Sopwith Camel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sopwith F.1 Camel
Sopwith Camel 2F.1
Sopwith Camel 2F.1
Dane podstawowe
Państwo  Wielka Brytania
Producent Sopwith Aviation Company
Typ myśliwiec
Konstrukcja drewniana kryta płótnem
Załoga 1
Historia
Data oblotu grudzień 1916
Egzemplarze 7
Dane techniczne
Napęd 1 × Clerget 9B 9-cylindrowy rotacyjny
Moc 130 KM (97 kW)
Wymiary
Rozpiętość 8,53 m
Długość 5,71 m
Wysokość 2,59 m
Powierzchnia nośna 21,46 m²
Masa
Własna 420 kg
Startowa 660 kg
Osiągi
Prędkość maks. 185 km/h
Prędkość minimalna 77 km/h
Prędkość wznoszenia 5,5 m/s
Pułap 6400 m
Zasięg 485 km
Dane operacyjne
Uzbrojenie
2 × karabin maszynowy Vickers kal. 7,7 mm (.303)
Użytkownicy
 Polska  Szwecja  Wielka Brytania  Belgia  Stany Zjednoczone  Australia  Łotwa  Estonia  Grecja  Holandia  Kanada
Rzuty
Rzuty samolotu
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Sopwith F.1 Camel — (ang. wielbłąd) brytyjski jednomiejscowy myśliwiec z okresu I wojny światowej zbudowany przez Sopwith Aviation Company. Maszyna ta zyskała sławę ze względu na skuteczność bojową i zwrotność.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy egzemplarz prototypowego myśliwca Sopwith F.1, zbudowanego jako następca wcześniejszej konstrukcji tej samej wytwórni Sopwith Pup, został oblatany w grudniu 1916 roku. W początkowym okresie nazywano go Big Pup właśnie ze względu na nazwę maszyny, którą miał zastąpić. Uzbrojenie nowego samolotu stanowiły dwa zsynchronizowane karabiny maszynowe Vickers kalibru .303 cala (7,7 mm) strzelające przez śmigło i zamontowane przed kabiną pilota w charakterystycznym garbie, który stał się przyczyną nazwania maszyny wielbłądem (ang. Camel). Nigdy nie była to nazwa oficjalna, niemniej zyskała powszechną popularność[1]. Uzbrojenie w 2 km-y było istotnym elementem skuteczności bojowej tej maszyny. Sopwith Camel został wprowadzony do służby w czerwcu 1917 roku, a łącznie wyprodukowano około 5500 maszyn tego typu.

W przeciwieństwie do poprzednich konstrukcji Sopwitha, samolotów Pup i Triplane, Camel nie był maszyną prostą w pilotażu. Zastosowanie silnika rotacyjnego w lekkim płatowcu, przy skupieniu mas silnika, pilota, paliwa i uzbrojenia blisko siebie w przedniej części kadłuba, generowało bardzo duży efekt żyroskopowy (zob. precesja), przez co maszyna cechowała się bardzo asymetrycznym pilotażem. Mimo, iż silniki rotacyjne stosowane były w wielu myśliwcach tamtego okresu (np. francuskim Nieuport 17, czy u niemieckim Fokker Dr.I), w żadnym z nich asymetria cech lotnych nie była tak silnie zaznaczona. Przy skręcie w prawo, samolot opuszczał nos w dół, a przy skręcie w lewo - unosił w górę[1]. Zakręt w prawą stronę dało się wykonać łatwiej i szybciej, a w lewą, przeciwną do momentu żyroskopowego silnika, zdecydowanie trudniej. Często zakręty o 90 stopni szybciej wykonało się jako zakręt o 270 stopni w kierunku przeciwnym. Ze względu na te niedogodności, samolot zyskał wśród młodych pilotów opinię maszyny trudnej i niebezpiecznej. Silnik Clerget był bardzo czuły na skład mieszanki paliwowej, a nieodpowiednie dobranie proporcji powodowało gaśnięcie silnika podczas startu. Odnotowano wiele kraks podczas startu, gdy silnik odmawiał współpracy, niedoświadczeni piloci nie umieli sobie poradzić z maszyną z pełnymi zbiornikami paliwa, które znacznie przesuwały środek ciężkości. W locie poziomym środek ciężkości był przesunięty zanadto do tyłu, co w połączeniu z dużym momentem żyroskopowym silnika skutkowało jeszcze trudniejszym wprowadzaniem maszyny w zakręty, a spadek prędkości bardzo często powodował przeciągnięcie i wpadnięcie w gwałtowny korkociąg. Stery maszyny były bardzo czułe, sterowność bardzo dobra.

