Sosna bośniacka

Sosna bośniacka
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Klad	rośliny naczyniowe
Klad	Euphyllophyta
Klad	rośliny nasienne
Rząd	sosnowce
Rodzina	sosnowate
Rodzaj	sosna
Gatunek	sosna bośniacka
Nazwa systematyczna
Pinus heldreichii H.Christ Verh. Naturf. Ges. Basel n.s. 3: 549, 1863
Synonimy
P. leucodermis Ant.
Kategoria zagrożenia
niższego ryzyka (IUCN 2.3)
Systematyka w Wikispecies
Zdjęcia i grafiki w Commons

Sosna bośniacka (sosna dalmatyńska) (Pinus heldreichii H.Christ) – gatunek drzewa z rodziny sosnowatych (Pinaceae). Sosna bośniacka występuje w stanie dzikim na Półwyspie Bałkańskim i w południowych Włoszech. Drzewo iglaste, wiecznie zielone.

Morfologia

Pokrój

Drzewo równomiernie, wolno rosnące o gęstej, wąskostożkowatej koronie, z wiekiem owalnej.

Kora starego drzewa

Pień

Dorasta do wysokości 25–35 m. Średnica pnia do 2 m. Kora gruba, gładka i szara, z wiekiem pęka na drobne płaty.

Liście

Igły zebrane w pęczki po 2, ciemnozielone, mocne i kłujące, długości 4,5–10 cm, grubości 1,5–2 mm. Pozostają na drzewie od 2 do 6 lat.

Szyszki

Szyszki żeńskie kuliste, początkowo niebiesko-purpurowe, potem jasnobrązowe, długości 5–8 cm, najczęściej wyrastają po dwie. Łuski cienkie i delikatne, u dojrzałych szyszek charakterystycznie odgięte ku nasadzie. Nasiona długości 6–7 mm, ze skrzydełkiem długości 2–2,5 cm.

Gatunki podobne

Sosna czarna.

Biologia i ekologia

Szyszki żeńskie dojrzewają w 16–18 miesiącu od zapylenia. Nasiona rozsiewane są przez wiatr.

Rośnie w górach (900–2500 m n.p.m.), najczęściej na skałach wapiennych. Ma niewielkie wymagania glebowe i wilgotnościowe. Odporna na mrozy (do -45 °C), susze i silne wiatry. Lubi stanowiska silnie nasłonecznione.

Systematyka i zmienność

Sosna bośniacka odkryta została w 1863 r. w górach Olimp przez szwajcarskiego botanika H. Christa i opisana jako Pinus heldreichii. Po raz drugi opisana została w r. 1864 jako Pinus leucodermis przez austriackiego botanika F. Antoine'a, który nie wiedział o wcześniejszej publikacji Christa. Antoine opisał okazy znalezione w górach Czarnogóry.

Opisy botaników różniły się w kilku szczegółach, dlatego przez pewien czas opisane taksony uważano za odrębne gatunki. Główna różnica dotyczyła szyszek, jednak prawdopodobnie Christ opisał szyszkę, która zeschła się zanim w pełni dojrzała (zebrana była w lipcu, na cztery miesiące przed czasem faktycznego dojrzewania). Późniejsze analizy wskazały, że jest to ten sam gatunek, dwukrotnie opisany.

Nadal część botaników traktuje Pinus leucodermis jako odrębny gatunek, inni jako odmianę sosny bośniackiej Pinus heldreichii var. leucodermis (Antoine) Markgraf ex Fitschen (syn: P. leucodermis Antoine, P. laricio var. leucodermis (Ant.) Christ).

Pozycja gatunku w obrębie rodzaju Pinus:

• podrodzaj Pinus
  • sekcja Pinus
    • podsekcja Pinaster
      • gatunek P. heldreichii

Młode szyszki odmiany 'Satellit'

Pędy odmiany 'Compact Gem'

Odmiany

Niektóre z odmian hodowlanych sosny bośniackiej:

• 'Compact Gem'
• 'Malinki'
• 'Satellit'

Zagrożenia

Roślina umieszczona w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych w grupie gatunków niższego ryzyka (kategoria zagrożenia; LC).

Zastosowanie

Drzewo ozdobne, chętnie sadzone w dużych ogrodach i parkach. Rośnie równomiernie, chociaż niezbyt szybko. Ceniona ze względu na dekoracyjne, purpurowe szyszki. Sadzona także w pasie wydm nadmorskich.