremowy[3].

Miąższ

Biały, kruchy i nie zmieniający koloru po przecięciu. Ma słaby zapach i smak[3].

Wysyp zarodników

Biały, amyloidalny. Zarodniki okrągławo-eliptyczne, szkliste, o średnicy 3-5 x 3-4 μm. Mają powierzchnię pokrytą drobnymi brodawkami[4].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Występuje w lasach liściastych, głównie na buku, rzadziej na brzozie brodawkowatej i topoli osice. Poza lasami spotykana bardzo rzadko. Preferuje siedliska wilgotne. Rośnie szczególnie na obumarłych, przewróconych lub złamanych pniach drzew[2]. Od 2014 r. w Polsce jest objęty ochroną częściową grzybów[6]. Dawniej podlegał ochronie ścisłej.

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

  • soplówka jodłowa (Hericium alpestre). Występuje tylko na jodle i brak jej igiełek na gałązkach, skupione są one na końcu gałązki w pęczki. Są one zwisające, dłuższe niż u soplówki bukowej i mają ostre końce[7],
  • soplówka jeżowata (Hericium erinaceus) ma owocnik też porośnięty zwisającymi igiełkami, ale nie rozgałęzionymi.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek ten był opisywany i ilustrowany już przez wczesnych przyrodników, m.in.: Charlesa de L'Écluse, Francisa van Sterbeeck, Josepha de Tournefort, Paolo Boccone i Piera Micheli[8]. Jacob Schäffer zilustrował ten gatunek w 1763, natomiast jego opis i odniesienia do wcześniejszych prac podał w jednym z kolejnych tomów[9]. Zgodnie z kodeksem ICN przyjmuje się, że pierwszą poprawną diagnozę podał w międzyczasie Giovanni Scopoli w drugim tomie drugiej edycji „Flora Carniolica” z 1772, zaliczając go do rodzaju Hydnum („1602. Hydnum Coralloides. [...] Diagn. Stipes ramosus; ramis ultimis subtus echinatis”). Jako ikonografię podał m.in. ilustracje Micheliego i Schäffera[10]. Rok później Peter von Pallas w drugiej części „Reise durch verschiedene Provinzen des rußischen Reichs” opisał gatunek Hydnum clathroides[11], przez wielu autorów uznawany za synonimiczny z H. coralloides[2][4][12][13][14]. Christiaan Persoon w artykule Neuer Versuch einer systematischen Eintheilung der Schwamme, opublikowanym w „Neues Magazin für die Botanik” z 1794 przeniósł gatunek H. coralloides do nowoutworzonego rodzaju Hericium, natomiast H. clathroides von Pallasa uznał za jego odmianę[15]. Pracą zatwierdzającą dla tego taksonu jest pierwszy tom „Systema mycologicum” Eliasa Friesa z 1821. Został tam zaliczony do ówczesnego plemienia Merisma w rodzaju Hydnum[8]. W szóstym tomie „Sylloge Fungorum” Piera Saccardo z 1888 dla H. coralloides podano odniesienia do opisów i ilustracji Scopoliego, Friesa, Schäffera, Sowerby'ego, Patouillarda, Richarda, von Krombholza, Bulliarda i de l'Écluse'a. Dla gatunku H. clathroides odniesienia dotyczą jedynie autora diagnozy, von Pallasa oraz „Epicrisis systematis mycologici” Friesa. Podobnie stało się w przypadku H. ramosum, obecnie utożsamianego z H. coralloides: odniesienia dotyczą jedynie Schweinitza i powyższej pracy Friesa[16]. W 1959 Rudolph Maas Geesteranus wykazał, że opisy Friesa były nieścisłe i zaproponował zmianę ujęcia gatunku H. coralloides. Do tej pory tradycyjnie nazywano tak okazy znajdowane na drewnie buków (Fagus), jednak Maas Geesteranus przypisał tę nazwę dla gatunku owocnikującego na jedlinie (Abies). Dla gatunku rozwijającego się w buczynie zaproponował natomiast ujęcie von Pallasa pod nazwą H. clathroides. Część późniejszych mykologów (m.in. Stanisław Domański, Marchand i Jahn) zaakceptowało nowy podział rodzaju. Nils Hallenberg w opublikowanej w 1983 analizie występujących w Europie soplówek podał wątpliwość odrębność tych dwóch taksonów i pod wspólną nazwą H. coralloides zaproponował neotyp[14]. Od tego czasu współcześni autorzy są zgodni jeśli chodzi o większość gatunków opisanych w przeszłości jako odrębne, jedynie właśnie Hericium clathroides stanowi wyjątek (większość źródeł je synonimizuje, ale np. Index Fungorum podaje go jako odrębny, zatwierdzony gatunek). Prowadzone dotychczas (2013) badania filogenetyczne nie rozstrzygnęły tej kwestii.