Pomimo to, Sopwith Camel był jedną z najzwrotniejszych i najlepszych maszyn bojowych I wojny światowej ententy. Walczący na tej maszynie piloci twierdzili, że latanie na niej prowadzi do drewnianego krzyża, Czerwonego Krzyża lub Krzyża Wiktorii[a]. Sopwith Camel wraz z inną równie dobrą maszyną myśliwską RAF SE.5 pozwalał skutecznie walczyć o panowanie w powietrzu z niemieckimi samolotami wytwórni Albatros Flugzeugwerke. Myśliwce Camel zestrzeliły łącznie 1294 maszyny wroga, więcej niż jakakolwiek maszyna aliancka.

Pilotowany przez majora Williama Barkera Sopwith Camel był najskuteczniejszą maszyną myśliwską w historii RAF-u, zestrzeliwując 46 samolotów i balonów obserwacyjnych w ciągu roku od września 1917 do września 1918 w misjach o łącznym czasie 404 godzin. Maszyna została złomowana w październiku 1918, ale Barker zatrzymał na pamiątkę zegar pokładowy z łącznym czasem misji. Niestety na następny dzień poproszono go o jego zwrot.

W połowie 1918 myśliwce Camel stały się przestarzałe ze względu na niewystarczającą prędkość i słabe osiągi na pułapach powyżej 4000 metrów, dlatego przeznaczono je do ataków na cele naziemne, wsparcia piechoty i nękania niemieckich sił lądowych, które w marcu 1918 rozpoczęły ofensywę. Taktyka działań Cameli przeciwko piechocie polegała na zrzucaniu 11 kilogramowych bomb i ostrzeliwania z bardzo niskiego pułapu. Przedłużające się prace projektowe nad następcą Camela, myśliwcem Sopwith Snipe spowodowały, że nadal używano go jako myśliwca, aż do zawieszenia broni z Niemcami podpisanego w Compiègne 11 listopada 1918.

Wersje samolotu Sopwith Camel[edytuj | edytuj kod]

Myśliwce Camel w okresie produkcji były wyposażane w różne typy silników rotacyjnych:

  • Clerget 9B o mocy 130 KM
  • Clerget 9Bf o mocy 140 KM
  • Le Rhone 9J o mocy 110 KM
  • Bentley BR1 o mocy 150 KM
  • Gnome Monosoupape 9B-2 o mocy 100 KM
  • Gnome Monosoupape 9N o mocy 150 KM

Silniki Gnome różniły się od pozostałych typów tym, że podczas lądowania wyłącznik odcinał dopływ paliwa do pojedynczego cylindra, a nie wszystkich, co powodowało redukcję mocy (silnik rotacyjny nie posiada stricte przepustnicy i może pracować tylko pełną mocą, lub mocą minimalną). W innych silnikach można było chwilowo wyłączać zapłon silnika przy pomocy zainstalowanego na drążku sterowym przycisku, redukując moc podczas lądowania.

  • Sopwith Camel F.1 — jednomiejscowy myśliwiec, główna wersja produkcyjna.
  • Sopwith Camel 2F.1 — wersja przeznaczona do bazowania na lotniskowcach.
  • Sopwith Camel 'Comic' Nightfighter — kabina pilota została przesunięta ku tyłowi, a zamiast karabinów Vickers w kadłubie zainstalowano karabiny Lewisa o tym samym kalibrze umocowane na górnej powierzchni płata. Przeznaczeniem tej wersji Camela była obrona przed nalotami Zeppelinów w ramach Eskadr Obrony Kraju (Home Defence Squadron).
  • Sopwith Camel F.1/1 — wersja z węższymi skrzydłami.
  • Sopwith Camel T.F.1 — T.F. od Trench Fighter - myśliwiec okopowy, eksperymentalny myśliwiec, którego zadaniem było atakowanie kryjącej się w okopach piechoty, za pomocą karabinów maszynowych skierowanych pod kątem w dół. W celu zabezpieczenia przed ogniem z ziemi na spód kadłuba włożono blachę stalową.

Użycie w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Wbrew informacjom pojawiającym się w starszych publikacjach, w Polsce używano tylko jednego myśliwca Camel (nr F5234). Samolot został sprowadzony dopiero w październiku 1920, jako prywatna maszyna ochotnika amerykańskiego Kennetha Muraya z 7 Eskadry Myśliwskiej i nie wziął już udziału w walkach wojny polsko-radzieckiej. W maju 1921 został odkupiony przez rząd polski, po czym 1 sierpnia 1921 został rozbity we Lwowie przez majora Ludomiła Rayskiego[2].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Mimo, że wielu asów myśliwskich latało na Camelach, tylko jeden pilot latający na Camelu - Alan Jerrard, został odznaczony Krzyżem Wiktorii.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 J.M Bruce, The Sopwith Camel, Profile Publications No.31, Londyn, s.5-6
  2. Tomasz J. Kopański, Samoloty brytyjskie w lotnictwie polskim 1918-1930, Bellona, Warszawa, 2001, ISBN 83-11-09315-6, s.49-50

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tomasz Goworek: Samoloty myśliwskie pierwszej wojny światowej. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1981. ISBN 83-206-0224-6.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]