Sosna alepska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sosna alepska
Pi solitari al Montgó.JPG
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Rząd sosnowce
Rodzina sosnowate
Rodzaj sosna
Gatunek sosna alepska
Nazwa systematyczna
Pinus halepensis Mill.
Gard. dict. ed. 8: Pinus no. 8. 1768[2]
Mapa zasięgu
Mapa-pinus-halepensis1.png
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Sosna alepska (Pinus halepensis Mill.) – gatunek drzewa iglastego z rodziny sosnowatych (Pinaceae). Sosna alepska występuje w stanie dzikim w rejonie wybrzeża Morza Śródziemnego[2]. W Polsce nie występuje, ze względu na brak odporności na niskie temperatury.

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Naturalny zasięg sosny alepskiej jest rozczłonkowany i rozproszony wokół basenu Morza Śródziemnego, na terenie państw: Maroko, Algieria, Tunezja, Libia, Izrael, Jordania, Syria, Liban, Turcja, Grecja, Albania, Czarnogóra, Bośnia i Hercegowina, Chorwacja, Włochy, Malta, Francja i Hiszpania. Bywa podawana także z Ukrainy (Krym). Naturalizowana w Australii, Nowej Zelandii oraz w południowej Afryce, gdzie jest uprawiana m.in. na drewno opałowe. Na suchych obszarach Afryki jest inwazyjna i rozprzestrzenia się na łąki i fynbos, szczególnie w Prowincji Przylądkowej Wschodniej i Zachodniej[3][2].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Korona gęsta, u młodych drzew stożkowata, z wiekiem staje się rozłożysta i parasolowata.
Pień
Osiąga wysokość 20–25 metrów. Kora srebrnoszara, u podstawy szorstka i spękana, na górze cienka i łuszcząca się. U starszych drzew u podstawy czerwonobrązowa. Drzewo często rośnie krzywo, pień jest powykręcany.
Liście
Igły zebrane w pęczki po 2, długości 7–12 cm, grubości 0,7 mm, osadzone w cienkiej i krótkiej pochewce. Są miękkie, cienkie, giętkie, zaostrzone, często zakrzywione i skręcone. Jasnozielone do żółtozielonych.
Szyszki
Szyszki męskie umieszczone są u podstawy młodych pędów, podłużne i żółtawe. Szyszki żeńskie początkowo są różowo-fioletowe i kuliste, z czasem stają się stożkowate. Dojrzewające jajowate, osadzone na mocnych, krótkich szypułkach, do 3 w okółku. Młode zielone, po roku stają się błyszczące, czerwonobrązowe. Dojrzewają w ciągu trzech lat osiągając długość 8–12 cm. Łuski szyszek mają lekko wystające wypustki.
Gatunki podobne
Podobnym gatunkiem jest sosna kalabryjska (Pinus brutia), przez część botaników traktowana jako odmiana sosny alepskiej. Różni się od niej bardziej szorstką i ciemniejszą korą oraz dłuższymi i grubszymi igłami.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Igły pozostają na drzewie do 3 lat. Gatunek jednopienny.

Sosna alepska preferuje gleby bogate w wapń. Rośnie na terenach nadmorskich, w strefie klimatu śródziemnomorskiego o łagodnych zimach i gorących, suchych latach. Porasta skaliste zbocza, często tuż nad morzem. Ma małe wymagania siedliskowe i jest niewrażliwa na suszę.

Sosny alepskie rosnące na wybrzeżu Morza Śródziemnego we Francji

Chętnie opanowuje opuszczone tereny rolnicze lub ugory i spełnia tam rolę pionierskiego gatunku drzewiastego. Często w gęstych skupieniach rośnie jako krzew i dlatego gatunek ten, chętnie stosowany jest w nasadzeniach wiatrochronnych[4].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Synonimy[3]: P. alepensis Poir. in Lamarck 1804, P. maritima Mill. 1768, P. sylvestris L. var. maritima Aiton 1789, P. maritima Aiton 1813 non Mill. 1768, P. penicillus Lepeyr. 1813, P. arabica Sieber ex Spreng. 1826, P. genuensis S.E. Cook 1834, P. halepensis Mill. var. genuensis (S.E. Cook) Antoine 1840, P. hispanica J. Cook 1834, P. halepensis Mill. var. minor Antoine 1840, P. carica D. Don in Fellows 1841, P. halepensis Mill. var. carica (D. Don) Carr. 1855, P. abasica Carr. 1855, P. halepensis Mill. var. abasica (Carr.) Carr. 1867, P. loiseleuriana Carr. 1855, P. pseudohalepensis Denhardt ex Carr. 1855, P. parolinii Vis. 1856, P. × saportae Rouy 1913, P. ceciliae Llorens et L. Llorens 1984, P. halepensis Mill. var. ceciliae (Llorens et L. Llorens) Rosello et al. 1992.

Pozycja gatunku w obrębie rodzaju Pinus[5]:

  • podrodzaj Pinus
    • sekcja Pinus
      • podsekcja Pinus
        • gatunek P. halepensis

Zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Międzynarodowa organizacja IUCN umieściła ten gatunek w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych, przyznając mu kategorię zagrożenia LR/lc (lower risk/least concern), uznając go za gatunek najmniejszej troski, o niskim ryzyku wymarcia[6]. Po ponownej ocenie w 2011 r. klasyfikację tę utrzymano i opublikowano w roku 2013[7].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Nasadzenia biotechniczne
Sosna alepska jest wykorzystywana do zalesiania wydm nadmorskich.
Drzewo ozdobne
Chętnie sadzona w parkach i ogrodach na obszarach o suchym i gorącym klimacie, np. w południowej Kalifornii.
Przemysł spożywczy
Stanowi źródło wysokogatunkowej żywicy, której komponenty wykorzystywane są do konserwacji żywności. Grecy stosują ją jako składnik aromatyczny dodawany do wina retsina.
Surowiec drzewny
W twardzieli ciemnoczerwonawe, natomiast w bielu - żółtawe. Współcześnie uchodzi za mało wartościowe i prawie w ogóle nie jest wykorzystywane[4]. W starożytności gatunek był ważnym źródłem drewna używanego przez Greków do celów konstrukcyjnych, zwłaszcza do budowy statków[8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. P. F. Stevens: PINACEAE (ang.). W: Angiosperm Phylogeny Website [on-line]. 2001–.
  2. 2,0 2,1 2,2 Pinus halepensis (ang.). W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2011-12-09].
  3. 3,0 3,1 Christopher J. Earle: Pinus halepensis (ang.). W: The Gymnosperm Database [on-line]. [dostęp 2013-08-19].
  4. 4,0 4,1 Bruno T. Kremer: Drzewa. Warszawa: Świat Książki, 1996, s. 250. ISBN 83-7129-141-8.
  5. Christopher J. Earle: Pinus (ang.). W: The Gymnosperm Database [on-line]. [dostęp 2010-02-11].
  6. Conifer Specialist Group (1998): Pinus halepensis (ang.). W: IUCN 2009. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2009.1 [on-line]. [dostęp 2010-02-11].
  7. A. Farjon: Pinus halepensis (ang.). W: IUCN 2013. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.1 [on-line]. [dostęp 2013-08-19].
  8. Oleg Polunin, Anthony Huxley: Flowers of the Mediterranean. London: Chatto and Windus, 1981, s. 53. ISBN 0701122846.