Sosna giętka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sosna giętka
Sosna giętka na Spruce Mountain, Nevada
Sosna giętka na Spruce Mountain, Nevada
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Rząd sosnowce
Rodzina sosnowate
Rodzaj sosna
Gatunek sosna giętka
Nazwa systematyczna
Pinus flexilis E. James
Account Exped. Pittsburgh. 2: 27, 35. 1823
Mapa zasięgu
Pinus flexilis levila.png
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Sosna giętka (Pinus flexilis E. James) – gatunek drzewa iglastego z rodziny sosnowatych (Pinaceae). Sosna giętka występuje w stanie dzikim w Górach Skalistych w Kanadzie i USA. Obszar jej występowania rozciąga się od kanadyjskiej Alberty i południowo-wschodniej Kolumbii Brytyjskiej aż po Nowy Meksyk, Arizonę i południową Kalifornię. Populacje tej sosny można spotkać także na zachodnich terenach Dakoty Północnej, Dakoty Południowej i Nebraski. Odmiana var. reflexa występuje również w kilku miejscach w Meksyku (Chihuahua, Coahuila i na południu Nuevo León)[2]. Szacuje się, że najstarsze egzemplarze żyją około 1670 lat.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Drzewo małych lub średnich rozmiarów. Korona stożkowata, z czasem zaokrągla się. Przy granicy drzew może przybierać formy karłowate.
Pień
Osiąga najczęściej 12–15 m wysokości, sporadycznie do 26 m, oraz 60–90(200) cm średnicy. Ze względu na długotrwałe wystawienie na silne wiatry gałęzie i pień często są powykrzywiane. Kora jasnoszara, delikatnie spękana, z wiekiem staje się ciemnobrązowa.
Liście
Igły zebrane w po 5 na krótkopędach, długości 3–7 cm, grubości 1–1,5 mm, ciemnozielone i gładkie.
Szyszki
Szyszki męskie elipsoidalne do cylindrycznych, długości ok. 15 mm, początkowo zielone lub żółte, potem rudawo-fioletowe, z czasem brązowieją. Zlokalizowane są blisko szczytu gałązki, ułożone w nieregularne spirale. Szyszki żeńskie wyrastają krótko po męskich, zielone lub czerwone, aż do odcieni purpurowych. Są cylindryczne, początkowo po zapyleniu zielone, dojrzewając stają się żółte i błyszczące, z czasem jasnobrązowe, o długości 7–15 cm, żywiczne. Nasiona brązowe, o długości 10–15 mm, bez skrzydełka lub ze śladowym.
Korzeń
Rodzaj podłoża istotnie wpływa na system korzeniowy sosny giętkiej. Kamieniste i skaliste grunty sprawiają, że korzenie często wiernie odzwierciedlają system pęknięć skalnych.
Gatunki podobne
Pod nieobecność szyszek sosna giętka jest bardzo podobna do Pinus albicaulis. Jej gałązki wcześniej stają się chropowate (poniżej 10 cm średnicy) niż P. albicaulis (powyżej 10 cm średnicy). Podczas kwitnienia różnią się także kolorem szyszek męskich: P. albicaulis są czerwone, sosny giętkiej żółte do rudawych.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Nucifraga columbiana zbierająca nasiona sosny giętkiej, Bryce Canyon National Park, Utah
Pinus balfouriana (po lewej i w centrum) i sosna giętka (w głębi po prawej). Sierra Nevada, Kalifornia

Drzewo długowieczne, wolno rosnące, zimozielone, jednopienne. Szyszki męskie dominują w dolnej części korony, żeńskie w górnej. Pylenie od czerwca do lipca. Do zapłodnienia dochodzi ok. 13 miesięcy po zapyleniu, po czym na przełomie września i października szyszki nasienne dojrzewają i uwalniają nasiona, opadając wkrótce potem. Drzewa obradzają obficie co 2–4 lata, produkując średnio 10800 nasion na 1 kg. Nasiona rozsiewane są głównie przez gryzonie i ptaki. Najważniejszą rolę odgrywa orzechówka popielata (Nucifraga columbiana), która może przenosić do 125 nasion jednorazowo, na odległość ponad 20 km od macierzystego drzewa. Zakopuje po 1–5 nasion w ziemnym schowku, na głębokości 2–3 cm.

Igły pozostają na drzewie przez 5–6 lat.

