Sosna Gerarda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sosna Gerarda
Pinus gerardiana2.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Rząd sosnowce
Rodzina sosnowate
Rodzaj sosna
Gatunek sosna Gerarda
Nazwa systematyczna
Pinus gerardiana Wall. ex D. Don
A. B. Lambert, Descr. Pinus ed. 3, 2:144, t. 79. 1832[2]
Kategoria zagrożenia
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Sosna Gerarda[4] (Pinus gerardiana Wall. ex D. Don) – gatunek drzewa iglastego z rodziny sosnowatych (Pinaceae). Występuje w Himalajach na terenie Afganistanu, Chin (Tybet), Indii (Jammu-Kashmir) i Pakistanu. Drzewo odkryte przez kapitana Gerarda z piechoty bengalskiej w 1832 r., przywiezione do Europy 7 lat później.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Korona drzewa szeroka i luźna, z długimi, rosnącymi w górę gałęziami. W gęstych lasach, korona węższa.
Pień
Osiąga 10–20 (25) m wysokości. Kora łuszczy się, odsłaniając jasne szaro-zielone płaty.
Liście
Zebrane po 3 na krótkopędach. Długości 6–10 cm.
Szyszki
Szyszki żeńskie o długości 12–20 cm, po otwarciu szerokie na 10 cm. Nasiona długości ponad 2 cm, opatrzone śladowym skrzydełkiem.
Morfologia, ilustracja[5]

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Jedna wiązka przewodząca w liściu, 5–7 kanałów żywicznych[6].

Występuje w dolinach górskich, najczęściej na wysokościach 2000–3350 m n.p.m.[7]. Rośnie w suchych lasach razem z cedrem himalajskim (Cedrus deodara), jałowcem (Juniperus excelsa subsp. polycarpos), także z sosną himalajską.

Nasiona są zjadane i rozsiewane przez ptaki, m.in. orzechówkę (Nucifraga caryocatactes subsp. multipunctata).

Bywa gospodarzem Arceuthobium minutissimum, rośliny pasożytniczej (pasożyt pędowy), której głównym gospodarzem jest sosna himalajska (P. wallichiana), jednak P. gerardiana zostaje czasem zainfekowana na terenie północnego Pakistanu, na obszarach, gdzie występuje razem z zainfekowaną sosną himalajską[8].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Synonimy: Pinus gerardii J. Forbes.

Pozycja gatunku w obrębie rodzaju Pinus[9]:

  • podrodzaj Strobus
    • sekcja Quinquefoliae
      • podsekcja Gerardianae
        • gatunek P. gerardiana

Zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Międzynarodowa organizacja IUCN umieściła ten gatunek w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych, przyznając mu kategorię zagrożenia NT (near threatened), uznając go za gatunek o podwyższonym ryzyku wyginięcia[10]. Po ponownej ocenie w 2011 r. klasyfikację tę utrzymano i opublikowano w roku 2013[3].

IUCN ustaliła, że głównym zagrożeniem jest nieodpowiednie pozyskiwanie nasion z naturalnych siedlisk. W Afganistanie powstają w związku z tym plantacje mające ich dostarczać w celach spożywczych. Zagrożenie dla gatunku stanowi także rozwój rolnictwa, pożary i wycinka lasów w celu pozyskania drewna i terenów uprawnych. Ocenia się, że zanikło blisko 30% lasów sosny Gerarda. Trend liczebności populacji jest spadkowy[3].

Nasiona w sprzedaży

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Nasiona są lokalnie sprzedawane i spożywane. Pozyskiwane z naturalnych stanowisk, stanowią istotne źródło dochodu miejscowej ludności w indyjskim dystrykcie Kinnaur, czy w pakistańskich Górach Sulejmańskich. W Afganistanie sosny Gerarda są uprawiane na plantacjach, w celu zbioru nasion.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. P. F. Stevens: PINACEAE (ang.). W: Angiosperm Phylogeny Website [on-line]. 2001–.
  2. Aylmer Bourke Lambert: Description of the genus Pinus. Wyd. 3. 1832, s. 144, tab. 79. DOI:10.5962/bhl.title.44704. (ang.)
  3. 3,0 3,1 3,2 A. Farjon: Pinus gerardiana (ang.). W: IUCN 2013. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.1 [on-line]. [dostęp 2013-08-18].
  4. Tony Russell, Catherine Cutler, Martin Walters: Drzewa świata. Kraków: TAiWPN, 2008, s. 317. ISBN 9788324208425.
  5. J. Lindsay Stewart, Dietrich Brandis: The forest flora of north-west and central India: a handbook of the indigenous trees and shrubs of those countries. London: W. H. Allen & Co., 1874. DOI:10.5962/bhl.title.54508. (ang.)
  6. Pinus gerardiana (ang.). W: Flora of China [on-line]. [dostęp 2009-08-06].
  7. Christopher J. Earle: Pinus gerardiana (ang.). W: The Gymnosperm Database [on-line]. [dostęp 2009-08-06].
  8. F.G. Hawksworth, D. Wiens. Dwarf mistletoes: Biology, pathology and systematics. „Agriculture Handbook”. 709, 1996. Washington, DC: U.S.D.A. Forest Service (ang.). [dostęp 2009-08-06]. 
  9. Christopher J. Earle: Pinus (ang.). W: The Gymnosperm Database [on-line]. [dostęp 2009-08-06].
  10. Conifer Specialist Group (1998): Pinus gerardiana (ang.). W: IUCN 2009. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2009.1 [on-line]. [dostęp 2009-08-06].