Sosna kalabryjska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sosna kalabryjska
Pinus brutia Avsallar.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Rząd sosnowce
Rodzina sosnowate
Rodzaj sosna
Gatunek sosna kalabryjska
Nazwa systematyczna
Pinus brutia Ten.
1811-1815
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Sosna kalabryjska (Pinus brutia Ten.) – gatunek drzewa z rodziny sosnowatych. Sosna kalabryjska występuje głównie na terenie Turcji, także we wschodniej Bułgarii, Grecji, Azerbejdżanie, północnym Iraku, wschodniej Syrii, Libanie, na Krecie, Cyprze oraz w Rosji, we Włoszech. Gatunek ten sprowadzony został z Turcji do włoskiej prowincji Kalabria w czasach rzymskich (wówczas Brutia). Jedna odmiana tego gatunku uznana została za zagrożoną.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Średnich rozmiarów drzewo iglaste, wiecznie zielone. Korona otwarta z nieregularnymi gałęziami.
Pień
Pień prosty, osiąga wysokość 25–35 metrów. Kora czerwono-brązowa, w dolnych partiach gruba i spękana, w górnych pomarańczowo-czerwona i cienka.
Liście
Igły zebrane w pęczki po 2, chociaż zdarzają się po 3, długości 10–18 cm, szerokości około 1 mm, jasnozielone lub żółto-zielone.
Szyszki
Grube, twarde i ciężkie, o długości 6–11 cm. Młode szyszki są zielone, po roku stają się czerwono-brązowe. Nasiona długości 7–8 mm z 15–20 mm skrzydełkiem.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Igły pozostają na drzewie od 1,5 do 2,5 lat. Szyszki nasienne dojrzewają w kwietniu w dwa lata po zapyleniu. Otwierają się zaraz potem lub w ciągu kolejnych 2 lat, chociaż czasem nasiona uwalniają dopiero gdy deszcz rozmiękczy łuski[2].

Preferuje podłoże wilgotne. Lubi stanowiska nasłonecznione.

Systematyka i zmienność[edytuj | edytuj kod]

Synonimy[3]: Pinus halepensis var. brutia (Ten.) Elwes et Henry, Pinus halepensis subsp. brutia (Tenore) Holmboe, Pinus persica Strangw.

Pozycja gatunku w obrębie rodzaju Pinus[4]:

  • podrodzaj Pinus
    • sekcja Pinus
      • podsekcja Pinaster
        • gatunek P. brutia
Wybrzeże Morza Czarnego, Dzhankhot, Rosja

Sosna kalabryjska klasyfikowana jest czasem jako podgatunek sosny alepskiej (P. halepensis subsp. brutia). Częściej traktowana jest jako osobny gatunek blisko spokrewniony z sosną alepską a także sosną kanaryjską i sosną nadmorską. Jest to gatunek o średniej zmienności. Wyróżnia się 4–5 podtaksonów, ujmowanych różnie, między innymi jako cztery odmiany (var. brutia, var. pityusa, var. pendulifolia, var. eldarica)[5] lub jako cztery odmiany i podgatunek[3][2]:

  • Pinus brutia var. brutia – odmiana typowa, rośnie w rejonie Moża Śródziemnego,
  • Pinus brutia var. pityusa (Steven) Silba (syn, P. pityusa Steven) – pochodzi z Gruzji, występuje też w rejonie Kaukazu,
  • Pinus brutia var. stankewiczii (Sukaczev) Frankis,
  • Pinus brutia var. pendulifolia Frankis – występuje w Turcji,
  • Pinus brutia subsp. eldarica (Medw.) Nahal – podgatunek czasem uważany za osobny gatunek Pinus eldarica Medw. Pochodzi z Azerbejdżanu.

Zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek umieszczony został przez międzynarodową organizację IUCN w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych w grupie gatunków niższego ryzyka (kategoria zagrożenia: LC, według klasyfikacji v2.3 i v3.1)[6][5]. Odmiana P. brutia var. pityusa uznana została za zagrożoną (kategoria zagrożenia: VU, według klasyfikacji v2.3 i v3.1), w związku z utratą części siedlisk w obszarze występowania. Głównym zagrożeniem jest rozwój infrastruktury w rejonie wybrzeża Morza Czarnego, szczególnie w pobliżu Krymu i Jałty[7]. Podgatunek P. brutia subsp. eldarica, ujęty w randze odmiany P. brutia var. eldarica (Medw.) Silba, uzyskał w 2013 r. status taksonu bliskiego zagrożeniu (kategoria NT, według klasyfikacji v3.1). Takson ten, endemit Azerbejdżanu, rośnie dziko w jednej lokalizacji, wprawdzie objętej ochroną w Parku Narodowym Göygöl, ale narażonej na choroby powodowane przez grzyby, dotykające plantacji w Kaukazie południowym[8].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Roślina ozdobna – drzewo chętnie sadzone w parkach i ogrodach, w rejonach o suchym i ciepłym klimacie (np. Arizona, Kalifornia).
  • Roślina użytkowa – sosna kalabryjska jest jednym z ważniejszych drzew leśnych w północno-wschodnim rejonie Morza Śródziemnego.Owad Marchalina hellenica żywiący się sokiem tej sosny produkuje duże ilości spadzi, która zbierana jest przez pszczoły miodne i daje dobrej jakości miód sosnowy, ceniony za walory smakowe i lecznicze.
  • Drewno – uprawiana jest jako źródło drewna.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. P. F. Stevens: PINACEAE. W: Angiosperm Phylogeny Website [on-line]. 2001–.
  2. 2,0 2,1 M. P. Frankis: Morphology and affinities of Pinus brutia. W: O. Tashkin (ed.): Papers International Symposium Pinus brutia. Marmaris. Ankara: 1993, s. 11-18.
  3. 3,0 3,1 Pinus brutia (ang.). W: Gymnosperm Database [on-line]. [dostęp 2010-02-13].
  4. Christopher J. Earle: Pinus (ang.). W: Gymnosperm Database [on-line]. [dostęp 2009-09-12].
  5. 5,0 5,1 A. Farjon: Pinus brutia (ang.). W: IUCN 2013. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.1 [on-line]. [dostęp 2013-08-03].
  6. Conifer Specialist Group (1998): Pinus brutia (ang.). W: IUCN 2009. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2009.1 [on-line]. [dostęp 2010-02-08].
  7. Conifer Specialist Group (2000): Pinus brutia var. pityusa (ang.). W: IUCN 2009. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2009.1 [on-line]. [dostęp 2010-02-13].
  8. A. Farjon (2013): Pinus brutia var. eldarica (ang.). W: IUCN 2013. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.1 [on-line]. [dostęp 2013-08-03].