Sosna bośniacka
| Sosna bośniacka | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | Euphyllophyta |
| Klad | rośliny nasienne |
| Rząd | sosnowce |
| Rodzina | sosnowate |
| Rodzaj | sosna |
| Gatunek | sosna bośniacka |
| Nazwa systematyczna | |
| Pinus heldreichii H.Christ Verh. Naturf. Ges. Basel n.s. 3: 549, 1863 |
|
| Synonimy | |
|
P. leucodermis Ant. |
|
| Kategoria zagrożenia | |
|
|
|
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Sosna bośniacka (sosna dalmatyńska) (Pinus heldreichii H.Christ) – gatunek drzewa z rodziny sosnowatych (Pinaceae). Sosna bośniacka występuje w stanie dzikim na Półwyspie Bałkańskim i w południowych Włoszech. Drzewo iglaste, wiecznie zielone.
Spis treści |
Morfologia [edytuj]
- Pokrój
- Drzewo równomiernie, wolno rosnące o gęstej, wąskostożkowatej koronie, z wiekiem owalnej.
- Pień
- Dorasta do wysokości 25–35 m. Średnica pnia do 2 m. Kora gruba, gładka i szara, z wiekiem pęka na drobne płaty.
- Liście
- Igły zebrane w pęczki po 2, ciemnozielone, mocne i kłujące, długości 4,5–10 cm, grubości 1,5–2 mm. Pozostają na drzewie od 2 do 6 lat.
- Szyszki
- Szyszki żeńskie kuliste, początkowo niebiesko-purpurowe, potem jasnobrązowe, długości 5–8 cm, najczęściej wyrastają po dwie. Łuski cienkie i delikatne, u dojrzałych szyszek charakterystycznie odgięte ku nasadzie. Nasiona długości 6–7 mm, ze skrzydełkiem długości 2–2,5 cm.
- Gatunki podobne
- Sosna czarna.
Biologia i ekologia [edytuj]
Szyszki żeńskie dojrzewają w 16–18 miesiącu od zapylenia. Nasiona rozsiewane są przez wiatr.
Rośnie w górach (900–2500 m n.p.m.), najczęściej na skałach wapiennych. Ma niewielkie wymagania glebowe i wilgotnościowe. Odporna na mrozy (do -45 °C), susze i silne wiatry. Lubi stanowiska silnie nasłonecznione.
Systematyka i zmienność [edytuj]
Sosna bośniacka odkryta została w 1863 r. w górach Olimp przez szwajcarskiego botanika H. Christa i opisana jako Pinus heldreichii. Po raz drugi opisana została w r. 1864 jako Pinus leucodermis przez austriackiego botanika F. Antoine'a, który nie wiedział o wcześniejszej publikacji Christa. Antoine opisał okazy znalezione w górach Czarnogóry.
Opisy botaników różniły się w kilku szczegółach, dlatego przez pewien czas opisane taksony uważano za odrębne gatunki. Główna różnica dotyczyła szyszek, jednak prawdopodobnie Christ opisał szyszkę, która zeschła się zanim w pełni dojrzała (zebrana była w lipcu, na cztery miesiące przed czasem faktycznego dojrzewania). Późniejsze analizy wskazały, że jest to ten sam gatunek, dwukrotnie opisany.
Nadal część botaników traktuje Pinus leucodermis jako odrębny gatunek, inni jako odmianę sosny bośniackiej Pinus heldreichii var. leucodermis (Antoine) Markgraf ex Fitschen (syn: P. leucodermis Antoine, P. laricio var. leucodermis (Ant.) Christ).
Pozycja gatunku w obrębie rodzaju Pinus[3]:
- podrodzaj Pinus
- sekcja Pinus
- podsekcja Pinaster
- gatunek P. heldreichii
- podsekcja Pinaster
- sekcja Pinus
- Odmiany
Niektóre z odmian hodowlanych sosny bośniackiej:
- 'Compact Gem'
- 'Malinki'
- 'Satellit'
Zagrożenia [edytuj]
Roślina umieszczona w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych w grupie gatunków niższego ryzyka (kategoria zagrożenia; LC)[2].
Zastosowanie [edytuj]
Drzewo ozdobne, chętnie sadzone w dużych ogrodach i parkach. Rośnie równomiernie, chociaż niezbyt szybko. Ceniona ze względu na dekoracyjne, purpurowe szyszki. Sadzona także w pasie wydm nadmorskich.
Przypisy
- ↑ P. F. Stevens: PINACEAE. W: Angiosperm Phylogeny Website [on-line]. 2001–.
- ↑ 2,0 2,1 Conifer Specialist Group (1998): Pinus heldreichii (ang.). W: IUCN 2009. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2009.1 [on-line]. [dostęp 2010-02-27].
- ↑ Christopher J. Earle: Pinus (ang.). W: Gymnosperm Database [on-line]. [dostęp 2010-02-27].