Agaricum esculentum, cespitosum, multifidum... (P.A. Micheli, 1729)
Hydnum coralloides
(J.C. Schäffer, 1763)
Hydnum ramosum
(J.P. Bulliard, 1789)
Hydnum coralloides
(J.V. von Krombholz, ok. 1840)

Synonimy według Species Fungorum[17] i MycoBank[4]:

  • Clavaria madreporaeformis Retz. (1779)
  • Dryodon acicularis (Sacc.) Bourdot (1932)
  • Dryodon clathroides (Pall.) P. Karst. (1882)[4]
  • Dryodon coralloides (Scop.) P. Karst. (1881)
  • Friesites caput-ursi (Fr.) P. Karst. (1879)
  • Hericium clathroides (Pall.) Pers. (1797)[4]
  • Friesites coralloides (Scop.) P. Karst. (1879)
  • Hericium abietinum (Schrad.) Schleich. (1821)
  • Hericium alpestre f. caput-ursi (Fr.) Nikol. (1950)
  • Hericium caput-ursi (Fr.) Corner (1955)
  • Hericium laciniatum (Leers) Banker (1906)
  • Hericium ramosum (Bull.) Letell. (1826)
  • Hericium reichii Opiz (1851)
  • Hydnum abietinum Schrad. (1794)
  • Hydnum aciculare Sacc. (1880)
  • Hydnum caput-ursi Fr. (1863)
  • Hydnum clathroides Pall. (1773)[4]
  • Hydnum coralloides Scop. (1772)
  • Hydnum laciniatum Leers (1775)
  • Hydnum novae-zealandiae Colenso (1889)
  • Hydnum ramosum Schwein. (1788)
  • Manina caput-ursi (Fr.) Banker (1912)
  • Manina coralloides (Scop.) Banker (1912)
  • Medusina coralloides (Scop.) Chevall. (1826)
  • Merisma clathroides (Pall.) Spreng. (1827)[4]
  • Merisma coralloides (Scop.) Spreng. (1827)

Przypisy

  1. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. 2,0 2,1 2,2 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. 3,0 3,1 3,2 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 International Mycological Association: Hericium coralloides (ang.). W: MycoBank [on-line]. [dostęp 2013-06-22].
  5. Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  6. Dz. U. z 2014 r. Nr 0, poz. 1409 – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów
  7. Atlas grzybów Polski. Soplowka jodłowa. [dostęp 2013-10-15].
  8. 8,0 8,1 E.M. Fries: Systema mycologicum. T. I. s. 408-409.
  9. J.C. Schäffer: Fungorum qui in Bavaria et Palatinatu circa Ratisbonam nascuntur icones, nativis coloribus expressae. T. IV. 1772, s. 95.
  10. G.A. Scopoli: Flora Carniolica, 2. ed.. T. II. 1772, s. 472-473.
  11. P.S. von Pallas: Reise durch verschiedene Provinzen des rußischen Reichs. 1773, s. 774.
  12. T.W. May i in.: Fungi of Australia. T. 2B. ABRS/CSIRO Publishing, 2003, s. 73. ISBN 0643069070.
  13. M. Snowarski: soplówka bukowa - Hericium coralloides. W: grzyby.pl [on-line]. [dostęp 2013-06-22].
  14. 14,0 14,1 N. Hallenberg. Hericium coralloides and H. alpestre (Basidiomycetes) in Europe. „Mycotaxon”. 18, s. 181-189, 1983. 
  15. C.H. Persoon. Neuer Versuch einer systematischen Eintheilung der Schwamme. „Neues Magazin für die Botanik”, s. 109, 1794 (niem.). 
  16. P.A. Saccardo: Sylloge Fungorum. 1888, s. 446-448.
  17. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].