Liczba chromosomów: 2n=24. Na północnych obszarach występowania rośnie na suchych stokach, blisko dolnej granicy lasu. Im dalej na południe, tym zajmuje wyżej położone stanowiska, sięgając górnej granicy lasu. Rozpiętość wysokości od 870 m n.p.m. w Dakocie Północnej do ok. 3810 m w Kolorado. Występuje głównie w strefie klimatu kontynentalnego, tylko niewielkie populacje we wschodnim Oregonie i Idaho są pod wpływem klimatu morskiego znad Pacyfiku. Rośnie na różnych glebach: pochodnych wapienia, piaskowca, granitu, kwarcu. Porasta łagodnie pofalowane wzgórza i strome urwiska, toleruje porywiste wiatry zarówno na dolnej jak i górnej granicy lasu. Lubi stanowiska nasłonecznione, niezbyt dobrze toleruje zacienienie.

Tworzy czysto-gatunkowe lasy iglaste lub lasy mieszane. Towarzyszy takim gatunkom jak: Picea engelmannii, Abies lasiocarpa, Pinus albicaulis, Pinus aristata, Pinus longaeva, jedlica, topola, Pinus contorta, Pinus ponderosa.

Korzenie drzewa wchodzą w związek mikoryzowy z klejówką Gomphidius smithii.

Systematyka i zmienność[edytuj | edytuj kod]

Pozycja gatunku w obrębie rodzaju Pinus[3]:

  • podrodzaj Strobus
    • sekcja Quinquefoliae
      • podsekcja Strobus
        • gatunek P. flexilis
P. flexilis var. reflexa, Sandia Crest, New Mexico, USA

W obrębie gatunku wyróżnia się czasem dwie odmiany:

  • Pinus flexilis var. flexilis – odmiana typowa
  • Pinus flexilis var. reflexa – traktowana czasem jako odrębny gatunek Pinus reflexa, rosnący na obszarach stanów Arizona i Nowy Meksyk w USA. Drzewa osiągają większe rozmiary (25–35 m), szyszki i igły także są dłuższe.

Sosna giętka tworzy naturalne mieszańce z Pinus strobiformis. Przypuszcza się, że odmiana P. flexilis var. reflexa, która zawiera więcej genów P. strobiformis niż P. flexilis, jest takim mieszańcem. Dalsze krzyżowanie się z P. strobiformis wzmocni tylko powiązania genetyczne między tymi taksonami[2].

Zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Międzynarodowa organizacja IUCN umieściła ten gatunek w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych, przyznając mu kategorię zagrożenia LR/lc (lower risk/least concern), uznając go za gatunek najmniejszej troski, o niskim ryzyku wymarcia[4]. Po ponownej ocenie w 2011 r. klasyfikację tę utrzymano i opublikowano w roku 2013[5]. Odmiana Pinus flexilis var. reflexa znana jest tylko z pięciu lokalizacji, gdzie zajmuje łącznie 2 tys. km², i została uznana za bliską zagrożeniu (kategoria NT, near threatened). Liczebność populacji całego gatunku maleje.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Stosowana była do wyrobu stempli kopalnianych, podkładów kolejowych i słupów. W porównaniu z innymi, bardziej poszukiwanymi gatunkami sosny, wyrąb prowadzony rzadko, ze względu na poskręcane i żywiczne drewno.

Nasiona były czasem wykorzystywane przez rdzennych Amerykanów jako pożywienie, m.in. przez północne szczepy Szoszonów.

Choroby i szkodniki[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. P. F. Stevens: PINACEAE (ang.). W: Angiosperm Phylogeny Website [on-line]. 2001–.
  2. 2,0 2,1 Christopher J. Earle: Pinus flexilis (ang.). W: The Gymnosperm Database [on-line]. [dostęp 2009-08-04].
  3. Christopher J. Earle: Pinus (ang.). W: The Gymnosperm Database [on-line]. [dostęp 2009-08-04].
  4. Conifer Specialist Group (1998): Pinus flexilis (ang.). W: IUCN 2009. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2009.1 [on-line]. [dostęp 2009-08-04].
  5. A. Schoettle, L. Stritch: Pinus flexilis (ang.). W: IUCN 2013. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.1 [on-line]. [dostęp 2013-08-18].
  6. F.G. Hawksworth, D. Wiens. Dwarf mistletoes: Biology, pathology and systematics. „Agriculture Handbook”. 709, 1996. Washington, DC: U.S.D.A. Forest Service (ang.). [dostęp 2009-08-04]. 
  7. Russell M. Burns, Barbara H. Honkala. Silvics of North America / v.1, Pinus flexilis. „Agriculture Handbook”. 654, s. 476-488, 1990. Dept. of Agriculture, Forest Service (ang.). [dostęp 2009-08-04]. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Russell M. Burns, Barbara H. Honkala. Silvics of North America / v.1, Pinus flexilis. „Agriculture Handbook”. 654, s. 476-488, 1990. Dept. of Agriculture, Forest Service (ang.). [dostęp 2009-08-04].